XIV. — Herimann : le nominalisme à Lille

Jam vero si scholse appropinquares, cerneres magistrum Odonem nunc quidem Peripateticorum more cum discipulis docendo deambulantem, nunc vero Stoicorum instar residentem et diversas quïestiones solventem...Sed cum omnium septem liberalium artium esset peritus, prœcipue tamen in dialectica eminebat, etproipsa maxime clericorum frequentiaeum expetebat.Scripsit etiam de ea duos libelles quorum priorem ad cognoscenda dcvitandaque sophismata valde utilem intitula vit Sophistem, alterum vero appellavit Librum complexionum, tertium que-

nue De re et ente, composuit, in quo solvit, si unum idemque sit res et ens. In his'tribus libellis... non se Odonem, sed, sicut tune ab omnibus vocabatur, nominabat Odoardum. Sciendum tamen, de eodeni magistro, quod eandem dialecticam non iuxta quosdam modernes in voce, sed more Boethii antiquorum doctorum in re discipulis legebat. Unde et magister Raimbertus qui eode.n tem- Dore in oppido Insulensi dialecticam clericis suis in voce legebat, sed et alii quamplures magistri ei non parum invidebant et detrahebant suasque lectiones insius meliores esse dicebant, quamobrem nonnulli ex clencis conturbati, cui ma-is crederent, h;fsitabant, quoniam magistrum Odoardum ab antiquorum doc^rina non discrepare videbant et tamen aliqui ex eis, more Athenieusium aut discere, aut audire aliquid novi semper humana curiositate studentes alios polius laudabant, maxime quia eorum lectiones ad exercitium disputandi vel eloquenliœ, imo loquacitatis et facundife, plus valere dicebant. Unus itaque ex eiusdem '^cclesiœ canoniris nomine Qnaibertus... tanta sentenliarum errantiumque clericorum varietate permotus quendam pythonicum surdum et mutum in eadem urbe divinandi famosissimum adiit, et cui magistrorum magis esset credendum, digitorum sisnis et nutibus inquirere cœpit. Protinus ille, mirabile dictu. quœstionem illius intellexit dexteramque manum per sinistrcC pa mam instar aratri terram scindentis pertrahens digitumque versus magistri Odonis scholam protendens significabat, doctrinam ejus esse rectissimam, rursus vero di-itum contra Insulense oppidum protendens manuque on admota exsuftlans inSuebat magistri Raimberti lectionem nonnisi verbosam esse loquacitatem. Heec dixerim non quo pythonicos consulendos... arbitrer, sed ad redarguendum quorumdam superborum nimiam prœsumptionem, qui nibil aliud quœrentes... nisi ut dicantur sapientes, in Porphyrii Aristotelisque libris magis volunt legi suam adventiciam novitatem, quam Boethii ceterorumque antiquorum expositionem [Denique D. Anselmus Cantuariensis Archiepiscopus in libro quem fecit de Verbi Incarnatione, non dialecticos hujusmodi clericos, sed dialecticœ appellat hœreticos, qui non nisi flatum vocis, inquit, universales putant substantias, dicens eos de sapientum numéro merito esse exsufflandos' (1).

Herimann. Narr. Restaur. Abb. S. Mart. Tornac, chez D Achery Spicil. éd. de la Barre II, p. 889.

XV - La Charte signée par Hildebert et Roscelin : Heliae comitis propelluntur insidiae (E schedis Baluzianis, Circa HM).

Cum omnium creaturarum tara visibilium quam invisibilium Deum esse auctorem nullus tam démens, nullus tam ambitiosus ut abnuat, inter omnes visibiles creaturas homine nihil esse prœstantius, nemo qui nesciat. Quem ut abundantissima suœ misericordise gratia creator omnium Deus insigniret, animi rationem qua cuncta disseret (2) largitus, mentem etiam dedit quœ ea ipsa quee

(i) Nous mettons entre crochets le texte fort important qui n'a été cité ni par Prantl, m par ceux qui l'ont suivi.

(2) Forsitan disceret.

^2^^ HOSCELIN l>IIILOSOI>nE ET THÉOLOGIEN

discerneret retineret. Sed quoniain, inlervenientibus multimodis hujus Sccculi

perturhalioiiibiis, vel ipsa quain nemo subterfugit morte, per solam hominum

miMnonain nihil poterat œternaliter retineri, volens genus humanum aliqua in

teitiain quartamve progeniein, seu perpetuam custodire memoriam, per sola

litterarum monimenla omnia quœ dicuntur, vel fiunt, ab oblivionis interitu

cognovit posse defeiuli. Scripto igitur commendantes voliimus posteros non

latere ego Odo, decanus, Gauterius, tbesaurarius. Fulcherius, scholœ ma^istor

Fulcherius prœccntor, (Juillel.nus, cellerarius, Gaufredus, subdecanus, omnis-

que H. Martini clerus, quia cornes Cenomannorum Helias, casteilum Ledi, quam

cum conjuge sua, Gervasii filia, acceperat, possidens, in curte Canucii commen-

datitiuin morem expetiit; quod hoininibus nostris se dare debere viriliter

obnixeque negantibus, suis viribus, non rectiludini confisus, dare nolenles et

violentissinie deprœdatus. Causa igitur inter nos et ipsuni terminata, Fulche-

rium, scbolœ magistruin, Fulcheriuin, prœcentorem, cum quibusdam aliis cano-

nicis apud casteilum Lidi cum ipso sub hoc negotio disceptaluros misimus. Ubi

ipse comes suam recognoscens injuriam, nihil consuetuiiinis in curte nostra se

habere protest/itus, praesentibus lladulfo, Turonorum archiepiscopo; Hildeberto,

Cenomannorum episcopo ; Gaufredo, Cenomannensi decano et canonico nostro

Fulcberio, scholœ magistro ; Fulcherio, cantore ; Stephano, prœposito, Rosce-

Imo de Compendio ; Frveo de Losdiïno ; Erchenbaudo de Canut; Ernaudo Bor-

dellione ; aliis compluribus, ipso scilicet comité Helia, Hamelino de Burlo, Gui-

chelino de Curte Dominica, in cujus domo factum est, Fulchoio de Altis Hipis,

qui eadem die cum uxore suo placitavit, Giuslisberto, majore nostro, Guidonè

servie n te.

Gallia Christiana XIV (Hauréau). Instrumenta, col. 80.