SUR DIFFÉRENTS TABLEA.UX DE RAPHAËL
Nous n'avons vu cité nulle part un curieux volume dont voici le titre : P'macotheca sive Romana pictura et sculptura, libri duo, in quibus excellentes guœdam, quam profanée, quam sacrée, qiiœ Romae extant, plclurœ ac statuas epigrammntis exornantur, auctore Joanne Micliaele silos, Betuntino. (Romœ, ex officina Phil. Mariae Mancini, 1G79, in-8".) — Ce recueil de vers latins en contient un certain nombre qui ont pour objet les tableaux de Raphaël existant à cette époque dans la ville de Rome. L'auteur nous apprend qu'il avait eu beaucoup die peine à voir ceux que possédaient les particuliers : u Hanc exliibeo poceticam Pinacothecam, quam prœcipuis e picturis, ac simulacris, qua; suiit in templis, sive in virorum principum doraibus, privatisque etiam musaeis, sive in foris, compitis, villis Romte extant, conflatam volui. Plané in adyta principum penetrare, atque inde Bonarotas, Urbinates, Titianos, Caravagios, aliosque prseclari nominis pictores excerpere, non ita facile mihi fuit. »
Nous avons laissé de côté les pièces de vers qui concernent les fresques de Raphaël, d'autant plus que ces fresques n'ont pas changé de place et qu'elles sont encore à peu près ce qu'elles étaient il y a deux cents ans ; mais quant aux descriptions de tableaux sur bois ou sur toile, eUes nous paraissent dignes d'être conservées à titre de renseignement, ne serait-ce que pour bien constater l'endroit où ces tableaux se trouvaient au milieu du dix-septième siècle. Ces descriptions sont d'ailleurs exactes et empreintes d'un vif sentiraenl de l'art.
Raphaelis Urbinatis effigies ab ipsomet expressa, in villa Burghesiana.
Quam scitè Raphaël tui figuras Vultus elfigiem manu perila
Ji66
Spiras hac tabula, lucetque fronte Argutum ingenium, indolesque mentis, Qua peracri animas colore telas Et lacis tua palpitare lina.
Hanc pulchrè geminatus ore, vultus Quis sit verior, ambigis : videtur Forma namque pari, aut uterque fictus Prestanti ingenio, aut uterque verus.
Altero at pereunte, non peribit Alter : hinc eris et tui superstes Et vives meritum perennis œvum Phénix artificum peritiorum.
D. Catharina, virg. et mart., subharratur à puero Jesu, Raphaelis Urbinatis opus in templo Quir. Cler. Regul.
Hinc roseo suffusa gênas Catharina pudore
Infanti niveum porrigit articulum :
Lœta fronte puer sponsale hinc blandulus aurum
Porrigit, et niveis inscrit articulis.
Sic nubit Catharina Deo : pulcherrima Virgo
Est sponsa, est dives dos, thalamus simul. Hoc etiam mirum, quod nupta, innuptaque sponsa est :
Inque thoro innupta est, nuptaque Virgo magis.
Christi Domini cunabula, Raphaelis Urbinatis opus apud Patres D. Joannis Calybitœ,
Hinc matrem, hic cernis Puerum : at miracula mille Dant tibi spectanda hsec mater, et iste Puer.
Nectitur hic Virgo, et mater : tœcundaque Virgo Natum, haud exuta Virgine, mater alit.
Qui dat jura sevo, labenti antiquior aevo, Hic subit occidui temporis esse vices
^HMiisign
Qui tonat, hic vagit : torquetque qui fulmina cœlo,
Blandulus hic tractât spicula amoris Amor. Fasciolse stringunt, qui cuncta intVaque supraque
Numine tergemino summaque, et ima replet. Hic propè delicias cœli stat lachryma nati ;
Slat cum regifico numine numen inops.
Deipara amhulare docet puerum Jesum , Raphaelis opus apud Suetiœ Reginam.
Sese moliri lente, gressusque movere,
Edocet hic puerum candida Virgo suum.
Is qui cuncta movet nutu, et dat cuncta moveri,
Alternis discit passibus ire Puer.
Cauta régit Mater teneri vestigia nati.
Ne rudis insueto cœspitet ille pede.
Dat Raphaël motum Puero, magnaeque Parenti
Curam auget, studio sollicitamque facit.
Ingenio hinc tanti artificis dum stare putamus,
Ille movere gradus discit et illa docet.
Dido, jEnea abeunte. In aulœis Sermonetœ ducis a Raphaële descriptis.
Tros abit, exaugent ventos suspicia Elisaî
Urget et hœc, vellet quas retinere, rates. Haud voces miserœ, lachrymœ haud juvere tepentes,
ille abit, et pelago surdior, et scopulis. Quisquis es, hic mutis audis lamenta tapetis.
Et raptare rates vêla secunda vides.
Die âge, quis sensus animât plorantis Elisae?
Hic quis muta loqui fusius ora docet?
Quis régit et classem? yEoliis quis legiler euris
Jura dat, immotas quis jubet ire trabes ? Scilicet, ha'c Raphaël descripsit, crédite : motum
Ille dat immotis, muta diserta facit.
ADDITIONS DE L'ÉDITEUU.
j^neas ah incendia dilabitur Anchisem portans. Ibidem apud eundem.
Busta mihi patriéc, mihi mille sequentia tela
Eripere egregium non potuere patrem.
Flamma atrox, Graium rabies et fervida Trojaî
Laoemedonteœ tecta superba voient.
Qiiod patrem eripui his humeris, mea jam bona cuncta
Ipse fero mecum; nec mihi Troja périt.
Tros Anchisiade, quis te l'ugisse Pelasgas
Dixerit, hsec quando pulchra trophœa ret'ers? En qui te spoliis tam lautis pinxit onustum,
Victorera, invito Marte, fuisse docet.
Saivatoris vultus, Raphaelis apud eundem Princ. Justiniunum.
Hic caput augustum, rorantem et sanguine frontem,
yEternique IJei hic ora cruenta vides.
Ipse sui pictor, minio hœc velamina fmxit,
Ipse suo : externœ nil valuere manus.
Pellœus se dat juvenis pingendus Apeilesj
Ulum qui posset pingere, nullus erat; Nulius erat, Raphaël, qui numinis ora verendi
Exprimeret; tuus est nobilis iste labor.
D. Viryo cum puero Jesu, Raphaeiis apud ducern Salviatam.
Quem parères natum Gabriel tibi nuntiat olim Et niveo mater concipis ipsa siim.
At Raphaël natum tibi nunc appiugit eundem. Et coUudentem colla pcr alba vides.
Utri, Virgo, magis debes? Si vera fateris, Munere te Raphaël splendidiore ligat;
Namqiie latet natus, Gabriel quem nuntiat, atque Quem Raphaël pinxit, lacteus ore beat.
bQd
D. Catharina, virg. et martyr., Raphaelis apud C endos.
Hanc tabulam Urbinas, si nescis, pinxit Apelles,
Admovet ille iterum te, Catharina, rolit'. Virgineum haud vexât corpus rosa ferrea : robur
Grande, sed intrepidi pectoris illa docet. Attamen est pictor rigidus tibi, Diva, tyrannis :
Vexât et innocuus te propiore rofa.
Namque pati cuperes, et quod te haud torqueat atrox
Tara propè picta rota : hoc torquet et illa magis.
Christ i Domini in cœlum ascensus, Raphaelis opus in D. Pétri Montorii templo.
Mille per aerumnas, per mille incommoda numen
Dira triumphali funere fata subit.
Post palmas aurata vocant capitolia cœli.
Ut méritas redimant sidéra texta comas.
Ergo abit : excipitur cœlo plaudentibus astris :
Rident cuncta, nieio nectare cuncta madent. Pompa nimis placuit Domino, voluitque triumphum
Instaurare suum, plausu iterumque frui, Scilicet, Urbinas illum dura pingit Apelles,
Hoc pompam, plausus hoc rénovasse fuit.