STATUTS DB LA GHILDE DE BEBWICH

In nomine sancts et individue Trinitatis :

Incipiunt statuta gilds per dispositionem bnrgensium constituta ut multa corpora uno loco congregata, unio consequatnr et unica voluntas et v in relatione nnins ad alterum, Arma et sincera dilectio.

C. i. Ne particularis àliqua bnrgensium nostrorum congre gatio, inaliquo,-generalis gilds libertates Tel statuta possit elidere, aut nova consilia contra hanc gildam cbneipere, primo statuimus, quod omnes particulares gilds hactenus in burgo nostro habits abrogentur. Et catalla ils rationabiliter et de jure débita buic gilds exhibeantur. Et nullo modo aiiquam aliam gildam ab ista prssumant in burgo procurare. Sed habito omnium membrorum ad unum caput, uno respecta, unum inde in bonis actibus proveniat consilium, una societas firma et arnica.

C. ii. Statuimus, quod omnia forisfacta excedentia octo solidos, nisi de telonso régis, aut ad jura et libertates communes prspositorum spectantia bnic gilds exhibeantur.

C. m. Statuimus , quod fratres hujus gilds dispositione snornm testamentorum, certoloco, secundum quod iis libuerit, de parte eis contingente, delegent aliquid buic gilds, nisi et negligentia hoc fuerit omissum , ita quod aliquid legent.

C. iv. Si aliquis non fuerit confrater hujus gilds, et in extremis de bonis suis aliquid eidem gilds deiegaverit, recipimus eumin confratrem nostrum ad débita sua perquirenda et in aliis necessitatibus suis, ac si esset confrater dicts gilds, eidem consilium et auxilium nostrum concedentes.

C. v. Statuimus, quod si qtds fratrum nostrorum verbo tenus in alium delinqnat, confratrem suum quod emendatione dignum est, gildam adeundo, vel in ea ibidem morando, seu inde redeundo, primo, secundo, tertio , emendationem faciet gilds in quadraginta denariis. Et si quarto deliquerit, verbo vel facto condemnetur, et

puniatur secundum arbitrium aldermanni , ferthingmannoram , decani, et aliorum confratrum gildae , et iaeso faciet emendam f secundum decretum eorum.

C. vi. Item, si quis confratrum nostrorum alium pugno perçussent, emendet gildffi in dimidiam marcam, et secundum arbitrium aldermanni, feithingmannorum, decani, et aliorum confratrum laeso satisfaciat competenter. Et si quis confratrumnostrorum, ab alio sanguinem extraxerit violenter, emendet in viginti solidis, et laeso satisfaciat, secundum arbitrium aldermanni, fertbingmannorum , decani, et aliorum confratrum, secundum quantitatem delicti; nec aliquid de emendis istis precibus relaxetur. Statuimus etiam, quod nullus contumeliosus audeat vel prœsumat infra limina gildae nostrae cultellum cum puncto portare. Quod si fecerit, emendet gildae in duodecim denariis.

2. Item si quis cum baculo aut aliis armis ferreis, ab alio sanguinem violenter extraxerit, secundum arbitrium aldermanni, ferthing mannorum, decani, et aliorum confratrum condemnetur.

C. vu. Si quis minxerit in porta gildse , aut super parietes durante gilda, emendet gildae in quatuor denarios.

C. vin. Statuimus quod nemo recipiatur in confraternitatem hujus gildae, minus quam pro quadraginta solidis, exceptis flliis et filiabus gildae.

C. ix. Si quis confratrum nostrorum gildse in decrepitam aetatem aut paupertatem incident, seu in morbum incurabilem, et de proprio non habuerit unde possit sustineri seu sustentari, relevetur secundum aesUmationem et dispositionem aldermanni, decani et confratrum gildae, secundum quod facilitâtes gildse suppetant et fuerint.

C. x. Si quis confratrum nostrorum gildae relinquat post obitum suum filiam ex uxore conjugata, quae sit laudabilis conversationis , et bons famae, et non habeat de propriis unde sibi providere valeat de viro, aut si in domo religionis caste vivere voluerit secundum aestimationem et dispositionem aldermanni, decani, et confratrum, secundum facilitâtes gildae, sibi de viro vel de domo teligionis provideatur.

C. xi. Si quis confrater gildae defunctus non habuerit de propriis unde exsequias suas possit celebrare, confratres gildae corpus defuncti honorifice facient humari.

C. xu. Si quis confratrum nostrorum aut plures vexatus fuerit extra burgum nostrum de vita et membris, probi viri duo vel très de gilda laborabunt cum eo per duas diaetas, residendo super expensis gildae; si ultra duas diaetas cum eo laboraverint, tune reus propriis expensis suis eoscum eo adducet vel reducet. Similiter si necesse fuerit alterius super expensis rei, cum eo laborabunt. Si vero juste vfixatus fuerit reus, adducet super propriis expensis confratres, et secundum arbitrium aldermanni et confratrum condemnabitur.

C. xiii. Statuimus etiam, quod si quis burgensium nostrorum banc confraternitatem nostrorum contumaciter neglexerit, nullus confratrum nostrorum ei consilium vel auxilium, verbo vel facto, infra burgum vel extra, ministrabit; aut si super periculo vitae et membrorum placitus fuerit, aut in aliquo oneri terreno incurrerit.

C. xiv. Statuimus, quod quotiescumque aldermannus, ferthing manni , decanus, voluerint congregare confratres gildae ad negotia gildae tractanda, omnes fratres gildae veniant audito classico, super forisfactum duodecim denariorum.

C. xv. Nullus leprosus ingrediatur limina portarum nostri burgi, et si quis casualiter ingressus fuerit, per servientem burgi nostri statim ejiciatur ; et si quis leprosus contra hanc prohibitionem nostram consuetudinarie portas burgi ingredi praesumpserit, indumenta, quibus indutus fuerit, capiantur ab eo et comburantur, etnudus

ejieiatur. Quia de commuai consilio provisum est, ut per aliquem probum virum colligantur eis eleemosynœ, ad eorum sustentationem, in loco aliquo eis compétente extra burgum. Et hoc de leprosis indigenis, et non alienigenis.

C. xvi. Nullns infra certos limites supra ripam Twedae praeflxos, fimum audeat apponere ," aut aliquid pulverulentum, quod fit in damnum aut lssionem circumha* bitantium. Quod si quis contra hoc fecerit, in octo solidis condemnetur.

C. xvh. Nullus loquatur in placitis de bis quae tangunt causam , nisi tantummodo actor etreus et horum advocati et ballivi qui te tient curiami et hoc ad inquisitionem causae. Sed actor, et reus ad consilium suum poterit unumquemque indifferenter ' evocare. Et si quis contra banc prohibitkmem venerit aut lacère prœsumpserit, in octo solidis puniatur.

C. xviii. Quicumque burgensis habuerit in catallis quadraginta libras, habeat equum in stabulo appretiatum ad minus viginti solidoç. Et si quis equo suo aliquo casu privatus fnerit morte vel venditione aut quocumque aliquo casu vel donatione, equum alium acquirat infra quadraginta dies, postqdam equo privatus fuerit; sin autem, condemnetur in octo solidis sterlingorum.

C. xix. Nullus frumentum, mastilionem vel siliginem admolas manuales pra&sumat, nisi tempestate cogente, vel penuria molendinorum hoc faciente. Et si quis in tali casu moluerit ad molas manuales, det ad multuram decimum tertium vas. Et • si quis hanc prohibitionem nostram praesumpserit contravenire, molis manualibus privetur in perpetuum, et molet brasium suum ad molendina, dando vicesimum quartum vas.

C. xx. Nullus ematlanam, coria, aut pelles lanitas, ad revendendum, aut pannos scindât, nisi filent confrater gildae nostrae, nisi sit extraneus mercator, ad sustentationem sui officii . Neque lot, neque cavil habeat cum aliquo confratre nostro.

C. xxi. Si quis confratrum gildœ exhibeat denarios nostros alicui mercatori alienigenœ ad negotiandum, et de his per forum certum lucrum capiat, de sacco lanae, de lasta coriorum, de pellibus et aliis mercimoniis, condemnetur in quadraginta solidis semel , secundo et tertio. Et si quarto super hoc convictus fuerit, amittat gildam. Simili et eodem modo puniatur confrater gildae, si acceperit denarios ulteriuB mercatoris alienigenœ, ad negotiandum modo praedicto.

C. xxn. Nullus emat haleces, vel pisces aliquos, qui per navem deferuntur ad villam, antcquam navis jaceat super siccam terram, et remus ponatur foras; nec alia mercimonia, scilicet, de blado, fabis aut sale. Si quis in hoc convictus fuerit, . dabit dolium vini gildœ pro forisfacto, aut per unum annum et diem a villa ejieiatur.

2. Item, si aliquis emerit haleces, sal, bladum , fabas, aut pisces, vel aliquid de consimilibus mercimoniis , non negabit vicino suo partem, quantum voluerit emere ad cibum suum, scilicet, ad domus sus sustentationem pro foro quo ille émit; sin autem, condemnabitur in forisfacto unius dolii vini.

8. Similiter, qui plus emerit quam ad cibum suum, et vendiderit, eadem pœna puniatur, quia dixit se tantum ad cibum emere, et super hoc petiit partem et * obtinuit.

4. Item, quod quarta pars remaneat emptori, et quod soîvat infra bordam cum obtinuerit.

5. Item, si quis emerit haleces vel alia mercimonia, et dederit denarium Dei, vel aliquod argentum in arrhis, pacabit mercatori, a quo praedicta mercimonia émit, secundum forum prius statutum. Et si non fecerit, et in hoc convictus fuerit,

dabit dolium vini ad forisfactum, sine misericordia gildae aflplicandum, aut de villa per annum et diem ejicietur.

0. um. Et si contigerit, quod emptor emerit aliquod merdmonium quod bonum sit supra et détenus subtus, ab initio emendari débet per visum et considerationem proborum hominum ad hoc assignatorum.

C. mv. Statuimus, quod nullus carnifex de cœtero vendat infra Burgum de Bervico carcassia mutonum afesto Paschœ usque ad festozn Pentecostes, carius pexdetim denariis; et a festo Pentecostes usque ad festum S. Jaeobi, carius duodecim denariis; et a festo 8. Jaeobi usque ad festum 8. Miehaelis, carius decem denariis; et a festo 8, Miehaelis usque ad Pascha, carius octo denariis; et si quis convictufl fuerit quod istam assisam infregerit, dabit octo solidospro forisfacto.

C. xxv. Item, statutum est, quod nullus carnifex, donec voluerit suum officinm exercere, emat lanam aut coria, niai velit abjurare securim suam, et manum bçstiis non apponat.

C. xxvi. Statutum est, qûodnulla fœmina vendat lagsnam cervisis, a Pascha nsque ad festum 8. Miehaelis, carius duobus denariis. Item, a festo 8. Miehaelis usque ad festum Paschœ, carius uno denario, Et sine dilatione ulteriore , et nomina eorum imbrevientur per commune consilium.

C. xxvmi, Nullus regratarius emat pisces, fœnum, avenus, caseum, butyrum, vel aliquid quod ad Burgum defertur ad vendendum ante pulsationem campans in . Berefrido. J2t si quis contra hanc prohibitionem nostram venire prssumpserit, res empts capiantur, et pauperibus erogentur per considerationem ballivorum.

C. xxix. Statuimus, quod nullus, emat mercimonia, qus ad Burgum déferont»' ad vendendum, antequam ad commune forum Burgi perveniant; à quis super hoc convictus fuerit, rem emptam amittet, et commodum illius ad gildam nostram vertetur.

C. xxx. Nulla millier habens lanam in vico emat, nec aliquis Burgensis habeat nisi unum garcionem tantum ad lanam et coria emenda. Et si quis irrationabiliter emat lanam, vel coria extra locum statutum vills, djeta lana et coria capiantur ad commodum gildœ, et dictus homo, vel garcio, Bit in forisfacto octo solidorum; et bona sua condemnetur pro sua forisfactura,

C. xxxi. Nullus Burgensis noster procuret aliquem forinsecum, extra libertatem nostram manentem, ad placitandum pro eo contra aliquem vicinum suum, super plenariam forisfacturam unius dolii vini.

C. xxxii. Statuimus, quod nullus faciat consjpirationem aliquam contra gildam retroactam ad eam separandam vel spargendam. Quod si aliquis fecerit, et super hoc convictus fuerit, dabit unum dolium vini* ad forisfactum.

C. xxxiii. Statuimus, quod commune consilium et communia gubernentur per viginti quatuor probos homines, de melioribus, discretioribus et flde dignioribus ejusdem Burgi ad hoc delectos, una cum majore et quatuor prspositis. Et quandocumque prœdicti viginti quatuor homines fuerint ad commune negotium tractandum vocati, qui non venerint ad citationem sibi factam ultra noctem, emendet in duos solidos.

C. xxxiv. Statuimus quod major et prspositi eligantur per visum, et considerationem totius communitatis. Et si aliqua controversia fuerit in electione majoris vel prspositorum, flat tune electio per sacramentum viginti quatuor hominum prtedicti Burçi electorum per communiam.

C. xxxv. Statuimus insuper, si aliquis Burgensis, contra sacramentum suum prav stitum, consilium arcanum, vel sécréta gildae nostrœ ostendere prssumpserit, prima

vice secundum considerationem aldennanni et aliorum flde dignornm gildae nostrae puniatur. Si vero secunda vice, in tali casu deliquerit, libertatem Burgi nostri per annum et diem amittet. Et si tertia vice super talia convictus faerit , libertatem Burgi amittet , pro termino vit® suae. Et sciendum est ultra quod infra illum Burgum , nec in aliquo alio infra regnum, amplius libertate gaudere de jure poterit, quia infamis reputatur.

C. xxxvi, Statutum est, quod nullus pelliparius, autchirothecarius, autaliquis alrus Burgensis, faciat lanam de aliquibus pellibus, a festo Pentecostes usque ad festum Michaelis; sed veudat pelles quales fuerant, secundum quod melius poterit. Et si quis chirothecarius aut pelliparius super hoc convictus fuerit, dabit unum dolium vini ad gildam. •

C. m vu. Quicumque Burgensis emerit haleces , omnes vicini sui quicumque présentes fuerint ad emptionem dictorum halecum, habebunt pro eodem pretio quo ipse émit, sine aliqua fraude. Et si quis voluerit partem habere , qui ad emptionem dictorum halecum praesens nonfuerat, dabit emptoriad lucrum duodecim denarios. Quod si quis convictus fuerit de contrario, dabit unum dolium vini ad gildam; et hoc intelligendum est de fratribus gildae.

C, m vin. Item, statutum est, quod quilibet Burgensis dabit plénum cariagium pro quolibet dolio vini, quod ponet in taberna et quod ponat navim, et extra, pro dolio removendo de uno cellario ad aliud, dabit duos denarios et obolum; viz. Unum dcnarium villae ad denarium et obolum pro berevagio. Et pro uno dolio ad potum suum dabit denarium pro berevagio.

C. xxxu. Nulla mulier emat in foro avenas ad faciendum brasium ad venden* dum plusquam unam celdram. Et si plus emerit, amittet quantum émit. Tertia pars remaneattmstodibus, et du» partes ballivis et ad hocbrasiandum in domo sua tabernando.

C. il. Nullus carnlfex, a festo Sancti Martini usque ad Natale, débet ezire extra villam, adobviandum bestiis venientibus ad villam vendendis; née in aliquo die infra dictum tempus, bestias emere in foro ante prandium; nec in fraudem procurabit sibi bestias usque ad prandium teneri. Si quis contrarium feccrit, ab officio suo per annum et diem deponatur.

C. xli. Nullus extraneus, ferens coria tannata ad vendendum , vendat ea infra domum, sed in foro communi, et hoc tantum per diem fori statutum ; et licet coria fuerint caesa in frusta, tamen venditor dabit telouaeum.

C. xui. Nullus habeat, nisi duo paria molarum; et qui piura habuerit, molis suis per totum annum et diem privetur.

C. iLin. Nullus confrater gilds nostrs débet habere lot neque cavil cum alio minus quam in dimidio quarterico pellium, et dimidio dacrs coriorum et duabus pétris lanœ.

C. xuv. Nullus émet aliquod genus bladi, fabarum, pisarum , salis , carbonum , v sœu estera venalia apud Burgum venientia per mare, nisi sit ante bordam navis viz ath thê bray. Nec portet dicta bona empta de navi ante ortum solis, sed ab ortu solis usque ad declinationem sive requiem solis , fiât portagium. Et si quis hujus rei contrarium fecerit, dabit confratribus unum dolium vini.

C. xlv. Item omnia amerciamenta capta ab extraneis mercatoribus, pertinere debent fratribus gildse et Bmgensibus ville , exceptis illis quœ pertinent ad dominum regem.

C. xlvi. Nullus Burgensis, vel confrater gildae nostrae foris habitans audeat vel présumât aliqua mercimoma ad gildam nostram pertinentia infra Burgum nostrum

emere vel vendere , nisi tantum in die fori. Et quod nullus foris habitans emat aliqua Yictualia, ad Burgum nostrum per naves venientia ; et si contrarium feoerit , et super hoc convictus raerit, dabit unum dolium vini ad gildam nostram.,

3. Haec supra dicta, statuta sunt pcr Robertum Durhame, tune majorem Berviei super Twedam, etSimonem Martel, et alios probos homines, in diebus Mercurii proxime ante-festum S. Marci evangelistœ. Et in crastino S. Cuthberti in eccUsia S. Nicoiai, anno gratiae millesimo ducentesimo octuagesimo tertio. Et die Sabbathi proxime post festum S. Trinitatis. Et die Jovis proxime ante festum S. Mathsi apostoli. Et die Jovis ante festum Pentecostes in ecclesia Fratrum Prsedicatorum ordiuis S. Trinitatis anno gratiae millesimo ducentesimo octuagesimo quarto. (Scotiœ vêteres leges et constitutions, collée tœ opéra et studio Johannis Sthenœi, 1613, p. 154

DISPOSITIONS DES CONCILES RELATIVES AUX ASSOCIATIONS OU CONFRERIES, 1189-1528.

Consilium Rotomagense , an. 1189.

Art. xxv. Sunt quidem tum clerici, tum lalci hujusmodi ineuntes societatem, ut de caetero quibuslibet causis vel negotiis mutuum sibi praestent auxilium, certain in eos peenam statuentes qui contra hujusmodi veniunt constitutionem. Et quoniam hujusmodi societates S. fratrias circa personas utriusque ordinis, canonica detestatur scriptura; eo quod earum observantia usque ad crimen perjurii perducat, ne amodo fiant, aut, si facta merint, ne observentur, sub interminatione anathematis prohibemus. ( Labbei sacrosancta concilia , t. XI, p. 585 , éd. Venet.)

Consilium Monspellense , an. 1214.

Art. xlv. Ne confratriae fiant, nisi de voluntate dominorum locorum et episcopi, quia propter conjurationcs et conspirationes quae confratriae vdeantur in civitatibus villisv quandoque multa discordiae materia suscita tur; praesens synodus suibana thematis interminatione consjtituit ut in civitatibus, villis et castris non fiant de cetero confratriae, nisi de voluntate dominorum locorum ipsorum et diapeesan episcopi, prbpter urgentem necessitatem et evidentem utilitatem id fiât. De hiautem confratriis que hactenus factae sunt, et de quibus quereiam audivimus, causa cognita, quod justum fuerit faciemus. (Labbei sacrosancta concilia, t. A7, p. I, coi. 116, éd. Paris.)

Concilium Tolosanum, an. 1229.

Canon xxxvin. Ut nullœ conjurationes seu confratriœ fiant.

Inhibemus etiam ut barones, castellani milites, cives, burgenses seu etiam rurales, conjurationes, colligationes, confratrias, seu alias (juascumque obligationes, fide vel juramento seuqualibet alia flrmantia interposita, facere non pra»sumant. Quod si fecerint, baro in centum libris currentis monetae puniatur, castellanus in sexaginta, miles in quadraginta, civis vel burgensis in viginti, et rurales in centum solidis. Si quae vero conjurationes vel colligationes usque nunc factae

sunt, eas deceraimus irritas et inanes, statuentes ut omnes abjurare tencantur easdem. (Sacrosancla concilia, t. X/,p. 1, coL 435.)

ConciUum apud Campinacum , an. 1238.

Canon xxn. Ne laid absque licentia diœcesani constituant confratrias.

Conjurationes vel conspirationes laicorum , quibus interdum nonïen confraternitatis imponunt, impietatem pallicantes sub Domine pietatis, omnino fieri prohibemus. Unde statuimus, quod nnlla flat confraternitas laicorum sine auctoritate et consensu diœcesani ejusdem loti ; quod si factum fuerit, tamdiu excommunicentur ipsius autores , donec eadem fraternitas velut impietatis colligatio penitus dissolvatur. (Ibid., col. 564.)

Concilium Burdegalense, an. 1355.

Canon xxix. De statutis confraUriarum.

Quia confrateriarum usus, ad pias causas inventas, propter quorumdam malitiam laicorum, trahitur in abusum dum statuta illicita statuunt, quibus enervare intendunt ecclesiasticam libertatem , et antiquorum bonas et pias consuetudines abolere, circa eam laicos suos quaedam illicita et machinationes quœ obviant pietati, idcirco pra?senti constitutione probibemus, ne confratres alicujus confraternitatis comitem vel comités eligant vel créent de caetero, absque expresso consensu et voluntate sui capellani.

xxx. Item y de statutis confrateriarum.

Item, prohibemus ne aliquis vel aliqui comités et confratres alicujus confrateria aliqua edant vel statuant statuta, nisi quae ad fabricam vel luminaria ecclesis, vel librorum seu aliorum ornamentorum, seu vestimentorum , seu ecclesiee factionem, seu refectionem, pertinere noscantur, vel ad sepulturas vel vigilas, seuadaliud officiumdefunctorum, vel ad publicarum viarum, seuprivatarum, seu cœnobii exemptioni, vel reparationi pontium, vel [ad] custodiam parentum fl^grorum, vel iuimicorum animalium seu pecudum, vel ad arcendam ab agris inundationem fluminum vel aquarum, vel ad lupos, vel ad alias pestilentias nocivas promgandas, vel ad eleemosynas colligendas, et relicta seu data a vivis seu defunctis, quœ consilio capellani loti, in usus aliquos relicta fuerint, sive data, seu in alios pios usus, si a reliquentibus vel dantibus non fuerit difflnitum, expendi volumus et mandamus. Si pia vero alia statuta fecçrint, non observent; immo de capitularibus suis abradi faciant intra mensem, alia ulterius non facturi, sine aliqua speciali permissione praelati, ne in observatione praemissorum dolum faciant sivefraudem.

Verum volentes per comités et confratres causam cavi, et carregia ulterius fieri prohibemus, nisi ipsa carregia pertinuerint ad praemissa, quae eis superius expressa vel concessa sunt, nisi ad communem utilitatem aliqua fecerint de concilio capellani. Sane quia justum est, ut quos timor Dei non revocat a malo, pœnitentia coerceat a peccato, volumus ut transgressons hujus constitutionis, nisi reatum suum purgaverint, infra mensem post publicationem ipsius factam, duobus diebus dominicis, vel festivis , excommunicationis notam incurrant. Cujus constitutionis volumus quod singuli capellani habeant transcriptum , et eam publicent in ecclesiis suis , sicut superius est expressum. Actum anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo quinto, id. April. (Sacrosancta concilia, t. XI, col. 744.)

ConciUum Avenionense, an. 1*8*.

Canon vin. Ut colligationes et confrateriœ non fiant.

Quia vero colligationes, societates, confratrise, seu conjurationes, qnocumque nomine censeantur, reprobatœ noscuntur a canonibus, et humanis legibus introductœ, et constitutionibus concillorum factorum per legatos apostolicae sedis in partibus et provinciiB istis , et omnino cassât* , et sententia exrommunicationig lata in fautores; ideo nos, approbatione et assensu prœsentis concilti, praedictas factas et faciendas in posterum conjurationes, colligationes, societates, clericorum regularium, cujuscumque ordinis, status, conditionis existant, in nostra provincia Àrelatensi, ubicumque et civitatum et castrorum baronum et omnium aliorum existentium in civitatis, villae dominio ecclesiastico subjectia contra statuta canonum et conciliorum facta relaxantes, dissolvimus et cassamus : decementes sacramenta praestita, et pradicta' observanda illicite, a quibus eos' qui hujus modi sacramenta praestiterant, absolvimus, et pro juramento incaute praestito seu illicite volumus ut a confessoribus suis pœnitentiam recipiant salutarem. Et ubi infra dâoem oies post publicationem pressentis statuti se ad invicem absolverint, denuntientur autores, fautores , tractores, defensores, et fldejussores pro nie observandis pxcommunioati ! et fréquenter ha» dissolutio exoommunioationis sententia per prœlatos in suis diœcesibus, in suis synodis, diebus festivis et solemnibus, pubUœtur; et faciant per subjectos sibi prslatos vel presbyteros publicari. (Sacroêancta concilia, t. XI, p. i, col. 1171. )

Consilium Vavrense, an. 1966.

Canon xiv. De non contrahendU coUigationibus , vulgarité? ioeietmteê nuneupatis et de pœnis eorumdem.

Item , quia ex pravo abusu in quibusdam provinciarum nostrarum partibus 4nolevit, quodnobiles plerumque et interdirai alii colligationes, societates et conjurationes faciunt tam canonicis quam humanis legibus interdictas, semel in anno, sub confratriffl nomine, se in loco aliquo congregantes, ubi congregationes, eonventiculos et colligationes faciunt et pacta juramento vallata ineunt; quod se adver- «usquos cumque, prarterquam dominos suos, ad invicem adjuvant, et interdirai se onmes veste consimili, cum aliquibus sigui* exquisitis vel characteribus, induentes, unum majorem inter se eligant, cui jurant in omnibus obcdire, ex quibus justitiaoffenditur, mortes et damnationes saquuntur, pars et securitas exulantur, innooentes et inopes opprimuntur, et eccleste ac ccclesiasticœ person», quibus taies oppido sunt infesti, in personis , rébus, juribus et jurisdictionibus injurias diversas et damna plurima patiuntur ; nos volentes Us ansibus pestiferis et conatibus perniciosis exemple oocurrere et de remedio possibili providere, et a pecoato subditos nostros, prout et pastoral! incumbit oûlcio, cohibere ; autoritate prasentis concilii omnes conventiculos, colligationes, societates et conjurationes, qqas eonf raternitates vel confratrias appellant, ab ohm factas per olericos vel laicos, cujuscumque gradua, status , dignitatis vel conditionis existant , necnon praedictas conventiones v ordinationes et pacta inter eos mita et habita, irritamus, dissolvimus et cassamus et cassas et cassa, irritas et irrita mintiamus. Decementes omnia juramenta super obaervandis praBdiotis praostita aut illioita aut temeraria; nuUum teneri volumus ad observantiam eorumdem \ a quibus jurameutis eos etiam relaxamus , ut tamen

pro incanto sacramento a suis confessoribus pœnitentiam suscipiant salutarem; autoritate praedicta prohibentes eisdem, sub excommunicationis pœna, quam venientes in contrario, postquam praesens statutum in ecciesiis , quarum sont parochiani, foerit per duos dies dominicos publicatum, incurrere volumus ipso facto, quod ocoasione pradictarum colligationum, societatum , conventionum et juramentorum ab inde in antea simul non conveniant, hujusmodi confraternitates non faciant, alter alteri non obediat nec praestet adjutorinm nec favorem; nec vestes, signa reijam damnatae praebentes, déférant; nec se confratres, abbates, priores predictœ societatis appellent ; quinimmo infra decem dies a tempore dict» pnblicationis, nnusquisque alios, quantum est in eo, a praedictis juramentis relaxet, et se nolle de praedicta societate alterius existere publiée protestetur. Probibenras etiam , quod amodo taies conjurationes, conspirationes, conventicula etiam sub nomine confratriœ, non fiant. Alioquin et de facto attentatas cassamus et irritamus, et faeientes et attentantes excommunicationi , a qua nisi per suum ordinarium, praeterquam in mortis articulo, nullatenus absolvante, volumus subjacere. Per hoc autem confraternitates ohm in honorem Dei et beat» Mariae, et aliorum sanctornm et pro subsidiis pauperum introductas, in quibus conjurationes et juramenta non intervenerunt hujusmodi, non- intendimus reprobare. (Sacrosancla concilia, f. X/ , p. 2 , col 1937. ) m '

Concilium Biturictnse, an. 1528.

xvi. Item, statuit quod confraternitates non erigantur in consulte ordinario, nec fiant sumptus immoderati prœcipue convivioram, competationum, chorearum, etc- Gonvertantur potins pecunise confratrum in pios usus. Itemque contractas facti et usurarii pretextu prœdictarum confraternitatnm non contrahantur. (ioid., t. XIV, col. 428.)

Concilium 8enon*nte, an. 1528.

xxx. Cum ex multiplicatione confratriarum saepe monopolia oriri contingat , et quae in usus pios congnmenda sunt, in crapulam converti videantur, si quidem dies festos confratriarum, non aliter se confratres digno celebrare putant, nisi comessationibus et ebrietatibus deserviant, sacro approbante concilio, sub pœna excommunicationis inhibemus; et aliqui cujuscumqufi status extiterint, confratrias erigere, et de novo instituera, sine episcoporum expresso consensu et approbatione audeant. Antiquas autem , quae per episcopos institutas aut aliter approbatas fuisse constiterit , toleramus ; omnem baoulorum delationem . confratribus et aliis quibuscumque , tam extra quam intra ecolesiam , necnon conventiculares confessationes , maxime diebus festis illarum confratriarum , et ex denariis eorumden fiandas seu solvendas , sub prœdictis posnis piohibeutes,

Ordinamus insuper, quod quantum ad antiquas confratrias attinet, teneantur confratres, seu procuratores infra sex raenses a die publicationis praesentium, afferre dicecesanis , eorumve officialibus aut vicariia, statuta, si qua habeant; et eosdem dicecesanos instruere de motlo et forma quam in eis servant : de quantitate redituum , et in quos convertant usus i nt sic justttia mediante , quod super his opportunum fuerit statuatur , oroniaque ad sobrietatem et modestiam revocentur. Alioquin, elapsis sex mensibns, ad earum annulationein procedatur.

Eisdem confratribus et aliis delationem calicum , vasorum et capparum eccle-

siasticarum prohibemus, injungentes de suffragancorum nostrorum oonsensu, sacerdotibus et aliis per provinciam nostram constituas , ne ipsas deinceps concomitentur, aut illis dëserviaut. Ex nunc autem juramenta quae soient pmtare in ingressn omnino reprobamus et cassamns; prohibeutes ne deinceps juramenta super observatione statutorum praedictarum cbufratriarum, ant prastentor, ant exigantur. Et etiam, ubi confratriae erunt permisse, volumns quod ad invitis pro egressu nihil exigatur.

Gonfratriamm provisores , procuratores , seu magistri , vel gagiatores ecclesiarum parochialinm teneantnr praestare juramenta in initio officii suscepti , coram episcopis aut eorum oflicialibus, cliganturque singulis annis, mox reddituri de nceptis et solutis rationem. Et pecunia? , quae super erunt, applicentur per eos. Tel in usum reparationis ecclesiae , aut curam seu alimQniam pauperum ut alios pios usus, prout episcopus arbitratus fuerit. (Sacrosancta concilia, t. XIV \ coL 476. )

VERS ADRESSÉS AD ROI HILPER1K PAR VENANTIUS FORTCNATUS, A l'oCCJLSIOH DU CONCILE DE BRA1NE1.

Ad Chilpericum regem, quando synodus Brinnaco habita est.

Ordo sacerdotum, venerandaque culmina Christi,

Quos dédit aima fides religione patres, Parvulus opto loqui régis praconia celsi ;

Sublevet exigui carmina Tester amor.

Inclyte rex annis, et regibus édite celsis,

Primus et antiquis culmina prima regens Rector habesnascendodecus, moderando sed auges,

De radice patris flos generate potens.

jEquali série vos nobilitando vicissim,

Tu genus ornasti, te genus ornât avi.

Excepisti etenim fulgorem ab origine gentis,

Sed per te proavis splendor honore redit. Te nascente patri, lux altéra nascitur orbi,

Nominis et radios spargis ubique novos, Quem prafert oriens, Libyes, occasus et Arctus :

Quo pede non graderis , notus honore venis. Quidquid habet muûdus, peragrasti, nomine princeps,

Curris et illud iter, quod rota solis agit. Cognite jam Ponto et Rubro, Pelagoque sub Indo,

Transit et Oceanum fulgida fama sopho.

Nomen ut hoc resonet, non impedit aura, nec unda .

Sic tibi cuncta simul, terra vel astra favent. Rex bonitate placens, decus altum et nobile germen ,

Fortonati opéra omnia, éd. Luchi, pars prima, p. SOS.

In quo tôt procerum culmina culmen habent. Anzilium patriae, spes et tu tamen in armis,

Fida tuis virtus, inclytus atque vigor.

Chilperice potens, si intcrpres barbarus extet ,

Àdjutor fortis, hoc quoque nomen habes.

Non fait in yanum , sic te vocitare parentes,

Prssagium hoc totnm , laudis et omen erat. Jam tune judicium praebebant tempora nato,

Dicta priora tamen dona secuta probant. . In te dulce caput, patris ornais cura pependit,

Inter tôt fratres sic amor unus eras.

Agnoscebat enim, te jam meliora mereri,

Unde magis coluit, pratolit inde pater, Praeposuit genitor, cum plus dilexit alumnum ,

Judicium régis frangore nemo potest.

Anspiciis magnis crevisti, maxime frinceps,

Hinc in amore manens plebis et inde patris. Sed mentis tantis subito sors invida rerum,

Perturbare parans régna quieta tibi , Concutiens animos populorum, et feadera fratrnm t

Ludere dum voiuit, prosperitate favet.

Denique jam capiti valido pendente periclo,

Quando ferire habuit, reppulit hora necem. Cum retineris mortis circumdatus armis,

Eripuit gladios sors, opérante Deo.

Ductus ad extremum, remeas de funere vitae,

Ultima quae fuerat, fit tibi prima dies. Noxia dum cuperent hostes tibi bella parare,

Pro te pugnavit fortis in arma fides.

Prospéra judicium, sine te, tua causa peregit,

Et rediit proprio celsa cathedra loco. Rex boue, ne doleas, nam te fortuna querelis,

Unde fatigavit, hinc meliora dédit.

Aspera tôt tolerando diu, modo laeta sequuntur ,

Et per mœrores gauctia nata métis.

Multimodas per opes seminans, tua régna resumis,

Namque labore gravi crescere magna soient. Aspera non nocuit, sed te sors dura probavit

Unde gravabaris, celsior inde redis.

AJtior assiduis crescis , non frangeris armis ,

Et belli artiûcem te labor ipse facit.

Fortior efficeris per multa pericula princeps,

Ac per sudores dona quietis habes.

Nil dolet amissum, te rege superstite, mundus,

Qui se servarunt débita régna gradu.

Consuluit domui, patris populoque Creator,

Quem gentes metuunt te superesse virum.

Ne ruât armatus per GaUica rura rebellis,

Nomine victoris hic es, et ampla régis.

Quem Geta, Wascû tremunt, Danus, Estio, Saxo, Britannus

Cum pâtre quos acie te domitasse patct. Terror et extremis Frisonibus atque Suevis, . Qui neque bella parant, sed tua frœna rogant. Omnibus his datus es timor, ilio jndice campo,

Et terrore novo factus es altus amor.

In te, rector, b'abet reglo circumdata murum,

Ac levât excelsum ferrea porta caput.

Tu patriaB radias adamantina turris ab Austro,

Et scuto stabili publica vota tegis. Neu gravet haec ahquls, pia propugnacula tendis,

Ac regionis opes limite forte foves.

Quid de justitiae referam moderamine, princeps ?

Quo maie nemo redit, si bene justa petit : Cujus in ore probo mensurae libra tenetur,

Rectaque causarum linea currit iter.

Nec mora fit, vero falsus nihil explicat error,

Judiciisque tuls fraus fugit, ordo redit. Quid? quoscunque etiam regni ditione gubernas,

Doctor ingenio vincis, et ore locraax.

Discernens varias sub nullo interprète voces.

Et generum linguas unica lingua refert.

Erigit exiguos tua muniflcentla cunctos,

Et quod das famulo, credis id esse tuum. Qualiter bine itidem tua se prœconia tendunt,

Laudis et hoc cumulo concutit astra fragor. Cui simul arma favent, et littera constat amore,

Hinc virtute potens, doctus et inde places. Inter utrumque sagax, armis, et jure probatus,

Belliger hinc radias, legifer inde micas. De. virtute pater, reparatur avunculus ore,

Doctrinae studio vincis et omne genus.

Regibus aequalis, de carminé major haberis,

Dogmata vel qualis non fuit ante parens. Te arma ferunt generi similem, sed littera prœfert,

Sic veterum regum par simul , atque prior. Admirande mihi nimium rex, cujus opime

Praelia robur agit, carmina lima poUt.

Legibus arma régis, et leges dirigis armis,

Artis diversae sic simul itur iter. Discere si possit, rector, tua singula quisquis,

Ornarent plures, qua3 bona soius agis.

Sed tamen hase maneant et crescant prospéra vobis^

Et liceat solio muitiplicante frui, Gonjuge cum propria, quœ regnum moribus ornât,

Principis et culïnen participata régit.

Provida consiliis, sollers, cauta, utilis aulae,

Ingenio pollens, munere larga placens.

Omnibus excellens meritis, Fredegundis opimâ,

Atque serena suo fulget ab ore (lies.

Regia magna nimis, curarom pondéra portans,

Te bonitate colens, utilitate juvanfl.

Qua pariter tecum modérante palatia crescunt,

Cujus et auxilio floret honore domus.

Quaerens unde viro duplicentnr vota salutia,

Et tibi mercedem de Radegunde facit.

Quae meritis propriis effulget gloria régis, *

Et regina suo facta corona viro.

Tempore sub longo hœc te fructu prolis honoret,

Surgat et inde nepios, ut renoveris avus. Ergo creatori referatur gratia digne,

Et cole rex regcm, qui tibi praebet opem. Ut servet, cumuletque bonum; nam rector ab alto

Omnia solus habet, qui tibi multa dédit. Da veniam, viclor, tua me praeconia vincuht,

Hoc quoque, quod superor, fit tibi major honor. Parvulus opto tamen, sic prospéra vota secundet,

Ut veniant terris haec pia dona polis. • Àera temperie faveant tibi, tempora pace,

Frugibus arva micent, fœdera régna ligent. Edomites omnes, tuearis amore fidèles,

Sis quoque catholicis relligionis apex.

Summus honor régis, per quem donantur honores,

Cui longœva dies constet, et aima fldes. Regibus aurum aiii, aut gemmarum munera solvant,

De Fortunato paupere verba cape.

No 40.

mOttirr DC LA VIB DB SAINTE BADEGOKDV, t»A« VBHAWtIUS FOKÎUWATtJS , DCTBNV KVÊQUE DB J»0!TtKtS'.

Sanctœ patria, regium stemma, adventus in GaUiato, educatio, pietas et nuptiœ cum rege Chiot ario.

Beatissima Radegundis, natione barbara de regione Toringa, avo rege Bassino, patruo Hermenfredo, pâtre rege Berethario, in quantum altitudo seculi tangit, regio de germine orta celsa licet origine , multo tamen celsior fuerat actione. Quœ dum cum suis summisparentibus brevi mansisset tempore, tempestate barbarica, Francorum Victoria regione vastata, vice Israelitica exit, et migrât de patria. Tune inter ipsos victores, cujus esset in praeda regalis puella, fit contentio de captiva; et nisi redditafuisset transacto certamine, in se reges arma movissent; quae veniens in sortem régis Clotarii in Veromandensem ducta Àteias villam regiam nutriendl

1 Rolland., Acu sanctorom Aognsti, L III, p. 68 et seq.

causa custodibus est deptitata. Quae puella inter alia opéra, qu» sexui ejus congruebant litteris est erudita; fréquenter loquens cum parvulis, si conferret sors temporis, martyT fieri cupiens. Indicabat adolescens jam tune mérita senectutis, obtinens pro parte , quae petiit. Denique dum esset in pace florens ecclesia , ipsa est adomesticis persecutionem perpessa. Sed adhuc tenerae aetatis Deo dicata puella id agere studii habebat,ut quidquid sibi remansisset eduliï, collectis parvulis, eorumque capitibus mundatis , ipsa inferebat; ipsa miscebat infantulis.

Hoc etiam sanctissima cum Samuele parvulo clerico gerebat , facta cruce lignea praecedente , dum subsequendo psallentes ad oratorium gravitate matura simul parvuli properabant, ipsa tamen cum sua veste pavimentum nitidans; circa altare vero cum facitergio jacentem pulverem colligens , foras cum reverentia recondebat potius quam verrebat. Quam cum praeparatis expensis Victuriaci voluisset rex praedictus accipere , per Beralcham aï) Ateiis nocte cum paucis elapsa est. Deinde Suessionis cum eam direxisset , ut reginam erigeret, illa evitabat pompam regalem, ne seculo cresceret; sed cui debetur etiam humana gloria non mutatur. Nupsit ergo terreno principi, non tamen separata a cœlesti. Ac dum sibi accessisset secularis dignitas, plus se inclinavit voluntas, quam permittebat dignitas, subdila semper Deo , sectans monita sacerdotum , plus participata Deo , quam sociata con- • jugio. Illo vero sub témpore tentamus patefacere de multis pauca, quae gessit.

Igitur juncta principi, timens, ne a Deo degradasset, cum mundi gradu profleeret, se cum sua facultate eleeinosynse dicavit : nam cum ibi aiiquid de trjbutis accideret, ex omnibus quae venissent ad eam, décimas ante dédit quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat; et quo ire pede non poterat, misso munere circumibat : a cujus munifleentia nec ipse se abscondere potuit eremita; et ne premeretur a sarcina, quod acceperat, erogabat. Apud quam nec egeni vox inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit, saepe donans indumenta, credens sub inopis veste Christi membra se tegere, hoc se reputans perdere quidquid pauperibus non dedisset. Adhuc animum tendens ad opus miscricordiae, Ateias domum instruit; quolectis culte compositls, congregatis egenis feminis, ipsa cas lavans in thermis, morborum curabat putredines , virorum capita diluons, ministerium faciens, quos ante laverat, eisdem sua manu miscebat, ut fessos de sudore sumpta potio recrearet. Sic devota femina, nata et nupta regina, palatii domina, pauperibus serviebat ancilia.

In mensa vero sua occulte, ne cognosceretur ab aliquo, ante se posito cum legumine ferculo, inter epulas regum, more trium puerorum, faba vel lenticula delectabiliter vescebatur. Pro offlcio vero divino cantando, etsi sederet in praudio, ut Deo redderet debitum, se subducebat convivio. Quo egressa, ut Domino psallerrt, curiose requirebat, quali cibo foris pauperes refecissent. Item nocturno tempore cum reclinaret cum principe, rogans se pro humana necessitate consurgere, et levans, egressa cubiculo , tamdiuantesecretumorationiincumbebat, jactatocilicio, ut solo calens spiritu , jacerct gelu penetrata , tota carne praemortua : non curans corporis tormenta mens intenta paradiso , reputabat levissimum quidquid ferret, tantum ne apud Christum vilesceret. Inde régressa [in] cubiculum , vix tepefieri poterat vel foco vel iectulo. De qua régi dicebatur habere se magis jugalem monacham, quam reginam. .

, Unde ipse irritatus pro bonis erat asperrimus : sed illa pro parte lenicns, pro parte tolerabat modeste rixas illatas a conjuge. Diebus vero quadragesimœ satis est scire qualiter se retexit, inter vestes regias singulariter pœnitens. Igitur appropinquante jejunii tempore , ad religiosam monacam , nomine Piam, mittebat; cui

sancto proposito illa dirigebatveneranter in linteo sigillatum cilicinm; quod sancta induens ad corpus, per totam quadragesimam subter restent regiam dulci portabat in sarcina. Transactis autem diebus quadragesimaè, similiter sigillatum retransmittebat cilicium : sin autem rex deesset, quis credat, qualité? orationi se diffunderet, qualiter se tanquam praesentis Ghristi pedibus alligaret, et quasi repleta deliciis, sic longo jejunio satiaretur in lachrymis? Cui, despecto ventris edulio, Christus erat tota refectio, et tota famés erat ei in Ghristo.

Illud qua pietate peragebat sollicita, nt qua per oratoria Tel loca venerabilia tota nocte perlucerent, candelas suis manibus factas jngiter ministraret ? Unde hora serotina, dum ei nuntiaretur tarde, quod eam rex quareret ad mensam, circa res Dei dum satagebat, rixas babebat a conjuge, ita ut vicibus multis princeps per munera satisfaceret , quod per linguam peccasset. Ad eu jus opinionem, si quis servorum^Dei, vel per se, vel vocatns, visus fuisset occurrere, videres illam cœlestem babere laetitiam ; et bora noctis recursus, cum paucis pergens in tbermis per nivem, lntum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavabat et tergebat venerandi viri vestigia, nec resistente servo Dei, propinabat ei pateram. Sequenti die curam domus com mittens creditariis , ipsa se totam occupabat circa viri jnsti verba, circa salutis instituta et circa adipiscenda vite cœlestis commercia retentabatur per dies. Et si venisset pontifex, in aspectu ejus laetificabatur , et rémunération relaxabat ipsa tristis ad propria.

Illud quoque quam prudenter totum pro sua salute providebat impendere : quotiens quasi maforte, lineo savano, auro vel gemmis ornato, more vestiebatur barbaro , a circumstantibus pueris si laudaretur pulcberrimum , indignam se adjudicans, tali componi linteolo, mox exuens se vestimento, dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebantur super divinum al tare. Quali vero, si quis pro culpa criminali, ut assolet, a rege deputabatnr interfici, sanctissima regina moriebatur cruciatu , ne désignâtes reus moreretur gladio ? Qualiter . concursabat per domesticos, fidèles servientes et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis, donec ex ipsa ira régis, unde processerat sors mortis, inde curreret vox salutis ?

His igiturbeatis actibus occupatam tantum provexit divina clementia, ut etiam eadbuc in palatio lalca, 'Domino largiente, declararentur per eam miracula. Denique in Perunna villa post prandium , dum ambnlaret per bortum sanctissima , rei trusi pro crimine succurri sibi clamabant , vociférantes de carcere. Ipsa autem quid esset, interrogat. Mentiuntur ministri quod mendicorum turba qusreret eleemosynam; credens hoc illa, transmittit, quo indigebat inopia. Interea a jndice compelluntur tacere qui tenebanturin compede. Cum veronox supervenissetetsolitum cursum faceret, fractis vinculis soluti sancts occurrunt de carcere. Quo cognito, reos se videront qui béate mentiti sunt, dum qui' rei fuerant de catenis soluti sunt.

DivortHim sanctœ cum marito, professio monaitica, misericordia ejus erga pauperes et œgros miraculis eonfirmata.

Et quoniam fréquenter aliqua occasione , divinitate prospérante , casus cedit ad salutem, ut haec religiosius viveret , frater interficitur innocenter. Directa igitur a rege, veniens ad beatum Medardum Noviomi, supplicabat instanter, utipsam mutata veste Domino consecraret. Sed memor apostoli dicentia : Si qua tigata sit conjugi, non quœrat dissolvi, differebat reginam, ne veste tegeret monacbam. Ad hoc etiam beatum virum pecturbabant proceres, et per basilicam ab altari graviter

retrahebant, ne velaret régi conjunctam; ne videretur sacerdoti , ut praesomeret principi subducere reginam, non publicanam, sed publicam. Quo sanctissima cognito, intrans in sacrarium mon, achica veste indnitar, etprocedens ad altare, beatissimum Medardum hifl verbis alloqnitur, dicens: Si me consecrare distillerie, et plus hominem quam Dominum timueris, de manu tua a pastore ovis anima reqniratur. Qua ille contestatione concussus, manu superposita consecravit diaconam.

Mox indumentum nobile, quo celeberrima die solebat, pompa comitante, regîna procedere, exuta, ponit in altari, et ablatis gemmis, ornamentis mensam divin» glorise onerat venerabilis. Cingulum auro ponderatum fractam dat in opus pauperum, simikter accedens ad cellam sancti jumeris die uno, quo se ornabat felix regina composite, sennone ut ita loquar barbaro, stapione, camisias, manicas, ooflas, fibulas, cuncta auro, quœdam gemmis eiomata, per circulum sibi profatura sancto tradidit altari. Inde procedens ad cellam venerabilis Dadonis, die qua debuit ornari praestanter in seculo, quidquid indui poterat censu divite femina, abbate remunerato , totum dédit cœnobio. Deninc sancti Gundulfi , post facti Metlis episcopi, progressa ad receptaculum, non minore laborata nobilitavit synergium. Hinc felici navigio Tdronis appuis*, quae suppléât eioquentia, quantum officiosam, quantum se monstravitmunnlcam ? Quid egerit circa sancti Martini atria, templa, basilicam, flens lacrymis insatiata, singula jacens per limina, ubi, missa celebrata, vestibus et ornamento quo se clariori cultu solebat ornare in palatio, sacrum componit altare. Hinc cum in vicum Condatensem , ubi gloriosus vir Hartinus, et Ghristi satis intimus senator, migra vit de seculo, ancilla Domini pervenisset , dédit non inferiora, Domini crescens in gratia.

Hinc cum in villa Suedas Pictavi territorio juxta prsedictum vicum decenter aocideret, itinere prospérante, qualem se gestitper singula quis enumeret inflnita? Quae etiam in mensa sub stadone siligineum panem absconsum, vel hordaceum manducabat occulte sic ut nemo perciperet. Nam ex illo tempore, quo, beato Medardo consecrante, velata est, usque ad inflrmitatem, praeter legumen et olera, non pomum, piscem vel ovum, nec aliud esui habuit: potnm vero praeter aquam mulsam atque piratium non bibit ; vini vero puritatem aut medi decoctionem , cervisiaeque turbidinem non contigit. Tum more sancti Germani jubet sibi molam secretissime deferri, in qua tota quadragesima tantum laboravit, quantum quatridnana refectio postulavit. Oblationes etiam suis manibus faciens, lotis venerahilibus incessanter dispensavit. Ergo apud sanctam non minus usus misericordiae quam erat concursus de plèbe , ut nec deesset qui peteret, nec defleeret quod donaretur. Mirandum, ut omnibus satisfaceret, unde tôt thesauri exuli, unde tôt divitîae peregrins.

Quantum expendebat diuturna redemptio, sola sciebat, quae petentibus deportabat; nam praeter quotidianam mensam, qua refovebat matricnlam, duobui semper diebus, quinta scilicet feria et 'sabatho, balneo parato, ipsa succincta sabano , capita lavabat eegrorum, defricans quidquid erat crustae, scabiei. Une», nec purulenta fastidiens, interdum et vennes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectebat ipsa, quae laverat. Ulcéra vero cicatricum , quae cutis laxa detexerat, aut ungues exasperaverant, more Evangelico, oleo superfuso, mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in tinam ipsa cum sapone a capite usque ad plantam membra singula diluebat. Egredientibus exinde, si cui inveterata indumenta conspiceret, tollens rasa, nova reddebat; ante pannosos faciebat venire cultos ad prandium. Quibuscongregatis, ministerio parato, ipsa aquam sive mappam singulis porrigebat, et invakdis ipsa pariter os et mam»

PÏËCES JUSTIFICATIVES. 48à

tergebat. Hinc tribu* ferculi* illatis, fartis delidië; stans ante prandentés jejuna^ pressens conTiTis ipsa incidebat panem, carnem Tel quidquid apponerét. Lan" guidis autem et cœcii non oessabat ipsa cibos cum cochleari porrigere, hoo non prsesentibus dnabus, sed se sola serriente, ut nora Martha satageret, doneo potulenti fratres loti fièrent contivUs.

Tune illa remotens se looo nt ablueret manus, jam bene culto contirio Iota gratificabatur : si qui tero causa bonoris sibi assurgerent, jubebat, donec assurgere vellent. Venerabili vero otnni dominico die bac babebat in canone, sstate tel hieme , lit pauperibns collecta primo merum sua manu de potu dulci porrigeret , puellae postea committens, ut omnibus illa propinaret, quia ipsa festlnabat orationi occurrére, quo et cursum consnmmaret et sacerdotibus ad mensam invitatw concurreret, quos adbuc regali ore ad propria cum redirent, sine munere non relaxaret.

Hanc quoque rem intremiscendam qua peragebat duloedine! Cum leprosi ve-

niente8 signo facto se proderent, jubebat adminiculœ ut unde vel quanti essent, pia

cura, reqnlreret. Qua sibi renuntiante, paratamensa, missis coeblearibus, scutelh's,

scamnis, potu et calicibus, sola subsequens intromittebatnr furtim , quo se nemo

perciperet. Ipsa exinde mulieres rariis lepr» perfusas maculis comprebendens in*

amplexu, osculabatur in Deo, eas toto dttigens animo. Deinde, posita mensa,

ferons aquam calidam, faciès lavabat, manus, ungues et ulcéra , et rursils admi-

nistrabat, ipsa pascens singulas. Recedentibus praebebat auri vel restimenti sola-1

tium , riz una teste munifica. Ministra tamen praesumebat eam blandimentis sic

appellare. Sanctissima domina, quis te osculetur, que sic leprosas amplecteris?

Gui respondebat benerole : Yere si me non osculeris, bine tnihi nulla cura est.

Qu« tamen, prsstante Deo, diverso fulsit miracuio. Denique si quis pustnlœ des-

peraret de rulnere, offerebat ministra sancts folium pampini, mentiens sibi opus

hoc esse; sicque obtento vix signaculo, portabat ad desperatum, vulneri superpo-

situm moz occurrebat remedium. Inde frigoreticus qui venisset aut languidus

dicens in somnis se Tidisse ut pro sua salute sancts femins occurreret, offerebat

candelam alicui ex ministris; qua accensa, per noctem morbus accipiebat mortem,

morbidus sanitatem. Quoties autem cognorisset decubantem in lecto, portans poma

peregrina, dulci simul et calido reficiebat sgrotum; et qui nec decimo jam die

percepisset cibaria, ipsa mox administrante, languidus accipiebat cibum pariter et

sahitem, quod tamen ipsa imperabat, ne quis proferret in fabulam.

Bigidum iahctœ jejunium , viHssima ccenobii ministeria, et severa corporis sui

castigatio.

Quanta reto congressio popularis extitit die qua se sancta deliberavit recludere, ut quos plates non caperent, ascendentes tecta complerent. Qnid autem sanctissima jejunii, obeequii, humilit&tii, caritatis, laboris, et cruciatns fréquenter indepta sit, si quis cuncta percniteret, ipsam prsdicaret tam confessorem quam martyre m Ergorenerabile, prster Dominicum diem, fait sacratissime omnibus diebus jeju* nium; lenticuls Tel oleris prope jejuna refectio; non piscem Tel pomum ne orum nabens edulio. Panis Tero deliciarum siligineus fuit aut hordeaceus quem abscon-» sum sub fladone sumebat, ne quis perciperet, hsc fuit etiam ejus potio, aqua mulsa , piratinm , sed modice libata ac sitibunda potatio.

Prima quadragesima, qua se reclusit in cellula, donec fuisset transacta, non gumpgit cibaria, msi die dominico, sed tantum radiées nerbarum, autolera de

mal vis, sine olei gutte, sine sale composite; verum aqustoto jejunio nec duo sextaria simiens , tenta siti laborabat, nt faucibus dessiccatis vix psalmum diceret arida. Cilicium autem habens ad corpus pro linteo , ac jugiter cursum decantans peragebat vigilias ; ante se habens cinerem stratnm , snperjecto cilicio , hoc utebator pro lectulo : ipsa requies fatigabat , cni parum videbatur hoc snstinere corpusculum. Adhnc monachabus omnibus soporantibus , calceamente tergens et ungens , refaransmittebat per singulas. Aliis qnadragesimis aliquid relaxans quinte feria sumebat, deinde dominica : nam et reliquo tempore prœter dies Paschales ac summae fe^tivitatis, donec infirmitas permisit, in cinere et cilicio semper vitam duxit austeram, prius se levans ut psalleret, quam cougregatio surrexisset. Nam de offlciis monasterialibus nihil sibi placuit, nisi prima serviret; et ipsa se castigabat, si bonum fecisset post alteram.

Ergo suis vicibus scopans monasterii plateas vel angulos, quidquid erat fœdum purgans et sarcinas, quas alii horrebant videre, non abhorrebat evehere. Secretum etiam opus purgare non tardans T sed scopans ferebat fœtores stercoris. Credebat se minorem sibi, si se -non nobilitaret scrvitii vilitete, ligna supportons brachiis, et focum flatibus et forcipibus admovens, cadens nec laesa se retrahehat, extra suam hebdomadam infirmantibus serviens. Ipsa cibos decoquens, aegrotis faciès abluens, ipsa calidam porrigens, Tisitabat quos fovebat, jejuna rediens ad cellam. Illud quoque quis explicet, quanto fervore excitete ad coquinam concursitabat, suam faciens septimanam?

Denique nulla monacharum nisi ipsa, de posticio quantum ligni opus erat, sola ferebat in sarcina. Aquam de puteo trahebat, et dispensabat per vascula, olus purgans, legumen lavans, focum flatu vivificans; et ut decoqueret escas satagebat exaestuans, vasa de foco ipsa levans, discos lavans et inferens. Hinc consummatis conviviis, ipsa vascula diluens, purgans nitide coquinam, quidquid erat lutulentum ferebat foras in locum designatum. Inde per aegrotantes ferens necessaria ibat non tepida; et priusquam exciperet Arelatensem regulam, hebdomade trasancte sufflcienter ad omnes feciebat humanitatem sanctissima; pedes lavans et osculans , et adhuc ab omnibus prostrata , deprecabatur veniam pro commissa negligentia. Itaque post tôt labores , quas sibi psnas intulerit ipsa, qui voce refert, perhorrescit.

Quadam vice sibi translates circulos ferreos diebas quadragesims collo vel brachiis innexuit, et très catenas inferens, circa suum corpus dum alligasset astricte, inclusit durum ferrum caro tenera supercrçscens , et transacto jejunio cum voluisset catenas sub cute çlausas extrahere, nec valeret, caro per dorsum atque pectus super ferrum catenarum est incisa per circulum, ut sanguis fusus ad extremum exinaniret corpusculum. Inde vice altéra jussit fieri laminam de aurichalco insigno Christi, quam accensam in cellulàm locis duobus corporis altius sibi impressit, tota carne decocta. Sic, spiritu flammante, membra faciebat ardere.

Adhuc aliquid gravius in se ipsa tortrix excogitans, una quadragesimarum super austerum jejunium et silis torridum cruciatum aâhuc lima cilicii tenera membra setis asperis dissipante , jubet porteri manile plénum ardentibus carbonibus. Hinc discedentibus reliquis, trepidantibus membris, animus armatnr ad psenam, tractans quia non essent persecutionis tempora, ut fleret martyr. Inter hase, ut refrigeraret tam ferventem animum , incendere délibérât corpus; apponit ara candentia, stridunt membra crementia, consumitur cutis intima. Quoattigit ardor, fit fossa, tacens tegit foramina, sed computrescens sanguis manifestebat quod vox non prodebat in paena. Sic fsmina pro Christi dulcedine tôt amara

lihenter excepit. Hinc actum est, ut quod ipsa abdiderit, hoc miracula non tacerent.

FRAGMENT DE LA VIS DB SAINTE BADEGOKDB, PAR BÀUDONIVU, L'OMS DE SES ÉLÈVES AU MONA8TEBE DB POITIEB8 l.

Or tus sanctœ, conjugium cum rege , zelus fidei, divortium, professio vitm moruuticœ et constantia in proposito.

Igitur de beats Radegondis vita in primo libro, sicut continetor ejns regaiis origo et dignitas , nulli habetur incognitnm ; et qualis fuit ejus actio, dum cum rege terreno et conjage, rege prscelso Glôthario conversaretur. De regali progenie nobile germen erapit , et quod sumpsit ex génère, plus ornavit ex flde. Conjuncta terreno principi nobilis regina celestis pins quam terrena , sed in ipso conjunctionis brevi tempore, ita se sub conjugis specie nupta tractavit, ut Christo plus devota serviret, ut hoc ageret in seculari proposito, quod ipsa desideraret ûnitari religio, jam antecedens animi futurs conversationis adventum, dum seculari sub habitu religionis formabatur exemplum. In nullo hujus mundi compede catenata, in servorum Dei obsequio succincta, in redemptione captivorum sollicita, in egenorum erogatione profusa, proprium credidit quidquid de se pauper accepit.

Cum esset cum rege adhuc in mundiali habitu, mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cui ore tacente pectoraconfitentur; cui etsj lingua taceat, conscientia nihil occultât; quia quod audivimus dicimus, et quod yidimus testamur), invitata ad prandium Ansifrids matrone; dum iter ageret, seculari pompa comitante , inteijecta longinquitate terrs et spatio , fanum quod a Francis colebatur, in itinere beats regins quasi milliario proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis igni comburi, inicum judicans Dominum cœli contemni,et diabolica machinamenta venerari. Hoc audientes Franci, uniyersaque multitudo, cum gladiis et fustibus, vel omni fremitu diabolico conabantur defendere, sancta vero regina immobilis perseverans , et Christum in pectore gcstans, equum quem sedebat, in antea non movit, antequam et fanum peruretur, çt, ipsa orante, populi inter se pacem flrmarent. Quo facto, virtutem et constantiam beats regins omnes admirantes Dominum benedixerunt.

Postquam, opérante divina potentia, a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suedas in villa, quam ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis sus vidit in visu navim in bominis specie, et in lotis membris ejus sedentes homines, se vero in ejus genu sedentem , qui dixit ei : a Modo in genu sedes , adhuc in pectus meum sessionem habebis. » Hinc ostendebatur ei gratta qua fruitura erat. Hune visum cum contestatione secretius suis fldelibusretulit,utt ea superstite, hoc ne quis sciret. Quamcauta in collocutione , quam devota in omni actione ! In prosperis et in adversis, in lstitia et in tristitia semper squalis, nec in adversis se fregit, nec in prosperis extulit.

* ■ Acu Sanctornm Aognsti, t. III, p. 75 et seq.

M6 PI&CBS JUSTIFICATIVES.

Cum in. villa ipsa adhuc esset, fit «mus, quasi eam m iterum yellet se dotons grave damnum pati, qui talem et tantam reginam permisisset a latere suo discedere; et nisi eam reciperet, penitus vivere non optaret. Haec audiens beatissima, nimio terrore perterrita, se amplius cruciandam tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciatum induxit, vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, despexit sedem patriae, vicit dulcedinem conjugii, exclusit charitatem mundialem, elegit exul fleri, ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali habens ornamento fusum , ex auro et gemmis et margaritis factum, habentem in se auri solidos mille, misit eum viro venerabili Domino Joanni recluso in castello Cainone, per nonnam suam, nomine Fridovigiam, quam proximam habebat, cum suis fidelibus, ut pro ea oraret, ne iterum ad seculum reverteretur, se4 et vestem ei mïinjnam transmitteret, unde corpus suum limaret. Transmittit et rachinam ciUcinam, unda et intérim et superius sibi fecit indumentum, ut, si quid de causa quam timebat in spiritu 6ancto sentiret, eam certiûrem re4deret. Quod si hoc rex vellet, ipsa magis optaret vitam finira, quam régi terreno iterum jungi, quia jam régis cœlestis copulabatur amplexibua. Vir ergo Domini tota nocte in vigiliis et orationibus pernoctans, inspirante sibi divina potentia, in crastinum mandavit ei hoc régis esse voluntatem, sed Dei non esse permissum : antea enim rex Dei judicio puniretur, quam eam in conjugium aociperet.

Post hoc dictum, supradict» domina mens intenta ad Christum, Pictavis, inspirante et coopérante Domino, monasterium sibi, per ordinationem praceUû régis Clotharii, construxit : quam labricam vir apostolious Pientius episcopus et Austrapius dux per ordinationem Dei celerïteT fecerunt. In quo monasterio sancta regina mundi falsa blandimenta respuens , gaudens ingressa est, uni perfections ornamenta conquireret , et magnam congregationem puellarum Christo, nunquam morituro sponso , aggregaret. Quo electa abbatissa et jam constituta , tam se quam sua ornamenta ejus tradidit potestati, et ex proprio jure nihil sibi reserrans, ut curreret expedita post Ghristi vestigia, et tantum sibi plus augeret in cœlo , quantum subtraxisset de seculo. Mox etiam ejus sancta conversatio oaBpit fervere in humjlitatis oonversatione, in charitatis ubertate , in oastitatis lumine, in jejuniorum pinguedjne ; et ita se toto àmore tradidit cœlesti sponso , ut Dominum mundo corde complectens , Christum in se habitatarem esse sentiret.

Sed invidua bonorum humani generis inimicus, cujus voluutatem, etiam dum in seculo esset, facere abhorruit, eam persequi non cessa vit. Sicut enim jam per internuntios cognovérat quod timebat, prsoelsus rex Glotharius cum fllio suo pracellentisslmo Sigiberto Turonis advenit, quasi devotionis causa, quo facBins Pictavis accederet, ut suam reginam acciperet. Quo oognito, beata Radegundis sacramentales litteras fecit, et sub oontestationc dirina viro apostolico domino Qermano, Parisius civitatis episoopo, qui tune oum rege erat, quas ei per poculum suum agentem secretius direxit cum exenio et eulogiis. At ubi eas relegit vir Domino plenus, lacrymans prosternit se pedibus regia, ante sepulchrum Sancti Martini, cum contestatione divina , sicut ei litteris fuerat ultimatum, ut Pictavis non accederet.

Sic rex amaritudine plenus , intelMgens hoc petitionem esse beatœ reginae, pœnitentia ductus, malis consiliariis istud reputans, seque indignum judicans quod talem habere reginam diutius non meruisset, prosternit se et ille, ante limina Sancti Martini, pedibus apostolici viri Germani, rogans ut sic pro ipso veniam peteret béate Radegundi, ut ei indulgeret, quod in eo per malos oonsUiarias peo-

caverat. Unde ultio divina de prasenti in eos vindicavit; rient enim Arrius qui contra fldem catholicam certans, omnia intestina sna in secessom déposait, ita et istis evenitqui contra beatam reginam egernnt. Tune rex tunens Dei judicium, quia ejus regina magis Dei volnntatem fecerat quam suam, dnm commorata cnm eo fuerat , rogat beatam virum celeriter illuc ire. Sic vir apostolicuB domnus Germa" nus Pictavis Tenions, ingressus monasterinm in oratorio, Domina If aria) nomini dicato, prosternit se ad sancta regina pedes, pro rege veniam poscens; illa vero gandens, se de secoli fancibuB ereptam, bénigne indulget , et se Dei aptavit senritio. Ezpedita jam sequi Christum qnocnmque iret, qoem semper dilexit, ad eum animo devoto percurrit. Talibns ex rébus intenta, addito vigilarium ordine , quasi carceris se sui corporis fecit pernoctando custodem, et cum esset aliis misericors, sibi judex effecta est, reliquis pia in se abstinendo severa, omnibus larga, sibi restricta, ut conféeta jejuniis non suffleeret, nisi et de suo corpore triumpharet.

PrcKipuœ ilUut virtutss in vita tnonastica.

His igitur studiis occupata per omnem modnm, sicut in primo libro ultimatum est, meruit soli Domino prompte vacare. Quo tamen tempore, fortioribus armis indata, sine cessatione orationibus, vigiliis, lectione propensa insudabat, pèregrinis ipsa cibos* ininistravit ad mensam , ipsa suis manibus lavit et tersit innrmantum vestigia. Non famula permisit sibi dari solatium, ad quod devota cursitabat implere servitium. Se aatem in tam ardua abstinente districtione reclusit, nsqueqno inflrmitas permisit, ut mens intenta Deo terrennm jam non requireret cibum. Lectulum vero panalem sibi construzit, postquam religionis induit habitum. Non illum aliquando mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, qua pro indumentis universis cinere et cilicio tenera membra domavit.

De abstinente vero rigore anterior liber multa docuit. In tantum enim se piopter Deum pauperem fecit, ut ceteris exemplum praberet. Ifanicam, quam brachio indueret non nabebat , nisi de caliga sua sibi duas fecit manicas ; sed ita se tractabat ut hoc nec abbatissa sentiret. Quis enim ejus patientiam , quis caritatem, quis fervorem spihtus, quis discretionem, quis benignitatem, quis selum sanctum, quis jugem meditationem die noctuque in lege Domini, poterit explicare? Qua cum a meditatione psalmorum aut predicatione cessare videretur, lectrix tamen ante eam una monacharum légère non desistebat : in tantum de corde et ore iilius Dei laus non discedebat, ut cum' quadam vice vidisset posticiariam monasterii transeuntem, nomine Eodegundem, ubi eam Yoluit appellare, pro ejus nomine, Alleluya clamavit : hoc millies fecit.

Nunquam mendacium , nunquam maledictum contra qualemcumque personam ab ejus ore processit, et non solum non detraxit cuiquam, sed nec detrabentem patienter audivit. Pro persequentibus se semper oravit et orare docuit Gongregationem quam nomine Domini congregavit in tantum dilexit, ut etiam parentes vel vegem conjugem se habuisse non reminisceretur , quod fréquenter nobis dum pradicabat , dicebat : « Vos elegi ftlias, vos mea lumina , vos mea vita , vos mea requies, « totaque félicitas, mea noveUa plantatio, agite mecum in hoc seculo, unde gau- « deamus in futuro ; plena flde, plenoque cordis affecta serviamus Domino in timoré, « in simplicitate cordis quœramus eum, ut cum fiducia ei dicere possimus : Da, • Domine, quod promisisti, quia fecimus quod jussisti. »

Nunquam imposait alieni quod ipsa prias non fecit ; undecumque servus Dei venisset, saUkite perquirebat qualiter Domino senriret Si qoid vero novi ab eo

agnovisset quod ipsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prins imposait, et post congregationi tam verbo quam exempta ostendit. Cum ante eam vicibas psalmus cessasse*, lectio nnnqnam dicessit; non die, non nocte, vel paululum, corpus suum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitndine pia animarnm nostrarum curam gerens dicebat: a Si non intelligitis quod leçitur, quid est qaod non « sollicite requiritis spéculum animarnm vestrarum ? » Quod etsi minus pro reverentia interrogari praesumebatur, illa, pia sollicitudine maternoque affecta, quod lectio continebat ad animae salutem praedicare non cessabat. Sicut enim apis di versa gênera florum congregat, unde mella conflciat , sic illa ab his quos invitabat spirïtales studebat carpere flosculos , unde boni operis fructum tam sibi quam suis sequacibus exhiberet.

Dum nocte quasi vel unius hor» spatio videretur somnum capere , semper tamen lectio legebatur. Quœ legtbat in se somni maicorem sentiens, putabat eam jam paululum requiescere. Ubi a lectione cessasses mens intenta ad Christum tanquam si diceret : Ego dormio et cor meum vigilat , aiebat : « Quare taces ? Lege , ne cesses. » At ubi surgendi horam média faceret nox, quanquam antea totum implesset cursum qu» adhuc nec soporem senserat , jam parata de stratu ad Domini servitium gaudens surgebat, ut cum fiducia diceret : « Media nocte surgebam ad confiten- « dum tibi , Domine. » Nam fréquenter et dormire visa est, et psalmum decantare in ipso sopore, ita ut recte et veraciter diceret : « Meditatio cordis mei in conspectu « tuo semper. » Cbaritatis autem ejus ardorem, quo omnes homines dilezit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea qusque virtutes : modestia cum verecundia, sapientia cum simpiicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper asqualis.

In tantum se extraneam de rébus propriis fecit, ut si alicui de sororïbus merum donare voluisset, de suo sibi cellario tangere non prasumpsit. Quo cognito, venerabilis abbatissa dédit ei tonneliam octo modiorum quam beat» felicitati cellerariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus, ubicumque ei sancta jussit dispensavit, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit; ubi vero novum vinum advenit, quod cellarium implevit, se tonnella satisfecisse credidit; ante puntones et tonnae defecerunt, quam hac que beat» in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus, geminisqoe piscibus quinque pavit hominum millia et suam ancillam , ubicumque indigere vidit, de hoc parvo vasculo, toto anno refecit. "

Semper de pace sollicita, semper de salute patriae curiosa, quandoquidem inter se régna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos, sine intermissione, pro eorum stabilitate orare docebat : ubi vero inter se ad amaritudinem eos moveri audisset, tota tremebat et quales litteras unitales dirigebat alteri, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent, patriae ne périrent. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut prscelsis regibus consilia ministrarent , ut eis regnantibus populi et patria salubrior redderetur. Congregationi susassiduas vigilias imponebat, et ut, sine intermissione, pro eis orarent, cum lacrymis docebat. Se vero in quanto cruciatn affligebat, quis his verbis explere valeat? etintercedente ea, pax regum, mitigatio belli, salus patriae aderat, ut ejus obtentum intelligentes, nomen Domini benedictnm collaudarent plèbes.

Quamlibet de pace regum cum Regc cœli victoriam obtineret, magis seDeo devota prompte aptabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, qua* totis viribus implere studebat servitium. Pedes omnium manibus

lavans propriis, sabano tergens, et osculans; et si permissum raisset, ad similitudinem Mariae fosis crinibus cxtergere non renuebat : unde pro tam immensis beneflciisj qnae sunt in ea divino munere collata, Dominos virtutum largitor eam in miracnlis clariorem reddidit in Francia ; uni dnm regnare videretur, sibi magis ccekste , quam terrennm preparavit regnum. Fecerat sibi oratorium quatinus vicibus dnm se régi subduceret, semper ibi cœli Dominnm invocaret, in qno bénéficia Dei prœstantur ad invocationem nominis ejns, cnjns assidua ibi ftùtoratio.

REGLE DE 8A1HT GRSAIRE D'ARLES t DONNEE FAR LA BB1RE RADBGONDB AU MONASTÈRE

ni foitibrs1.

PrœfatiosanctiCœsarii Arelatentis archiepiscopi, in Régula sanctimonialium.

Sanctis et plurimum in Christo venerandis sororibus in monasterio, qnod, Deo inspirante et juvente, condidimus, constitutis, Cœsarius episcopus, quia nobis Dominus pro sua misericordia inspirare et adjuvare dignatos est, ut vobis monasterium conderemus, quomodo in ipso monasterio vivere debeatis secundum statuta antiquorum patrum, monita vobis spiritualia ac sancta condidimus, qua, Deo adjuvante, custodire possitis. Jugiter in monasterii cellula résidentes visitationem fllii Dei assiduis orationibus implorate, ut postea cum flducia possitis dicere : «Invenimus quem quaesivit anima nostra; » et ideo vos sacras virgines, et Deo deditas animas rogo, quœ incensis lantpadibus cum secura conscientia Domini praestolatis adventum, ut, quia me pro constituendo vobis monasterio laborasse cognoscitis, vestri me itineris socium fleri sanctis orationibus postuletis, ut cum in regno cum sanctis ac sapientibus virginibus féliciter introïbitis , me cum stultis non remanere foris vestro sufiragio obtineatis, orante pro me sanctimonia vestra, ut inter pretiosissimas ecclesi» gemmas micantem favor divinus et presentibus repleat bonis, et dignum reddat «ternis.