SUR DIFFÉRENTS TABLEAUX DE RAPHAËL
Nous n'ayons vu cité nulle part un curieux volume dont voici le titre : Pinacotheca sive Romana pictura et sculptura, libri duo^ in quibus excellentes qyxdamy quam profanx, qtiam sacrx, qum Romx estant, picturx ac statua epigrammatis exomantur^ auctore Joanne Michaele silos, Betuntino. (Romse, ex officina Phil. Mariée Mancini, 1679, in-S*.) — Ce recueil de vers latins en contient un certain nombre qui ont pour objet les tableaux de Raphaël existant à cette époque dans la ville de Rome. L'auteur nous apprend qu'il avait eu beaucoup de peine à voir ceux que possédaient les particuliers : « Hanc exhibeo poeticam Pinacothecam , quam prœcipuis e picturis, ac simulacris, qua; sunt in templis, sive in virorum principum domibus, privatisque etiam musaeis, sive in foris, compitis, villis Romte extant, conflatam volui. Plané in adyta principum penetrare, atque inde Bonarotas, Urbiuates, Titianos, Caravagios, aliosque prseclari nominis pictores excerpère, non ita facile mihi fuit. »
Nous avons laissé de côté les pièces de vers qui concernent les fresques de Raphaël, d'autant plus que ces fresques n'ont pas changé de place et qu'elles sont encore à peu près ce qu'elles étaient il y a deux cents ans ; mais quant aux descriptions de tableaux sur bois ou sur toile , elles nous paraissent dignes d*étre conseryées à titre de renseignement, ne serait-ce que pour bien constater l'endroit où ces tableaux se trouvaient au milieu du dix-septième siècle. Ces descriptions sont d'ailleurs exactes et empreintes d'un vif sentiment de l'art.
Raphaelis Urbinaiis effigies ab ipsomet expressa, in villa
Burghesiana.
Quam scitè Raphaël tui figuras Vullus effigiem manu perita
î 66 ADDITIONS DE L'ÉDITEUR.
Spiras hac tabula, lucetque fronle Argutum ingenium, indolesque mentis, Qua peracri animas colore telas Et facis tua palpitare lina.
Hanc pulchrè geminatus ore, vultus Quis sit yerior, ambigis : Tidetur Forma namque pari, aut uterque fictus Prestanti ingenio, aut uterque Terus.
Altero at pereunte, non peribil Àlter : hinc eris et tui superstes Et vives meritum perennis svum Phénix artificum peritiorum.
D. Cathartna, virg. et mart., subharratur à puera Jesu, Raphaeli» UrbinatU opus in templo Quir. Cler. Itegiil,
Hinc roseo sufTusa gênas Gatharina pudore
Infanti niveum porrigit articulum :
Lœta fronte puer sponsale hinc blandulus aurum
Porrigit, et niveis inserit articulis.
Sic nubit Gatharina Deo : puicherrima Virgo
Est sponsa, est dives dos, thalamus simul. Hoc etiam mirum, quod nupta, innuptaque sponsa est :
Inque thoro innupta est, nuptaque Virgo magis.
Chrhti Dùmini cunabula, Raphaelis Urbinath opus apud
Patres D. Joannis Calybitœ*
Hinc matrem, hic cernis Puerum : at miracula mille Dant tibi spectanda haec mater, et iste Puer.
Nectitur hic Virgo, et mater : l'œcundaque Virgo Natum, haud exuta Virgine, mater alit.
Qui dat jura aevo, labenti antiquior svo, Hic subit occidni tempoins esse vices
Qui tonat, liic vagit : lorquetque qui fulmina cœlo,
Blandulus hic tractât spicula amoris Amor. Fasciolae stringunt, qui cuncta infraque supraque
Numine tergemino summaque, et iroa replet. Hic propè delicias cœli stat lachryma nati ;
Stat cum regifîco numine numen inops.
Deipara amhulare docet puerum Jesum, Raphaelit opus apud
Suetiœ Reginam,
Sese moliri lente, gressusque movere,
Edocet hic puerum candida Virgo suum.
Is qui cuncta movet nutu, et dat cuncta moveri^
Alternis discit passibus ire Puer.
Gauta régit Mater teneri vestigia nati,
Ne rudis insueto cœspitet iile pede. Dat Rapliael motum Puero, magnaeque Parenti
Curam auget, studio sollicitamque facit.
Ingenio hinc tanti artificis dum stare putamus,
Ille roovere gradus discit et illa docet.
Dido^ yEnea abeunfe. In auîœis Sermonetœ ducis a Raphaële
descriptis,
Tros abit, exaugent ventos suspicia Elisae
Urget et haec, vellet quas retinere, rates. Haud Yoces miseras, lachrymœ haud juvere tepentes,
Ille abit, et pelago surdior, et scopulis. Quisquis es, hic mutis audis lamenta tapetis,
Et raptare rates vêla secunda vides.
Die âge, quis sensus animât plorantis Elisse ?
Hic quis muta loqui fusius ora docet?
Quis régit et classem ? iEoliis quis legifer euris
Jura dat, immotas quis jubet ire trabes? Scilicet, ha'^; Raphaël descripsit, crédite : motMm
Ille dat immotis, muta diserla facit.
568 ADDITIONS Db L*ËDITEUR.
jEneas ab incendio dilabitur Anchisem portans. Ibidem apud
eundem.
Busta mihi patriae, mihi mille sequentia tela
Eripere egregium non potuere patrem. Flamma atrox, Graium rabies et fervida Troja3
Laoemedonteae tecta superba Torent.
Quod patrem eripui his humeris, mea jam bona cuncta
Ipse fero mecum; nec mibi Troja périt.
Tros Anchisiade^ quis te fugisse Pelasgas
Dixerit, haec quando pulchra trophsa refers? En qui te spoliis tam lautis pinxit onusturo,
Victorem, invito Marte, fuisse docet.
Salvatoris vultuSy Raphaelis apud eundem Princ. Justinianum,
Hic caput augustum, rorantem et sanguine frontem^
iEternique Dei hic ora cruenta vides.
Ipse sui pictor, minio haec velamina flnxit^
Ipse suo : extemae nil valuere manus.
Pellaeus se dat juvenis pingendus Apelles;
lUum qui posset pingere, uuUus erat; NuUus erat^ Raphaël, qui numinis ora verendi
Exprimeret; tuus est nobilis iste labor.
D. Virgo cum puero Jesu y Raphaelis apudducem Salviatum.
Quem parères natum Gabriel tibi uuntiat olim
Et niveo mater concipis ipsa sinu.
At Raphaël natum tibi nunc appingit eundem,
Et colludentem colla per alba vides.
Utri Virgo, magis debes? Si vera fateris, Munere te Raphaël splendidiore ligat;
Namque latet Datus, Gabriel quem Duntiat> atque Quem Hapbael pinxit, lacteus ore beat.
D. Catharina^ virg. et martyr, ^ Raphaelis apud Cencios,
Hanc tabulam Urbinas^ si nescis^ pinxit Apelles^
Admovet ille iterum te, Catharina, rotae. Virgineum baud vexât corpus rosa ferrea : robur
Grande, sed intrepidi pectoris illa docet. Attamen est pictor rigidus tibi. Diva, tyrannis :
Vexât et innocuus te propiore rota.
Namque pati cuperes, et quod te baud torqueat atrox
TaiD propè picta rota : boc torquet et illa magis.
Christi Domini in cœlum ascensuSy Rapkaelis opus in D. Pétri
Montorii templo.
Mille per aerumnas, per mille incommoda numen
Dira triumpbali funere fata subit.
Post palmas aurata vocant capitolia cœli,
Ut méritas redimant sidéra texta comas.
Ergo abit : excipitur cœlo plaudentibus astris :
Rident cuncta, mero nectare cuncta madent. Pompa nimis placuit Domino, voluitque triumpbum
Instaurare suum, plausu iterumque frui, Scilicet, Urbinas illum dum pingit Apelles^
Hoc pompam, pluusus hoc rénovasse fuit.