CANONISÉ EN

Statula Convivii beati Canuti régis et martiris.

Wy gild brodrœ innsen sanctse Rnuts gildae som haelig martir wor i Olthcnso stalh boendes : gorœ thet alla? men viderlictnervserendeochkommende metlhennœnervœrcnde skreft : ath wor nadighae herrae kong Eric hawœr ikkœ al enistae i fyon maeden om vœl iwaer al Danmarks rigœ sanctœ Knuts gild» fast giort theet statfestœt. Och stadseligae styrhœt. Tel hwes storrœ ynnestae och troscap. Hawer han taget alise fornaeunde gildcs brodrœ och gildsesken under sin serlestes vern : saa ath hosomhelst worœ brodrœ aller soster vden lofflig sagh vrœt gor : och forsmar ath kommae tel bœdring. Han scal ikkae vngaa kongelig hefnd. Forthi beda? \vi

(1) Om gaule danske Gilder og deres Undergang, af P. Kofod Amciier. (Dissertation de Kofod Ancher sur lesghildes, Copenhague, 1780; pièces justificatives.) — 11 y avait en Danemark beaucoup de ghildes du roi Canut, et la plupart étaient plus anciennes que sa canonisation; seulement, à cette époque, elles avaient changé de patron et pris le nom du nouveau saint.

och radœ alise brodrœ och soster fore thœres effet gafn skyld. ath the hawœ segh madœligœ och hoveskligœ i hwerien stœt och gorlœ gemae gildens low och statuta. Sosom the velœ vntgaa then thyngsel och pinœ som hœrœ efter œrœ screfnœ i thennœ neruœrende skra weth hwœr brodœ.

Thœltœ œrœ the low och statuta som forsynligœ mœnoch beskedeligœ vorœ forfœdra hawœ optaget och stadœligœ skulœ holdes.

Art. 1. Om mandrap.

Om gilbroder ihiœl slar sin gildbroder. Han scal bodœ thea dodes arwyughe xl march pcnningœ. och gildbrodrœ iij march. Och ther iwœr scal han mœlœs vth aff gildet meth eet ont nafn som œr nidingh. Om gildbroder slar noghcn man i hiael som ikkae œr gild broder. Och brodrœ œrœ neruœrcndes tha sculœ thœ hielpœ hanom af lifs wodae. Om han œr naer hafaet. Tha sculœ the skipae hanom bod och aarer. Och osœ kar. Och eld. Och oxœ. Och siden voklae segh self sosom han kan.

Art. 2.

Om han hest vederthorf. tha sculœ the folgœ hanom tel skowen. och ikkœ i skowen. och skibœ hanom frihest cen dagh och nat. JEn hawer han hanom lenger. Tha scal han giwœ leiœ af hanom efter brodrœ thokœ. Om hesten horer noger broder tel. och han vorder forderwet. tha scal (hen som hesten i verdœ hadœ giuœ verd forœ hanom om hanhaver ther œfnœ tel. Allers sculœ brodrœ betalœ hanom. thok ikkœ iwer iij march.

Art. 3. De fidejussione.

Om gildbroder vorder nod tel manslœt. Ok han veder-

thorff tak som kalles loucn forœ segh for» xl march. tha sculœ brodrœ vœrœ tak forœ hanom. Och han scal selff be ♦ talœ ait om han haver œfnœ thœr tel. Allers seul» ail» brodrœ betalœ ferœ hanom. JEn flyr han forœ rœtslœ och lader brodrœnœ i anger efler segh. Tha sculœ brodrœ losœ segh selvœ som the best kunnœ. Och han som rymdœ bort scal mœles ut aff gildet met eet ont nafn som siges niding.

Art. 4.

Om gildbroder orrder ihiel slaven aff then som ikkœ œr i gildet. Tha sculœ gildbrodrœ hielpœ then dodes aruingœ tel ath the muœ fangœ tak aff hin som hanom ihiel slo sosom œr forlovcn forœ xl march. JEn om han ikkœ setter then louen forœ segh. tha maa thet vendes hanom tel lifc vodœ.

Art. 5.

Om gildbroder œr nœr och œy hielper sîn gildbroder ther han ihiel slaas. Och vorder han iver vunnem met loulict vitnœ. Tha scal han mœles af brodrœscap met nidings nafn. JEn huilken broder som vides forœ sadon sagh och œr ikkœ to brodres vitnœ ther tel. Tha scal han tagœ fœm gildbrodrœ tel segh och holdœ thet met sin eed. Ath han ikkœ vistœ ther af . Och ey saa sin gildbroder vœrœ stœd i saadont anger. Aller och œngœ lund kunnœ hanom hielpœ. JEn vorder han ther forœ iver vunnen tha scal han mœles af broderscap. Och huilken som hielper aller troster i noger madœ then som saa œr visd af gildet met nidings nafn. Aller then som sin gildbroder drap. Han scal bodœ iij marck imoth allœ brodrœ.

Art. 6. De recto judicio contra fratrem.

Om trœtœ vorder mellom brodrœ. Tha scal rœt dômes

them i mellom efter lou och statut. Och hosom raet dom ikkae gor. Aller forsmar rœt dom som iver hanom aer giord. Han scal vaerae foruden brodres hielp och raad. Saa lengœ tel han louligae baedrer baadae imoth sagsogeren ochbrodrae. iEn ho som gaar i gildet. Och haver tel forn noger sag paa scgh. Ther aeyae ikkœ brodrae at bevorae segh met uden Ihe velae. Maeden the sagae som risse mellom brodrae siden the aerae gangae i gildœt aeyae gildbrodrae och seul» af raetae of leggae som the best kunnae.

Aht. 7. De percussions capitis.

Ho som slaar sin gildbroder tel bloots i gildes hus aller i gildes gaard met hammer. Exœ kep. aller met noger annen thing huat som helst thet œr i hovet saa ath han meghet veder thorf laeges la?gaedom. tha scal han bodae xn march imoth hanom som saaret fik. Gildbrodrae eet pund hunugh. Och aider ma n i march. Och ho som slar igen han scal bodae thet samae vidac ora thet genslau œr stort och farlict.

Art. 8. De ingressu curiœ confratris cum armata

manu.

Hosom gaar i sin gildbroders gard eller hus veldœleg© met Teriendae hond. Och slar hanom. hans husfruae. hans born. Aller noger af hans hion. Han scal bodae vi march imoth hanom. gildbrodrae i march. Och olderman een half march.

Art. 9. De accusacwne.

Hosom kaerer sin gildbroder forae herscap innen lands aller uden. Han scal op raetœ hanom al sin scadae. Och ther iver bodae imoth hanom iij march och cet halftpund hunugh imoth gildbrodrae. iEn siger han nœy. Och vorder iver vunnem met ii brodres vitnœ ther forœ. orsagae segh met siettae hond.

Art. 10. De pecunia defraudata.

Hosom gaar i skip met siirovaerae. Aller i skou met stubaerovaerae. Och saa rover sin gildbroder. Och vorder ther fbrœ iver vunnen met senne iertegn. Han scal altiid blivae niding. Och hans pennyngae scal almynnig tel dômes brodrae. JEn om gildbroder gaar i sin gildbrodcs gaard aller hus. Met then som aey gildbroder aer for. uden andrae brodres semthokae och kaller hanom tel stefnae aller thing. Och skelner hanom scade tel paa sin thing. Aller fester met eed. Han scal bodae veth hanom iij march. Och ter tel al scaden. Gildbrodrae ecn march. och oldcrman ecn half march.

Art. 11. De verbis imporiunU,

Huilken som thrœtcr veth sin gildbroder i gildet. Och saa fortorner hanom ath han kan ikkae havae fret i husset. Och saa bort ganger. Vorder han ther fora? felt. tha scal han boda? veth hanom vi march. gildbrodrae een march. Och olderman een halff march. Och hosom kaller sin gildbroder thyoff trolos. aller heriensson. Aller draver hanom i haarae. Aller vredaeligae slar met nœva?. Han scal bodae veth hanom vi march. gilbrodrae i march. och olderman een halff march.

Art. 12. De norlibiis mïttendis.

Om gildbroder scal givœ lou. tha sculee loder castes. Och paa huem loden faller. The sculae mannaeligh stonde met hanom.iEn hosom ikka? kommer met hanom af the som loden fulla? paa. Och lader sin broder tabe heder aller pennyngae. Och vorder ther fora felt met togildbrodres vitnae. Han scal bodae iij march veth hanom. och al scaden. Gildbrodre eet halft pund hunugh. och alderman een half march. ^Engœn maa vitnae uden han aer gildbroder. ikkae scal och eet vitnae hores. Uden the vordœ tu vitme. Maeden to ments vitnae aer

offert. Nar brodrae kommae tel gild stefnae. Tha sculae the vaerae semty och metlidendae.

Art. 15.

jEngen maa fremforae kaeraemol for aen hin annen fonger sendet sin talae. Hosom thet gor. Bodae een halff orae veth aldcrman. Om alderman ikkae kommer tel gild stefnae for iij sagae aerae beraetae. Bodae veth gildbrodrae een halff mardi. Huatsom vorder aent i raellom brodrae thet scal aengen op drave igen. jEngen scal paa broedres gildstefnae sighe. Thu liuver. hosom thet signer, bodae een halff march. iEngen scal sendae then man som ikkae aer gildbroder til sin gildbroders hus. Âlligevcl ath the aerae uden gildet. For unden brodres loff. Paa hans scadae. Hosom thet gor Bode veth hanom vi march. Gildbrodrae een march. och alderman een halff march. Om gild stefnae vorder nefnd. tha sculae allae kommae. Och hosom ikkae kommer. Han bodae ix skilingae. Udenhan haver loulict forfael.

Art. 14. De causa pecunie.

Om noger maner gildbroder forae pennyngae.Och hin som fora? sagenaer siger naey. tha veryae segh met thrediae hond om hanom kraeves halff march eller myndrae. Om hanom hraeves iver halff march. Och saa och in tel xl march. Tha scal hin som forae sagen verya? segh met siaetae hond. Och ikkae fiera?.

Art. 15. De verberato non conquerenle.

Hosom vorder slaven. Och. ikkae kaerer thet forae alderman och brodrae.han scal bodae een march veth brodrae. Och een halff march veth alderman. Siden hefnae om han vil. Allers mostae brodraescap.

Art. 16.

Om gildbroder bœr tel gildet oxœ.Suerd. aller annetvopn. Ath scadae noger broder met. Han scal boda? iij march veth alla? gildbrodra.

Art. 17. De fratre natif raganle.

Hosom finder sin gildbroder i hafs nod. han scal tagnae hanom i skip. Och. om thet œr notthorft. Tha scal han ut castrœ eet pund af siit gots af skipet. Och givae hanom lifs hielp. Huilket then som i hafs nod vor stsed scal giald» hin som hanom reddœdœ nar han komraer heem. Om han haver ther œfna? tel. Allers sculae alla? gildbrodrœ bctalae for» hanom om thet »n vora? iij mardis skyld.

Art. 18. De fratre captivo.

Hosom finner sin gildbroder fongen aff heetnyngae. Han scal Iae hanom aff sine pennyngœ ath fri segh met. Och the pennyngœ scal hin som fanghen vor igen givœ nar han kommer heem. om han haver œfnae ther tel. Allers seul» alla? gild brodrœ gialdœ fora? hanom. om thet œn aer iij marchs skyld.

Art. 19. De pecunia amusa.

Hosom mister sina? pennyngae. Saa ath nouae igen bliver een halff march. forsta? gildet drikes. tha scal huer broder giva? hanom efter sit eghet skon.

Art. 20. De convivio faciando.

Nar gildet scal va?rœ tha sculœ the brodrœ som tel naefnes af alderman antvorde them som stolbrodrœ aerse hunugh aller malt huat som the seyœ ther tel. Mn om thet forfares

forae tbaeres forsomelsae thet scal vides them. Hosom vordae telnefndae ath gorae gildet. the samae sculae goret. Allers huer aff them som tel œr nefnd scal bodae ii ore soifs veth allae broda? forae thaeres forsomelsae. uden han haver loulict forfal. The som tel aerae nefndae ath gorae gildet orsages ath the thet ikkae gorae. forae siugdom. forae fatigdom ath han haver most sit gots. Och om han haver skipet sit gots och aer paa sin farendae vaey. Aller i andrae maadae thes ligae.

Art. 21. De recestu.

Nar gildet aer veder reed. huilkae brodrae tha velae afgaa. the seul» betalae halft scot. och pennyng8e tel stuth. hosom thet ikkae gor han scal gaa for uden brodres hielp. JEn vil han alligaevel have ol met segh. tha scal hanom gives cen kannac fuel.

Art. 22. Pe absencia congildarum.

Tel gildet aeyae allae gild sesken ath komm forstae thet aer redae saa velquinnae som maen och hosom ikkaekommer.han scal ailigevel givae fuit scot. och ther tel ix skilingae om han them ikkae met viliae uthgiver. tha scal han nodes tel ath gialdae iij march. Bortaevaerendes broder orsages forae siugdom. och forre sterkae fcydae.

Art. 23. De fraocione cerei.

Hosom bryder liuseth i gildet. Han scal bodae een halff orae pennyngae. Hosom bryder stol. Han scal kobae een annen. och givae gildbrodrae vj pennyngae. Om noger lader fallae kar af hond met drik. Bodae een orae. Om kar falder af hond paa nogers herdae. Bodae ii orae. Hosom op kaster. Aller noget anhet vreent gor. bodae iij march. Broder aller soster som forsmaar ath gemae lou och skraa. bodae ii skilingae. Och seltes af gildet. JEn forae sin forligelsae scal han

givœ ii skilingœ soifs. Hosom gor vlyud i aldermants talœ. Han scal bodœ vi pennyngœ. Hosom haver aerendae tel thing. Hanom sculœ alise brodrœ folyœ. Hosom ikkae kommer bodae i skiling soifs. Om han vorder feld ther forœ met vitnœ. Allers scal han veriœ segh enœ met eed. Hosom sover i gildct. Och ther vorder thre sinnœ rot paa hans houet. Bodœ ix skilingœ. Hosom utbœr kar for uden loff. bodœ eer orœ pennyngœ.

Art. 24. De procuratoribus.

Om lius falder i gildet. Ther forœ sculœ gœrdcmœn bod© een orœ pennyngœ. Om allœ lius utsloykkes i gildet. Ther forœ sculœ gerdœmœn bodœ ix skilingœ. Om gerdœmœn arœ allœ uden gildes huset telsamen. Bodœ ther forœ ix skilingœ. Om dreck fates i gildes huset. gerdœmœn bodœ ther forœ ït skilingœ. Om brodrœ velœ lengœ sidœ om aftennœn, tha œyœ gerdœmen ath thiœnœ them. Om noger dyrues ath sidœ efter allœ tha sculœ gerdœmen settœ forae hanom een span fuld met ol. och eet lidet lius. och saa gangœ tel seengs. ^En om the for bort gangœ. Tha sculœ Ihe bodœ ix skilinge.

Art. 25. De infirmitaUt.

Om noger broder vorder siug saa ath man venter hanom ikkœ tel lifs. och han veder thorf brodrœs hiclp. Tha sculœ the vogœ iver hanom. to och to. saa lengœ tel the see ath han fanger bœdrœ. Mn bliver han doth. tha sculœ allœ folgœ hans ligh telkyrkœ. Och ofrœ forœ hanom i messen hosom. thet forsomer han scal bodœ ix skilingœ.

Art. 26. De fine convivii.

Forstœ gildet œr wnd tha sculœ allœ kommœ tel kirken. Och ladœ holdœ messœ forœ allœ brodres och sœsters sialœ

som af œrae gangnae. Huer met sin penny ng. Hosom thet ikkae gor. han scal bodae een orae pennynge.

Art. 27. De colloquio habendo.

Om brodres semtalae vorder nefnd forae noger stoor sagh. lha sculae allae brodrae samen kommae. Och hosom ikkae kommer. han scal gialdae ix skilinge.

Art. 28. De sompno.

Hosom sofner i gildes huset. Och glomer ath gangœ til husae han'scal bodae i half orae soifs.

Art. 29. De combustions domûs.

Om noger broders hus vorder brent. Aller han haver mist siit skip. Aller han vil forae i pelaegrims reysae. Om han thet veder thorff . Tha scal hon havae iij pennynges samningh af huer.

Aut. 30. De adventu fratris alieni.

Om noger fremmet broder kommer ridendae aller gangendae och veder thorff hielp. Han scal havae een orae pennynge af ait.

Art. 31. De mutilacione membri.

Om noger broder vorder lemae lestet. Och thraenger om hielp. Tha scal samnes tel hanom veth allœ brodrae. Efter hans thrang. Sosom han vederthorf merae aller mynnae. Och efter aldermants och allae brodres viliae.

Art. 32. De jure aldermanni.

Nar som adel gerd aer. tha scal alderman havae een half raarch pennynge forae sin umagae. Een skiling af huer then

som gaar i gildet. och gildet y skilinge. Item to gésier saa leng» som fuld drik staar. Item af huer hedning een kannae ol. Item huer dag to kanner ol. een om moruenen. Och een annen ora aftennen saa lengae som adelgerd staar. Item scal han aldrae castae loth forae segh. Maeden han scal staa for» brodraenae huare som helst the have noth torft.

Art. 53. De jure stolbrodrœ.

Stolbrodrae seul» vœrœ to. Huer af them scal have to or» pennynge i huer adelgerd. Huer af them scal havae een kannae ol huer dagh ther adelgerd staar. Och huer af them een gest huer dagh. Och af huer hcdnyng. Huer thaerae een kannae ol. Och the sculae ikkae castae loder forae segh uden i hove saghœ. Och Ihe sculae have noglae tel allœ the stokkae som them aerae befalaedae.

Art. 34. De fomicacione.

Om noger gor hoor met sin sornae broders husfru. Och ther aer noger broder som thet kan skellige bevisai met vitnae ath han haver seet hanom anner sinnae gangac tel och fra i thaelig synd. Tha scal han vises ut af gildet sosoin cen forvunnen man met nidings nafn.

Art. 35. De infamiâ.

Om nogher vorder beructet och ikkae fcld met vilhnae. han scal skaerœ segh met xn maents ecd af gildbrodraena?. och blivœ en gild man.

Art. 36.

Om nogher begriber nogher man enaî met sin husfru. Och saa draeber hanom for uden annen sembroders vilhnae. at aenkkae gor. han scal bodœ een orae pennynge. Uden han haver ghen scal tenkae ath han drap sin broder forae noghet

hemœlict raad paa hans orsagœ. Tha scal han under ligae saa vel brodersforsraœdelsœ som guts hefnd. och blivœ nidingh.

Art. 57.

Hosom voltager sin sornœ broders husfru. aller doter, aller soster. aller frenkœ. Han scal vises uth aff gildet om han Torder felt. met tu vithnae.

Art. 58. De vendicionibus.

Huilken sornae broder som selier sin gildbroder nogher thing rorende aller vrorende. Aller noger boscap. och han bryder sinœ ord efler kop œr giort. Han scal bodœ tu so meghet imoth hin ther koptœ som han sculde bodœ veth kongens ombutsman om han ikkœ gildbroder vorœ. och thuennœ sinne saa meghet veth allœ gildbrodrœ som han sculdae bodœ tel statscns raet.

Art. 59. De supplantacione que dicitur forkop.

Hosom gor sin gildbroder forkop paa kop aller sali .Han scal forst oprœtœ hanum sin scadœ. Och bodae een halff march veth allœ gildbrodrœ. Om han vorder feld met to brodres vitnœ forœ forneunde forkop.

Art. 40.

Hosom ringer aller lader ringœ forneunde gildens clokkae sin broder tel scadœ. Huilket guth forbiudœ. at han fanger ther scadœ forœ aller paa sin eghen persones veghnœ. aller hans falk. aller paa siit gots. Tha scal han fullœligœ oprœtœ hanom al sin scadœ. Och bodœ veth allœ gildbrodrœ eet pund hunugh. Allers vises af gildet met nidings nafn.

Art. 41.

Nar nogher gildbroder door tha scal huer bœrae sin pen-

PIÈCES JUSTIFICATIVES. 37tf

nyng som kalles Iigscud. Tel thet nus som liget œr innœn, hosom thet loflict forfald. Hosom ikkœ kommer then tiid liget bœres tel kirken for the havœ gangeth omkring tbre gaarde metligœt han scal bodœ een orœ. hosom ikkœ œr i messen met liget. och then tid thet i or des. Bodae een orœ.

Art. 42.

Hosom beder sin gildbroder stefnae nogaer tel semtalae aller tel thing paa sinœ vegnœ. Och han vil thet ikkœ gorae. Han scal bodœ een or» pennyngœ.

Art. 43. De litera fraternitatis.

Hosom vil havœ broderscap breff . han scal givœ olderman och stolbrodrœ iij gratœ. Och forstae thet scal besegles tha scal han givœ een tynnœ ol. Och bysens scrivœrœ iij grotae fbrœ breffet. Huilket œngœn scal scrivœ uden han. Och ikkœ scal alderman havœ makt ath besœylœ saa danœ breff u den stolbrodrœ sem thokœ. och i thœres nœrvœrelsœ.

STATUTS DE LA GIIILDE DU ROI ERIC , MORT EN 1103, CANONISÉ EN 1257 (1).

Hœc est lex convivii beati Erici régis Ringestadiensis , quam homines scnes et dcvoti olim invenerunt ad utilitatem congildarum cjusdcm convivii et ubicumque in prosperitate et utilitate observandum statuerunt.

(1) OH GAMLE DANSKE GlI.DER OG DERES UNDEBGAKG AF P. KOFOD ANCRES.

( Dissertation sur les ghildes danoises; pièce» justificatives.)

Art. 1. Si quis non congilda interfecerit congildam et si affuerint congilde tum vindicent eum si poterint. Si autem non poterint cfficiant eum ut interemptor quod wlgo dicitur tak xl march. pro se acquirat heredibus interfecli ad emendacionem. Et ex illis xl marc, omnibus congildis tenentur m marc, ad satisfaccionem. Et nullus congildarum cum ilio bibat nec comedat aut in navi cum eo sit, nec aliquam communionem cum illo habeat, donec emendaverit heredibus et congildis ut lex dictaverit. Quod qui fecerit reddat omnibus congildis m oras quâlibet vice. Si vero interemptor non poterit pro se acquirere tak nominati ex convivio ferant ipsum ad judicium régis.

Art. 2. Quod si congilda interfecerit congildam et confratres présentes extiterint subvenient ei à periculo mortis quando potuerint.

Art. 3. Si autem ipsum coactus interfecerit heredibus xl marc, et congildis ixmarc.

Art. 4. Si autem confratrem suum propter nimiam stultitiam suam et negligentiam et longevo rancore existente confratrem interfecerit, exeat à consortio omnium confratrum cum malo nomine nithingh et recédât.

Art. 5. Si quis autem (congilda) interfecerit non congildam vel aliquem potentera et propter insufficientiam suam libcrarese non valuerit fra très qui présentes extiterint subvenient ei à vite periculo quomodo potuerint. Et si vicinus aquae fuerit acquirant ei lembum cum remis, et haurile vas et ferrum cum quo ignis elidit et securim, ipsesibi deindc prevideat secundùm quod yoluit. Quod si equo indiguerit acquirant ei et comitentur ei (eum) ad silvam, et non in silvam. Et habeat equum postea per diem et noctem gratis si diuciùs indiguerit conduect. Si equus non revenerit ipse eum solvat, si substantiam habeat. Sin autem omnis congilde precium equi persolvant. Quod si hiis modis ei subvenirc non poterint et quod si wlgo dicitur tak xl marc, ab eo exigan-

tur, présentes fratres sint pro eo fidejussores et ipsemet persolvat si substantiam habeat, sin autem, et si homicidium coactus perpetraverit, omnes congilde persolvant. Et si ita evenerit quod homicida nequitia vel timoré necis fugerit , et confratres suos in angustia et periculo posuerit. Sit ipse exsors convivii cum malo nomine nithingh omnis vero congilde libèrent eos qui in tak inierunt. Si autem aliquis congilda affuerit et propter suam nequiliam et nimium terrorem confratrem suum à mortis periculo non liberaverit et testimonio convictus fuerit omnibus fratribus m marc, solvat, aut juramento vi fratrum se expurget vel nithingh a fra ter ni ta te recédât. Si quis autem ita rebellis extiterit quod ad redemptionem confratris sui quantum tenetur prefixo die non addiderit m oras fratribus emendet.

Ait. 6. Si autem congilda confratrem suum apud polentes accusaverit (vel prolocutionem i wœriaemal super ipsum receperit) quocumque loco et in dampnum vel scandalum cum magna fatigatione consecutus fuerit testimonio convictus ei sex marc, et convivis dimidium pund mellis, aut cum sex fratribus se expurget quod illud non fecit.

Aht. 7. Et si congilda confratris sui pecuniam apud prepotentes adulando defraudaverit aut navim cum piratis conscenderit et sic congildam suum exspoliare insudaverit certis judiciis convictus de fraternitate recédât et sit nithingh omnium gildarum.

Art. 8. Si autem congilda confratri suo in legibus non astiterit, aut testimonium adversus ipsum perhibuerit, et hoc modo ei dampnum rerum suarum fecerit testimonio convictus emendet ei m marc, et fratribus m oras.

Art. 9. Et si gilda convivam suam ad regem vel episcopum sive ad synodum aut ad placitum sine licentia senioris ei gildarum consensu citaverit, et ei dampnum rerum suarum indicaverit vel fecerit satisfaciet ei ni marc, et confrafribus m marc. Si quis frater captus fuerit et Iibertatem

perdiderit de omnibus congildis in ilio episcopatu existentibusaccipiet quod wlgo dicitur Scuth, s. ni denar.

Art. 10. Uoc quoque statutum fecerint seniores convivii. Quod si quis frater confiscatus fuerit bonis suis ex parte régis ?el alterius principis et captus fuerit , ad quoscuraque fratrum in regno vel extra regnura declinaverit subvenient ei in v denarios.

Art. 11. Si quis conviva naufragium passus fuerit de bonis suis estimatis ad marc, argenti nichil retinuerit juramento prestito et testimonio adhibito accipiet de quolibet fratre m denar. infrà terminum illius episcopatus.

Art. 12. Quod si congilda confratrem suum in captivitate invenerit redimat eum tribus marcis et ipsemet persolvat si babet sin autera reddant pro eo omnes congilde. Quod si noluerit et testimonio convictus fuerit easdem m marc, fratribus persolvat aut cum sex fratribus se expurget. Si quis autem fratris sui redemptionem non solverit m oras emendet.

Art. 15. Si autem congilda confratrem suum in naufragio reperit confrater ei vitae subsidium conférât ita quod exponat de bonis suis valens m marc, sive unum skippund et recipiat ipsum in navim suam. Ipsemet illud projectum persolvat, si habeat sin autem persolvant pro eo omnes congilde.

Art. 14. Et si congilda confratrem suum in captivitate aut naufragio, aut in anxietatis loco invenerit, et opem ei ferre negaverit testimonio convictus sit extra convivium et nitbingb aut cum sex fratribus se expurget.

Art. 15. Et si congilde aliquos confratres ad parandum convivium nominaverint si quis eorum neglexcrit vel non curaverit fratribus très marc, persolvat. Et si congilde nominali ad convivium faciendum mcl acceperunt, tune sit in custodia gildarum postquàm giaerthemaen , accepti fuerint. Si quis vero postquàm caldarium convivarum igni suspensum est vel fuerit et ante inceptum convivium, sine licentia

senioris se subtraxerit tantum solvat quantum si bibisset.

Art. 16. Et si cura fratre suo verbis inoportunis in domo convivii contendcrit testimonio duorum circùmsedentium convictus m marc, congildis persolvat. Si quis vero primo discordiam excitaverit vi oras reddat. Qui vero consimilia responderit dimidium persolvat.

Art. 17. Et si quis fratri verba conviciosa dixerit sive in convivio sive in aliquo alioloco idem vocaverit eum nithingh aut furem aut in ceteris quibuslibet opprobriis adeô vilem dixerit ut ceteris hominibus in nullo coequari potest , emendet ei m marc, et fratribus m marc, (eadem autem pœna consorores de convivio puniende sunt) autcum sex fratribus expurget se.

Art. 18. Et si inirà confratrem suura rapuerit percrincs aut pugno perçussent emendet ei.... marc, et fratribus III marc.

Art. 19. Et si contigerit ut baculo aut clava sulcataquam vulgo resti vocant congildam suum perçussent emendet ei vi marc, et fratribus m marc. Si autem fueritex illis ictibus baculentus aut sanguinolentus et plage unguento et alligaturis indignerit emendet leso xii marc, et fratribus m marc.

Art. 20. Et si congilda ab aliquo dehonestatus fuerit verbis et factis , et si vindicare noluerit cum auxilio fratrum sit extra gildam , et si sine gildarum consensu legis satisfactionem quesierit testimonio convictus de fraternitate deponatur, aut dimidiam marc, argenti convivis persolvat. Si autem congilda variis injuriis provocatus se vindicaverit et secundum leges leso satisfacere noluerit, omnes congilde secundum quod visum fuerit sint ei in adjutorium.

Art. 21 . Quod si aliquis congilda ad confratrem suum ledendum indomum convivii securim aut gladium^ sive aliquod telum portaverit, et ibi inventum fuerit iii marc, emendabit ei et congildis iii marc. Quia omnia tela in domo convivii prohibita sunt et si alique congilde discordes fue-

rint ex aliqua re habeant conventum corara senatore et congildis atemptent eos concordare si possent , et si non potucrint tune sit extra gildam qui legem et judicium omnium gildarum habere contempserit.

Art. 22. Et si quis non venerit ad colloquium fraternum omnium quod dicitur stsefno solidum reddat. Qui vero cereum fregerit reddat dimidiam oram. Si sponte vel casu ciphum fregerit emat alium et vi denarios reddat, et si ciphus de manu alicujus décident, licet non frangatur, vi denarios reddat.

Art. 23. Si autem congilda in convivio sedendo dormierit oram solvat, et si in eadem domo se deposuerit et domum ire neglexerit ij oras reddat.

Art. 24. Si vero vomitum fecerit ibidem aut in discessu antequam domum pervenerit testimonio convictus vj oras persolvat.

Art. 25. Si aliquis congilda infirmatur visitent eum fratres, et si necesse fuerit vigilent super eum. Quod qui non fecerit reddat solidum. Si autem mortuus fuerit quatuor fratres nominati a senatore circa eum vigilias custodiant , et si ad hoc denominati venire contempserint, quivis oram persolvat. Et qui vigilant defunctum ferant ad sepulcrum comitentur congilde ejus et intersint missis cantando. Et unusquisque in missa defunctorum denarium sacerdoli pro anima fratris sui offerat, et antequam sepultus fuerit nullus recedet. Qui vero isla non servaverit testimonio convictus oram persolvat.

Art. 26. Si quis congildarum legem confratrum observare noluerit sit extra convivium , et si ad consorcium fratrum redire voluerit faciat introitum suum sicut a primo quum intravit.

Art. 27. Si quis vero pro ebrietate ceciderit in ipsa domo convivii vel antequam propriam curiam intraverit oram solvat.

Art, 28. Si quis congilda congildam inlerfecerit prius-

quam heredibus interfecti légitime satisfecerit. Si abipsius convivii communione recedere noluerit emendet omnibus congildis.... marc. , et frater eidem conviviosocietur,tamen cum consensu cognatorum interfecti. Qui vero coactus homicidium perpetraverit de omnibus congildis accipiat quod vulgaritcr dicitur scuth s. iij denarios.

Art. 29. Gongilda cujus anterior pars domus id est coquina vel stupa aut horreum cum annona in illa curia in qua rcsidenciam facit combusta fuerit accipietde qualibet fratre iij denarios.

Art. 30. Si quis vero rurensis convivio sancti Erici se associaverit , acquirat unum de civibus scilicet de ejusdem convivii fratribus, qui de omnibus causis in presenti sacca scriplis omnibus congildis pro ipso respondeat, aut secundum presens scriptum satisfaciat.

Art. 51. Si quis autem alium congildam de sede depulerit et alterius locum violenter obtinuerit oram reddat.

Art. 32. Si autem congilda circa tabernas, vel aléas, vel tesseribus ludendo percussus sive in honestate verberalus fuerit testimonio convictus congildis dimidiam marcam argenti reddat, aut cum vi manu se expurget. Si vero congilda a tabulis nuda recesserit propter scandalum , et dedecus omnium congildarum testimonio convictus iij marc, reddat.

Art. 33. Si aliquis congildarum arduum negocium eundi adplacitum habuerit, sequentur eum omnes congilde, et quicumque non venerit solidum argenti persolvat si convictus fuerit unius testimonio, aut se solus expurget juramento.

Art. 34. Si quis congildarum strepitum vel clamorem in sermonc senatoris fecerit, vel propositi vj oras denar. reddat.

Art. 35. Si quis clamosus absque certa racione extiterit , et sic clamore suo infestai fratres , sine omni contradictione sex oras persolvat.

Art. 56. Si vero aliquis confratrum alterius auxilio eguerit ad partes propinquas et ille ambulando Tel equitando subsidium ferre noluerit , 1 marc, fratribus solvat.

Art. 37. Si vero ad regem vel episcopum aliquis fratrum vocatus fuerit senator faciat conventum fratrum , et eligat xu ex fraternitate quos voluerit qui cum eo ex convivii expensa vadant , etei pro posse auxilium ferant. Sinominati contradixerint quivis diraidiam marcam argenti persolvat, nisi detineatur copula nuptiarum vel infirmitatis causa , vel ab aliis causis legitimis , et statim denominetur alius in ejus loco qui prédicat cum predicto fratre.

Art. 38. Si quis fratrum necessitate compulsus injuriam suam vindicaverit et auxilio indiguerit in civitate causa defensionis et causa tutele membrorum suorum aut vile sint cum eo die ac nocte xij nominati ex fratribus ad defensioncm , et sequantur eum cum armis de hospicio ad forum de foroautem ad hospicium quam diu oportebit ne frater scandalizetur et fratribus non sit opprobrium.

Art. 39. Si quis frater fornicatus fuerit cum uxore conjurati fratris sui, et est frater qui testimonio comprobet in reliquis eum vidisse euntem et redeuntem a tali scelere, a fratrum communione utpote reprobus et nithingb ejicitur. Si vero infamatus fuerit frater, nec testibus convictus expurget se juramento xij fratrum et sic obtinebit gildam.

Art. 40. Si quis fratrum per vim rapuerit conjurati fratris sui uxorem vel filiam , vel sororem, vel neptem, duorum testimonio convictus , ejiciatur a fraternitate.

Art. 41. Hanc quoque tradicionem et legem statueront, seniores convivii sancti Erici in skanor quid pistores in fraternitate ipsorum non recipiantur, vel receptos hactenus nullalenus diucius retinere debeant.

Art. 42. Ipsa statuta fuerunt inventa eteompilata in skanor ab xvîij senioribus qui dicuntur aldermaen de convivio beati Erici. AnnoDomini millesimo ducentesimo Ixvj septimo ydus septembris.

Art. 43. Hec sunt constituta de minnis a fratribus sancti Erici. Primo cantanda est beati Erici. Postea salvatoris Domini. Deinde minnaî béate Marie Virginis, et ad quamlibet illarum minnarum trium debent confratres recipere bicaria sedendo et bicariis singulis receptis debent unanimiter surgère et inchoare minnam cantando.

Art. 44 . Omnes qui intrant gildam jurent super candelam, prout lex dictaverit quod omnes justiciam et legem observare et tenere voluerint, prout in presenti skra est prenotatuni , secundum consensum aldcrman et omnium fratrum et recipiant privilégia sua.

CHARTE DE I/AîIITIÉ DE LA TILLE D'àIEE, 1188.

In nomine Patris et Filii etSpiritus Sancti. Ego Philippus Flandrise et Viromandi» cornes, presentibus et futuris. Peregrinaturi ad terrain sanctam in qua.... dignari duximus hominibus terra? nostra? libertatem et immunitatem quam eis antecessores nostri rétro principes indulserunt , conservarc et confirmare. Super hàc igitur re adeuntibus nos burgensibus Ariae ut legibus et consuetudinibus approbatis libéré uterentur, quas ob injurias hominum perversorum propulsandas, illustris cornes Robertus et Clementia comitissa , et Karolus cornes et Willelmus successor ejus , et pi» mémorise Theodoricus cornes, paler meus eis indulserat, nos quoque eidem , utpote quos erga nos devotos aestimaremus , easdem leges ?el consuetudines tenendas et obsmandas libentissime indulgemus in amicitia.

1 . Igitur sunt duodecim selecti judices qui fide et sacramento firmaverunt quod in judicio non accipient personam

pauperis vel divitis, nobilis velinnobilis, proximivel extra nei.

2. Omnes autem ad amicitiam pertinentes villa? , per fidera et sacramentum firmaverunt quod unus subveniet alteritanquam fratri suo in utili et honesto ; quod si unus in alium admiserit aliquid verbo vel facto, sua ilKus qui laeditur culpa, nonaccipiet ultionemper se vel persuosqui laesus est,sed apud praefectum domini comitis conqueretur, si negotiuraad eum attinet ne domino comili jus suum depereat, et reus arbitrio duodecira judicum selectorum , admissum eraendabit et si unus in alium aliquid admiserit verbo vel damno , similiter non accipiet ultionem per se vel per suos qui laesus est, sed apud praefectum amicitiae conqueretur, si negotium ad eum attinet, et reus arbitrio duodecim judicum selectorum admissum emendabit. Quod quidem arbitrium si laedens vel laesus sequi tertio admonitus noluerit ipse et qui eum in bac pertinacià foverit, reus et perjurus contra utile et honestum amicitiae quod juraverat vadens, ab amicitia communi arcebitur , et amicitiae in tribus libris nummorum condemnabitur; reliquum substantiœ ejus comitis et castellani erit.

S. De turpi convitio quinque solidos praefecto amicitiae et amico contumeliato infra octo dies dabit, quod si primam hebdomadam illos quinque solidos non solvens neglexerit , in secunda hebdomadâ duplicabit, in tertia vero seplimana triplicabit; si autem ad totum transgressus fuerit, reus et perjurus de amicitia pelletur,et de sua substantia très libras habebit communiter amicitia, et totum quod erit residuum cornes et castellanus.

4. Quod si aliquis suum conjuratum occident, infra quadraginta dies nullus amicorum mortui (nisi eo prœsente interfectus fuerit) potcst de co ultionem accipcre, vel eum qui interfecerit de amicitia pcllcre; sed nisi infra quadraginla dies secundum judicum selectorum judicium mortem amici emendaverit, et nisi parentibus satisfecerit, ab amicitia pel-

Ictur reus et perjurus et de rébus iliius très libras habebit amicilia communiter et totum quod remanet cornes et castellanus ; et si duodecim judicaverint per comitem et castellanum domus illius diruetur;si vero amici mortui emendationem judicatam noluerint accipere, eidem subjacebunt culpa? , quod très libras dabunt et de amicitia pellentur.

5. Quod si aliquis de amicitia res suas perdiderit, vel per rapinam, et ipse certa vestigia de re perdita invenerit, ad amicitia? praefectum querimoniam faciet, qui convocatis villae amicis, rem perditam investigabit, itinere unius diei in euodo et redeundo, qui autem ire neglexerit, amicitiae quinque solidos infra hebdomadam dabit.

6. Si autem ille qui non fuerit de amicitia, aliquid homini de amicitia abstulerit, praefectus amicitia? , audita querimonia, adhibitistestibus, conveniet eum qui obstulit; et si non composueritcum illo cui remabstulit, res venalis villae ei interdicetur.

7. Milites autem et vavassores de amicitia ex is tentes, qui tallias et exactiones villae per suggestionem praefecti amicitiœ solvere voluerint, si amico suo aliquid abstulerint, tanquam extranei eidem subjacebunt damno , quod res venalis villœ eis interdicetur ; et quicunque post bannum factum eis aliquid vendiderit, vel ab eis emerit, aut in hospicio receperit, si per duos de amicis inde convinci poterit, quinque solidos amicitiœ communiter dabit et amico sua restituet.

8. Et erit lex universalis de omnibus qua? auferentur, quod si quis non est de amicitia , turba parentum fretus , homini de amicitia injuriam in verbo vel in facto fecerit, ilie ad amici tiœ prœfectum conqueretur et nisi culpabilis ad honorem illius in quem peccavit emendaverit , emendationem arbitrio duodecim judicum selectorum , prafecto communiter et amiciti» solverit, res venalis villae ei interdicetur, donec ei se composuerit; et si quid post bannum factum ei aliquid vendiderit, vel ab eo emerit, et inde convinci pote-

rit , amicitia? communitatis quinque solidos infra octo dies dabit.

9. Si vero tumultus in villa evenerit , qui de amicitia est et ad tumultum auditum non venerit, et auxilium non feret pleno corde pro ut tempus dictaverit, amicitiae communitatis quinque solidos infra octo dics dabit.

10. Si vero homo qui non est de amicitia , amicum villa? vulneraveril vel etiam occident, et de villa fugerit , et capi non poterit , quicumquc eum , sive post annum , sive post duos vel très annos aut plures ab amicis villa? poterit teneri, statim prœfecto communitatis prœsentetur, et ipsis graviter conqucrentibus et una voce deprecantibus ut secundum arbitrium duodecim judicum selectorum ultionem de illo faciat; et si forte eum occiderint, nullum forefactum ab eis cornes exigere poterit, et si quis ad capiendum illum se sobstraxerit, amicitiae viginti solidos infra octo dies dabit et quadraginta solidos comiti et castellano.

11. Omnis qui ad forum villa? venerit, nisi sit homicida de amicis villa? , pro honore communitatis et pro utilitate villa? , salvus sit eundo et redeundo in dictum forum si inducias postulaverit prœfecto amicitia?, homicida vero de amicis villa? ad forum venions 7 statim sicut supra dictum est capiatur et pra?fecto communitatis prsesentetur ; et qui se substraxerit , viginti solidos de rébus suis amicitia communitatis habebit, et quadraginta solidos cornes etcastellanus.

12. Clerici non cogentur inferre ultionem nisi de debitis. 15. Si vero aliquis cujus domus combusta fuerit , vel ait-

quis captus se redimendo, attenuatus fuerit, unusquisque paupertato amico nummum unum in auxilium dabit.

14. Praeterea sciendum est quod lex amicitia? jus comitb non dcstruit, nec amicitia? legem débet jus comitis, nam quocumque modo amicus in amicum forefaciens se composuerit, si contumeliato amico visum fuerit ab amicitia? lege emendationem suam habebit.

15. Has fgitur leges et consuetudines amiciti» nostra?, et si quid meliorari potest, consilio duodecim judicum selectorum ad honorera et ulilitatem totias villa? , salva fidelitate comitis, sicut antecessores nostri concesserunt et confirmaverunt, nos quoque eis concedimus et sigilli nostri appensione confirma m us.

16. Praeterea prœdictam terram cum pascuale quae est inter Beltiet Lombresqmm pradicti burgenses a domino Roberto comité et Clementia comitissa prece et pretio sicut eorum scripto edocemur , obtinuerunt , eisdem burgensibus nostris in perpetuum, liberam et immunem in communem possessionem confirmamus.

Actum est hoc anno Domini millesimo centesimo octuagesimo octavo apud Ariam subhiis testibus.... [Suivent les noms des témoins.] (Recueil des ordonnances des rois de France , t. XII , p. 563.)