‹ Roger Bacon, sa vie, ses ouvrages, ses doctrines, d'après des textes inéditsChapitre 43 sur 53 · ROGER BAGON · texte numérisé non relu

ROGER BAGON

pendiuui pkUasophiœ, vers 1970; 6* Compendium iheologiœ,

Le seol livre inédit de iloger Bacon, qni précUe VOpus niqfus, est, avec les commentaires da manuscrit d*Âmiens, dont M. Cousin a donné une esquisse, le traité du Campui, En voici un aperça très-sommaire diaprés le manuscrit du Musée Britannique (^) :

Compotus fratris Rogeri (*).

c Oamia tempns habent, et suis spatiis transeunt universalia sub sole, ut didt Salomon ; omnia igttur sive sint producta ex causis naturalibns, sive instituta humanis legibus, sive administrata ex occuliis causis divinitus in hoc mundo, convenientiam habent cum tempore suo, ut ipse salvator tempus adventus sui sacris prophetiis, praeconiisque voluerit prsedicari, et ejus convenientiam existentiis rerum nâtnràlinm compârâri,' dîcens, per Eremiam, quod nullus in cœlo cognovit tempus suum, quantum et hirundo et ciconia cognoverunt tempus adventus sui ; populus autem meus non cognovit indicium Dei sui. Propter quod nonpotèsthaberiperfectR scientîa rerum temporalium ab homine, cujus inteliéctus apprehendit cum continuo et tempore, nisi habeatur notitia ipsorum temporum. Hinc igitur astronomi et physici et medici de tempore, licet varie, considérant : iile, ut effectus superiorum motuum et ut causas natnralium inferiorum ; alter, ut mensuram et nnmerum omnium motuum et mutationum natnralium ; tertius ut signa qûalitatum et sgritudinum et sanitatum corporum humanorum ; theologus autem

non minus indiget temporis notitia Distinguimus autem

hoc opus in très partes : Prima continet ea quse naturâliter snnt de scientia compoti fsicj; seconda, ea quœ de auctoritate et usu; tertia pars continet tabulas et rationes tabularum. >

(^) Royal Lihrary, 7. F. VIII, fol. 99. — Le manascrit de Douai en reproduit qtelqaes fragments, sans (lire.

(*) Le nom de Bacon est gratté.

ANAtYSI» KT fiJLTRAlTS $91

On jagera de rensemble de ce traité par le sommaire des chapitres que nous reproduisons :

c Prima pars continet capitula 31 : l^Ue saeculi setate, et maltiplici divisione annorum. 3^ De consideratione anni aobris. 3*^ De causa et ratione bôssexti. 4® De asquinoctiis et terminia eorum. 5^ De soltitiis et terminis eorum. 6^ De natura et quantitate temporum. 7<* De locis ioitialibils. 8*^ De mensibua solaribus et jratiQoe ipsorum aecundum naturam. 9^ De diebus et aaiura et distinctione ipsorum. 10® De horis et quantitate et distinctione ipsarum. 11^ De signis imbriura et ventorum, de solis qualitate. 13® De anno lunari et varietate ejus et quantitate &ju9, 13® De mense lunari jet multiplici acceptione et quantitate eju!^. 14® De natura et varietate temporum secundum naturam lunationum in qnartis sais. 15® De causis diversitatis in prima apparitione novœ lun». 16® De signis quantitatis temporum ex consideratione situom et figur» lunaris. 17® De arte inveniendi per resolutionem annoslunares e solaribus et e contrario. 1 8® De annis aliorum plauetarum et quantitate ipsorum. 1 9® De anno stellarum fixarum et quantitate ipsius. 30® De diOerentia annorum diversarum gentiuro ab invicem et a radicibus ipsorum. »

c Secunda pars continet capitula 30 : Primum est de divisione temporis secundum computtstas. 3® De cyclo solari et ratione ejus. 3® De coUocatione bissextilis diei varia secundum diversas gentes in diebus anni. 4® De concurrente anni et cyclo concurrentium et ratione. 5® De regularibus ferialibus mensium et causa et utilitate ipsorum. 6® De numéro et quantitate mensium solarium. 7® De divisione ipsorum per calendes, idus et num^o istorum dierum. 8® De hebdomadibus. 9® De indictiouibus. lO' De ratione adventus et termine ejus. 1 1® De ratione jejuniorum, quatuor temporum, etc. 13® De cyclo lunari et differentia ejus ad decemnovalem. 14® De ratione aurei numeri, etc. 1 5® De mensibus lunaribus. 16®Deepac* tis. 17® De terminis festorum mobilium. 18® De insuflScientia calendarii in cyclo decemnovali et coUocatione aurei numeri ad primationes lunae insinuandas. 19® De insuiBcientia cycli decemnovalis ad terminum paschalem inveniendum (^). »

(*) Il y a sans doole on chapitre dont le titre a été omis, puisqe'on en annonçait vingt.

St8 ROGER «AQOK .

< Tertift pan continet capitula octo : PrimoiD est de tabnlis ad inTeDiendam annos Arabom per aonos Cbristi et artem ipsomip. 3* De tabuUs ad invemendum annos Christi per annos Arabom. 3* De tabolîs ad inTeniendom ferias initiales annonim praedictorum et fataronan mensiiun singulornm annorom Arabom. i^ De tabolîs ad iaTeoiendom loca aequinoctiorum et solstitiorom in singolis annis. &* De tabolîs ad înYenîendom iocrementa dierom. &^ De tabolîs ad inveniendom aetatem Innae, secondom artem Arabom ealendis meosis regolariter. 7® De tabolîs ad inveniendom locom kmae in cœlo qoolibet die, secondom mediom corsom soom. 8"* De tabolia festomm mobîliom. »

On a vo plos haot d'aotres détails sor cet oovrage ainsi qoe la mention expresse de Tannée 1363, comme date de sa composition. Les textes qoi concernent la philosophie, plus importants pour notre bot principal, et moins connus qoe toos les autres, réclament la plos large place dans cette analyse.

Page 1