‹ Relations politiques de la France et de l'Espagne avec l'Ecosse au XVIe siècle; papiers d'etat, pièces et documents inédits ou peu connus, tirés des bibliothèques et des archives de France (volume 3)Chapitre 53 sur 61 · ILLUSTRISSIME ET REVER ENDISSIMB DOMINE · texte numérisé non relu

ILLUSTRISSIME ET REVER ENDISSIMB DOMINE

Quod coram, si Romae fuissem, exposuisse me oportuit, id nunc, ut absens, ad tuam lUuslrissimam Dominationem scribam,

(*) 11 y a une antre copie de cette lettre dans la Collection Dupuy, tom. DXLI.

1572 MISSIONS DE poignV, vérac, etc. 439

et mei officii ratio, et rei de qua agitur status, omni commiseratione dignus, postulat. Ac me quidem tuse Ulustrissîmae Dominationi, ob tantam qua me, nihil taie meritum, excepit humanitatem, plurimum debere confiteor; ac propterea offlcium litleris etiam meis testari ac prae me tulisse oportuerat, etiam si nulla ratio alia me ad hoc impulisset. Hue autem is prselerea casus intervenit ut ne possim quidem silere, nisi velim (quod absit) fidei, quse in me reposita est, nefarie déesse. Jamdiu fertur, nec jam latere tuam prudentiam potest, clarissimum NorthumbriaB comitem ab illo Scoto (*), qui eum tenebat in custodia, in Angliam deditum aut potius venditum esse. Ulustris igilur comitissa, uxor ejus, in Belgia cum degat, non habens quo se in hoc mariti sui periculo vertat, et tui nominis splendore et pietatis existimatione adducta est ut non dubitaret opem ejus implorare, quod et litteris ipsa suis contestatur, et pluribus a me verbis petit ut eam rem tuse Illustrissimae Dominationi serio commendem. Putat enim ipsius consilio, auctoritate, gratia obtineri posse a serenissimo Galliarum Rege ut is, si non libertatem, at vitam saltem, in perpetuis carceribus, marito suo ab Elisabetha, qu8B nunc repum potitur in Anglia, impetret, quam rem verisimile est ita ex pacte, ab illo qui eum dedidit cum Anglis inito, transactam esse; atque eam forte causam christianissimus Rex, illa specie, in se suscipere, si videbitur, poterit quod ad honorem Scoticse nationis, cujus Rex christianissimus protector quodam modo est et patronus, non parum pertineat, ne quis ab ea gente, prsesertim qui vitae conservanda} causa in Scotiam se contulisset, ad necem subeundam dedilus fuisse existimetur, cum enim ea res, si ita succederet, cum perpétua Scotorum infemia foret conjuncta, ex honore Su® Majestatis esse ne quid in eum, quem illi sic tradidissent, severius statueretur. Taie quid cum haec illustrissima comitissa voluisset a tua Ulustrissima Dominatione petere, prudenter tamen fecit ut tolam causam ita sigillatim non exprimeret, eo quod certo sciret melius aliquod consilium tua)

(') Douglas (le Lorhlevcii. — Tliomns Pcrcy, comte de Northumbcrland, fui décapité à York le 22 août {Correspondance de la Molhe-Fènelon, tom. V, p. 118).

amplitudini facile occursurum : ob eamque rem totum negotium maluit in universum ipsius probatissiraae fidei commiltere, gravissimoque judicio relinquere. Id ego non dubitarim affîrraare ex omni Anglorura nobilitate neminem esse cum uno illo comité NorthumbrisB, vel ob pietatem erga Deum et catholicam fidem, vel ob studium erga serenissimam Reginam Scotiœ, conferendum. Cum igitur banc rem in viri sapientissimi atque integerrimi sinu deposuerim, ofDcio meo erga illustrem comilissam satisfecisse me putabo. Ut autera eidem oflîeio erga tuam lUuslrissimam Dominationem satisfaciam, non perinde facile erit, nisi quod, cum salutem ejus Deo commendarim, pietas tua id ipsum ita interpretabitup tanquam si alia omnia officia detulissom; omnia enim consummantur in religione unius Dei, cujus aeternaî misericordia) tuam Ulustrissimam Dominationem commendatissimam esse cupio. lUustrissimus cardinalis meus Varmiensis (*), quanquam a certo defuncti Régis (*) obi tu et incerta futuri expectatione non parum angatur, tamen, Deo sit gratia, recte valet, omniaque sua studia, atque adeo se totum tu© lUustrissimae Dominationi vicibus oflert. Datum Sublaco, quinto idus Âugusti, anno Domini 1572.

Tu3e lUustrissimse Dominationis addictus servitor,

NicOLAUS SANDERUS.

En la supencription : lUnstrissimo et Reverendissimo Cardinali Lotharingico, domiuo suo observandissimo.

(<) Stanislas Hosias, cardinal-prêtre du titre de Saint-Clément, évoque de W'emeriand en Pologne.

(') Sigismond-Anguste, roi de Pologne, qai venait de mourir le 7 juillet 1572.

1572. — 20 Octobre. — Bruxelles.

lettre oe la comtesse de northumberland (*), et dbs lords dagre et enqlefield au cardinal de lorraine.

{BibU imp, — Fonds de St-Germ. Barl,, n. $i8. 1. 1, cote 17, — Copie •.)

Danger imminent que court la Reine d'Ecosse. — Irritation que les derniers événements de France ont causée parmi les hérétiques en Angleterre. — Certitude qu'après avoir déchiré la réputation de Marie Stuart par tant d'infirmes libelles, ils vont s'en prendre à sa personne. — Confiance que le Cardinal de Lorraine saura empocher l'exécution de pareils desseins. — Protestations du dévouement de la comtesse de Northumberland et de ses deux amis. — Prière pour que le Cardinal accrédite, auprès du Pape, Nicolas Sander, qu'ils lui envoient comme un homme dévoué à la cause de Marie Stuart.

Etsi, Prsesul illustrissime, de tua prudentîa et pietatenon diffidiinus, quas in rébus gerendis singulares seniper fuisse non tantum Gallia sed exteri pêne omnes agnoscunt et confitentur, tamen monet nos oflBcium nostrum, quod erga Reginam Scotiae debemus, ut de periculo, quod ei imminere cernimus, tribus vèrbis tuse lUustrissimae Dominationi scribamus.

Scis enira, vel nobis tacentibus, post hos Galliae inexpectatos eventus (^), quantum hseretlcorum et praesertim Anglorum anirai irritentur, qui, ad ultimara omnium suorum consiliorum desperalionem adducti, audebunt, nisi citissime provideatur, in ejus corpus ssevire, cujus famam tôt libellis jamdiu lacerarunt.

Quod ne fiât, tu, in quem omnium oculi conjiciuntur, prospicere debes. Nos vero, ubi facto opus erit, nostra omnia devovemus, simulque dominum Nicolaum Sanderum tuae lUustrissimge Dominationi commendamus; cui, propter eJus ad banc causam diligentiam, et erga ipsam Reginam studium, te praesente, sed maxime ab aula discedente, ad Suam Sanctitalem aditum patere summopere optamus. Vale, Praesul reverendissirae et illustris-

(') Anne Somerset, flUe de Henri, comte de Worchester, comtesse de Northomberland, qai s'éuiit réfugiée en Belgique après la fuite de son mari. (') 11 y a une autre copie de c«tte lettre dans la Collection Dupuy, tom. DXLI. (*) Le massacre de la Saint-Earthélemy.

sime. — Bruxellis, die xx"*° octobris 1572. — Tuae Illustrissimse Dominationis addiclissimi,

Page 1