‹ Recueil des monuments inédits de l'histoire du tiers état (volume 2)Chapitre 116 sur 164 · LA COMMUNE · texte numérisé non relu

LA COMMUNE

On a vu plusieurs fois déjà se terminer par des sentences ou par des accords les différends de toute sorte qui renaissaient constamment en: tre l’abbé de Corbie et la commune. Voici, à l’occasion de nouveaux litiges survenus entre les parlies, un jugement rendu par des commissaires-arbitres, le lundi du premier dimanche de carême 1256. Les principaux conflits entre les religieux et les magistrats municipaux étaient relatifs à la non comparution du maire et des jurés à la cour de l’abbé, devant laquelle ils avaient été cités; à la question de propriété, à des saisies mobilières, à la police des marchés et des tavernes, et à l’impôt communal, auquel on prétendait assujettir les clercs faisant marchandise. Ces points furent réglés pour la plupart à l’avantage de l’abbé. La sentence d’excommunication qui avait été portée contre les magistrats municipaux fut levée, et l’abbé, le maire et les jurés s’engagèrent par serment à observer les conditions de l’accord, à peine, pour la partie qui y manquerait, d’une amende de mille marcs d’argent.

Hec est inquesta facta per mandatum domini regis , per dominum Droconem I2 de Broia, militem, baillivum Ambianensem, super contencione que vertebatm inter dominum abbatem Corbeyensem , ex una parte, et majorera et juratos Corbeyenses, ex altéra, de quadam pace que facta fuit inter dictos abbatem et majorem et juratos, tempore Andree Juvenis, tune baillivi Ambyanensis. Dominas

448 AMIÉJNOIS

Johannes de Praiaus; fraterSymon de Bavelamnecourt, de ordine fratrum predicatorum, dominus Matheus de Gibefay, canonicus Ambianensis, dominus Stephanus deVers, miles, Anjorrannus, frater ejus, clericus, dominus Johannes dictus Maquerel, miles, Andréas, dictus Juvenis , quondam baillivus Ambyanensis, Guido de Terra Mesnolii , dominus Gilo de Polainvile, miles, omnes isti testes prenominati, jurati et requisiti, concordaverunt unanimiter in verbis et artieulis omnibus et singulis inferius annotatis, prout hic continetur.

1. Ad primum articulum, qui est de Perrota Gofardi, de cataulissuis queipsa querebat in curia domini abbatis Corbeye, coram preposito et coram scabinis Corbeye , fuit ita ordinatum et preceptum a mediatoribus , scilicet a domino Johanne de Pratellis, milite, et domino de Raineval , et domino Guillelmo, fratre suo , Andrea Juvene, baillivo Ambianensi, majore et juratis Corbeye, quod ipsi .major et jurati redderent quicquid ilia Perrota posset probare quod suum esset vel deberet esse coram scabinis , et ipsi responderunt quod ita facerent.

2. Ad secondum articulum, de hoc quod ipsi fuerunt citali et adjornati per

comitatum in curia domini abbatis Corbeye, et ipsi non venerunt nec pro se miserunt, de hoc fuit ita ordinatum et eis preceptum, quod ipsi venirent ad submonitionem domini abbatis de die ad crastinum, et ipsi recognoverunt quod ipsi debebant venire tali modo quod ipsi essent submonili , de tali hora quod possent habere eonsilium ville. «

3. Ad tercium articulum, de hoc quod ipsi fuerunt iterum submoniti per comitatum in curia domini abbatis Corbye, et ipsi non venerunt nec miserunt sicut debuerunt , fuit ordinatum quod, si ipsi essent submoniti et si contramandarent et dominus abbas loqueretur super contramandatum eorum , ipsi super hoc starent judicio scabinorum utrum ipsi possent facere vel non.

4- Ad quartum articulum, de foro vinorum quod dominus abbas posuerat de consilio scabinorum et ipsi major et jurati inhibuerant quod nemo venderet ad illud forum, fuit ordinatum et concessum per eos quod forum poneretur per scabinos , sicut antea ponebatur antequam lis moveretur inter eos.

5. Ad quintum articulum, de decem libris quas Emengardis, que quondam fuit uxor Guillelmi de Balons, petebat, et quas scabini judicaverant quod ipsi debebant reddere dicte Emengardi , fuit ordinatum quod ipsi redderent eidem , quod ipsi major et jurati cognoverunt; etiam dixerunt quod ipsi redderent prout scabini judicaverant.

6. Ad sextum articulum, de hoc quod ipsi saisiverant cataula et claves domus Marie Gamberte, post mortem ejus, ipsi major et jurati recognoverunt quod dominus abbas habebat justiciam de calallis ; tamen ipsi dixerunt, quod ipsi,

CORBIE. 449

post mortem homiois vel femme de Corbeya, poterant sa i sire et non levare pro salvo faciendo et reddere ad dictum scabinorum.

y. Ad septimum articulum , de hoc quod ipsi inhibuerant et preceperant tabernariis , quod ipsi non reciperent vadia de hornine qui maneret cum pâtre vel maire sua, et do hoc quod ipsi inhibuerant Radulfo Monacho, piscionario, quod ipse non venderet pisces usque ad annum , ipsi dixerunt et recognoverunt quod hoc fecerant per dotniimm Radulfum, abbatem et rogaverunt dominum abbatem , qui modo est, quod ipse sustineret adbue, et ipse dixit quod adhuc sustineret usque ad revocationeni suam.

8. Ad octavum articuium, de quinquaginta quinque solidis de stratura, quos ipsi ceperant de Petro Lorgueilous de Proiast pro forifacto suo, fuit recognitum quod dominus abbas babebat in dictis denariis medietatem et esset locus resaisitus, et esset ad dictum scabinorum, et si scabini ipsi judicarent quod esset stratura, dominus abbas haberet medietatem, et si non esset stratura , fieret ad dictum scabinorum.

9. Ad nonum articulum, de Johanne Hélegrin quem ipsi amoverant de juraria , propter hoc quod dictas abbas ipsum fecerat scabinum , ipsi dixerunt quod , pro re que attingeret dominum abbatem , nec ecclesiam tangeret , nec scabinatum ipsum , non amoverant , et super hoc offerebant se juraturos , et dominus abbas eis remisit juramentum ad instantiam bonorum.

10. Ad decimum articulum , de Johanne dicto Divite, de hoc quod non banniverunt ipsum ad mandatum domini abbatis , fuit ordinatum quod dominus abbas quitavit eis injuriam de hoc quod ipsum non banniverant , ita quod de cetero facerent de hoc illud quod debebant , et illi dixerunt quod ita facerent.

1 1 . Ad undecimum articulum , de Henrico de Hangart cujus catalla ipsi detinebant , fuit ita ordinatum quod ipsi dicta catalla redderent eidem , salva ville taillia , et si ipse volebat esse burgensem dicte ville , burgensis esse poterat ; et si ipse villam exire volebat , exire poterat per solutionem partis sue de debitis ville, et si ipse morabatur in villa sicut clerieus, ipse debebat tractari ad u su s et consuetudines aliorum clericorum mercatorum , si ipse mercabatur.

12. Ad duodecimum articulum, de Thoma dicto Pain , qui dixerat in curia domini abbatis quod catalla que Perrota dicta Coffarda petebat non erantjadicanda per scabinos, hoc emendavit et plegium dédit, sed ad preces bonorum dominus abbas dictam emendam quitavit.

13. De clericis autem mercatoribus ita fuit ordinatum , quod per sacramentum quatuor hominum qui per dominum abbatem et majorem eligentur debent dicti clerici talliari de mercatoriis suis soïuinmodo, et per vim officialis domini abbatis , si a majore et scabinis requisitus fuerit , debent habere dictam

T. III

AMIEÎMÜIS

tailliam, et si (le cetera contingeret quod in aliis locis mercatores clerici tailliam non solverent. , dominus abbas istud posset revocare, et facere de suis clericis mercatoribus sicut consuetum est facere in aliis locis.

î4- De excommunicationibus vero de quibus major et jurati erant excommunicati et denunciati, pro crucesignatis quos ceperant et reddere nolebant, et pro rebus cujusdam clerici quas ceperant et reddere nolebant, et pro diversis contencionibus , petierunt absolutionem suam a domino abbate et juraverunt quilibet quod starent mandato ecclesie, et dederunt plegios dominum Johannem de Pratellis, dominum Guillelmum , fratrem suum, militem, et Andream Juvenem,tunc baillivum Ambianensem , et super hoc dominus abbas ipsos absolvit , et dicti major et jurati dictum abbatem resaisierunt de catallis Henrici de Hangart que ceperant, salva taillia sua et de crucesignatis similiter.

i5. Dixerunt insuper dicti testes unanimiter, quod dictus abbas et major et jurati promiserunt dictam pacem tenendam, sub pena mille marcarum solvendarum a parte resiliente de dicta pace parti observanti dictam pacem.

Huic autem inqueste facte adicto ballivo, utsuperius est expressum, cum dicto ballivo fuerunt présentes: dominus Andréas de Bartengne, homo domini regis; frater Robertus de Corbeya, frater Johannes de Buigny, fratres de ordine fratrum minorum; frater Andréas, de ordine predicalorum fratrum. Datum dicte inqueste, anno Domini m° cc° quinquagesimo quinto, die lune proxima post dominicam qua cantatur Invocavitme ; quam si quidem inquestam coram testibus predictis sub sigillo meo remisi interclusam anno et die predictis.

Biblioth. imp., cartul. noir de Corbie, n° 19, fol. 43 r°. — Cartul. blanc de Corbie, n° 20, partie non foliotée.

ARRÊT DU PARLEMENT DE PARIS RENDU A LA REQUÊTE DE LA COMMUNE DE CORBIE.

Jean Leriche, bourgeois de Corbie, ayant pris femme à Compiègne, s’était établi dant cette ville. Par un arrêt du parlement qu’on trouve reproduit dans les Ordonnances des rois de France, il fut condamné à payer à la commune de Corbie la taiile des biens meubles et immeubles qu’il possédait à Compiègne (1261). Cfa voit que plus tard l’échevinage de Compiègne obtint contre le même individu, qui était retourné dans sa ville natale après la mort de sa femme, un arrêt sem-

CORBIE

hlable , à raison de la succession laissée par la défunte à son mari, laquelle pouvait s’élever à 20,000 francs 1 .

Rec. des ordonn. des rois de France, t. I, p. 3i5. — Olim du pariem. de Paris, édit. Beu gnot, t. I , p. 5o6.

NOTE SUR L’EXÉCUTION A CORBIE DE L’ORDONNANCE DE SAINT LOUIS RELATIVE AUX MUNICIPALITÉS.

On a vu dans le premier volume de ce recueil 2 l’analyse d’une ordonnance de saint Louis, qui fixe une époque pour les élections municipales, et prescrit aux maires de se transporter à Paris, un mois après leur nomination, pour rendre compte des recettes et des dépenses de leur ville. Voici, sur la manière dont cette ordonnance fut exécutée à Corbie en 1262, quelques détails ti rés des manuscrits de D. Grenier :

« Comme Gilon de Brinni avoit été élu maire de Corbie vers l As- « cension de l’année courante, l’ordonnance n’eut son effet, pour cette « ville, que l’année suivante quant au premier article. Quant au se- « cond, il se présenta à Paris avec les comptes de la ville, et fit voir « aux commissaires nommés pour recevoir les comptes que, quand il « étoit entré dans la mairie, la commune devoil quatre cent soixante- « dix livres à rente viagère, deux mille cent trente-neuf livres à usure, « trois mille huit cent soixante-treize livr es sans usure; que, pour satis- « faire à ces différentes charges, elle n’avoit que quarante livres de « revenu fixe, et quatre cent vingt-neuf en créance. »

Il serait superflu de faire remarquer qu’ici, le mot usure désigne uniquement l’intérêt de l’argent.

Biblioth. imp. , D. Grenier, xxi* paq., art. 2 b , p. 70 r°, et xxne paq. , art. 11, p. 25g r® et 71 v°.

1 Voy. Biblioth. imp. , D. Grenier, xxi' paq. 2 b, p. 70.

2 P. ai8.

Page 1