‹ Recueil des actes de Henri II, roi d'Angleterre et duc de Normandie, concernant les provinces françaises et les affaires de France; uvre posthume de Léopold DelisleChapitre 117 sur 270 · CHARTE ANGLAISE · texte numérisé non relu

CHARTE ANGLAISE

Henricus, Dei gratia rex Anglie, dominus Hybernie, dux Normannie, Aquitanie et cornes Andegavie , archiepiscopis , episcopis, abbatiljus , prioribus , comitibus , baronibus, vicecomitibus, prepositis, ministris et omnibus ballivis et fidelibus suis presentem cartam inspecturis, salutem.

Sciatis quod nos, intuitu Dei et pro sainte anime nostre et animarum antecessorum et successorum nostrorum , ad exaltationem sancte Ecclesie et emendationem regni nostri, spontanea et ])ona voluntate nostra, dedimus et concessimus archiepiscopis, episcopis, abbatitus, prioribus, comitibus , baronibus et omnibus de regno nostro , has libertates subscriptas, tenendas in regno nostro Anglie in perpetuum.

In primis concessimus Deo et hac presenti carta nostra confirmavimus, pro nobis et heredibus nostris in perpetuum, quod

''^ Fac-similé gravé dans Appendijc to Reports froin the comihissioners . . . rcspectin(j tke

Public records of the Kingdom, 1819, in- fol. pi. V.

lUrniMERIE NATIONALE.

1\. CllAUTlvS FAISSKS Ol IVM.SlIlKlvS.

mannie Ecclesia libéra sit et haheat jura sua intégra, libertiites suas intégras et ille sas.

Concessimus et dedimus omnibus libe ris hominibus Normannie in perpetuuni omnes has libertates subscriptas, habendas et tenendas eis et heredibus suis, de nobis et heredibus nostris.

Si quis cornes vel baro, seu alius tenamentum tenons de nobis in capite per ser- \icium militare, mortuus fuerit, et, cuui decesserit, hères ejus plene etatis fuerit, et relevium del)eat, habeat hereditatem suam per releviuiu antiquuin, et alii similiter, per antiquam consuetudinem feodorum.

Si autem hères ahcujus tahum fuerit infra etatem, dominus ejus non hal)eat custodiam ejus nec terre sue antequam homagium suum ceperit; et postquam talis hères fuerit in custodia, cum ad etatem pervenerit, sciUcet xxi annorum, habeat hereditatem suam sine relevio et sine fine, ita tamen, quod, si ipse, dum infra etatem fuerit, fiât miles, nichilominus terra remaneat in custodia dominorum suorum usque ad terminum predictuiii.

anglicana Ecclesia libéra sit et habeat onmia jura sua intégra et libertates suas illesas.

Concessimus etiam omnibus libcris hominibus regni nostri, pro no])is et heredibus nostris in perpetuum, omnes libertates subscriptas, habendas et tenendas eis et heredi bus suis , de nobis et heredibus nostris.

Si quis comitum vel baronum nostrorum sive aliorum tencncium de nobis in capite per servicium militare, mortuus fuerit, et, cum decesserit, hères ejus piene etatis fuerit, et relevium debeat, habeat hereditatem suam per antiquum relevium, scilicet hères vel heredes comitis, de baronia comitis intégra per centum libras; hères vel heredes baronis , de baronia intégra per centum libras; hères vel heredes militis de feodo militis integro per centum solidos ad plus, et qui minus debuerit, minus det secundum antiquam consuetudinem feodorum.

Si autem hères alicujus talium fuerit infra etatem, dominus ejus non habeat custodiam ejus nec terre sue antequam homagium ejus ceperit, et postquam talis hères fuerit in custodia, cum ad etatem pervenerit, scilicet viginli et unius anni, habeat hereditatem suam sine relevio et sine fine, ita tamen quod, si ipse, dum infra etatem fuerit fiât miles, nichilominus terra remaneat in custodia dominorum suorum usque ad terminum predictum.

Civitas Londonensis habeat omnes antiquas libertates et libéras consuetudines suas.

Preterea volumus et concedimus quod omnes allé civitates, burgi et ville et barones de Quinque portibus hal)eant libertates et libéras consuetudines suas.

Civitas Londoniensis habeat omnes antiquas libertates et libéras consuetudines suas.

Preterea volumus et concedimus quod omnes alie civitates et burgi et ville et baronesde Quinque portul)us et omnes portus habeant omnes libertates et libéras consuetudines suas.

Omnes bideli [sic] de cetero deponantur per Tamesiam et Medeweiam et per totam Angliam , nisi per costeriam maris.

Brève quod vocatur Principis^^^ de cetero non fiât alicui de aliquo tenemento, unde liber homo perdat curiam suam.

Una mensura vini sit per totum regnum nostrum, et una mensura cervesie, et una mensura bladi, scilicet quarterius Londouensis, et una latitudo pannorum cunctorum, et ruisetorum et haubergionum , scilicet duo ulue infra listas.

Omnes kidelii de cetero deponantur penitus per Tamisiam et Mideweiam et per totam Angliam nisi per costeram maris.

Brève quod vocatur Pvecipe de cetero non fiât alicui de aliquo tenemento, unde liber liomo perdat curiam suam.

Una mensura vini sit per totum regnum meum, et una mensura cervisie, et una mensura bladi, scilicet quarterium Londoniense, et una latitudo pannorum tinctorum et russettorum et haubergettorum , scilicet due ulne infra listas.

Nec aliquis vicecomes vel baillivus suus faciat turnum suum per hundred nisi bis in an no, et non nisi in loco debito consueto.

Nec aliquis vicecomes vel ballivus faciat turnum suum per hundredum nisi bis in anno, et non nisi in loco debito et consueto.

Omnes autem istas consuetudines et libertates quas concessimus in regno nostro tenendas, quantum ad nos pertinet, erga nostros omnes de regno nostro, tamclerici quam laici, observent, quantum ad se pertinet, erga suos.

[Cette clause est omise clans le texte qu'a publié Brassel.)

Concessimus et eisdem , pro nobis et lieredibus nostris, quod nec nos nec heredes nostri aliquid proquiremus [sic] per quod libertates iste infringantur vel infirmentur. Et

Omnes autem istas consuetudines predictas et libertates quas concessimus in regno nostro tenendas, quantum ad nos pertinet, erga nostros omnes de regno nostro, tam clerici quam laici observent, quantum ad se pertinet, erga suos.

Pro bac autem concessione et donatione libertatuni istaium et aliarum libertatum contentarum in carta nostra de libertatibus foreste, archiepiscopi , episcopi, abbates, priorcs, comités, ])arones, comités, milites, libère tenentes et omnes de regno nostro dederunt nobis quintam decimam partem omnium mobilium suorum.

Concessimus etiam eisdem , pro nobis et beredibus nostris , quod nec nos nec heredes uostri aliquid perquiremus per quod libertates in bac carta contente infringantur vel

<'^ Ainsi porte l'édition de Brussel, qui, croyant que c'était une leçon fautive, a mis marge : «11 y a Principe n.

Ao,

316 IX. ClIAllTIvS FAUSSES OU KAI.SlblKlvS.

si ah aliquo aliquid contra hec proquisilum infirnientur. Et si ab aliquo aliquid conlra fuerit, uihii valeal et pro nulio habeatur. lioc perquisitum fuerit nichil valeat et pro

nullo habeatur.

Mis testihus : domino S. Cantuariensi

archiepiscopo , E. Londoniensi

Datum apud VVeslnionasteriuni, undeciino die februarii, anno regni nostri nono.

14. Abbaye de Saint-Evroul. — Deux chartes de i'abbaye de Saint-Évroul me semblent, sinon absolument fausses , du moins entachées de très graves altérations.

La première (*) est une confirmation de différents biens du monastère en commençant par des biens situés à Moulins et à Bons Moulins. Les Archives de l'Orne en possèdent l'exemplaire original, ou du moins un exemplaire ancien , auquel est encore attaché un débris de sceau ; mais ce débris paraît bien avoir été frauduleusement attaché. L'écriture de la pièce ne présente pas les caractères habituellement employés par les clercs de la chancellerie royale. Sur le prétendu original de nombreux passages ont été outrageusement passés à la noix de galle, procédé qui ne s'imposait pas absolument pour en faciliter la lecture et cpii a eu pour résultat de la rendre aujourd'hui impossible. Léchaudé d'Anisy, probablement d'après une copie de l'année 1686, l'a compris, dans son recueil, conservé à la Bibhothèque nationale (^), et dans celui qu'il a fait pour l'ancienne Commission des Archives de la Grande-Bretagne (^). De plus, le texte en a été inséré vers la fin du xiii^ siècle dans le Cartulaire de Saint-Evroul (^).

A la première ligne, dans les titres de Henri U, les mots diix Normannie sont écrits en toutes lettres, tandis que la forme habituelle des actes originaux est dux Normannorum ou par abrégé duxNorm., mais, si on peut ne pas faire état de cette anomahe, on ne saurait pousser l'indulgence jusqu'à admettre le titre de Sénéchal de Normandie, donné à Richard du Hommet: Ricardo de Humciis, senescallo Normannie : ce grand seigneur n'a jamais été

^'J N" 347 de notre Recueil; charte datée de ^'^ Cité par le Rév. Eyton (p. 22 , n° 1 ) , et

Caen, entre les années 1 178 et 1178. par Round (n°' 638 et 639).

(') Ms. latin 10075, fol. i4. '*^ T. I,foL i/i. n° 21.

Page 1