‹ Saint Gilles (volume 2)Chapitre 90 sur 253 · B. - PROPRES DE 1676 ET · texte numérisé non relu

B. - PROPRES DE 1676 ET

Officia propria antiquissimse et celeberrimae Cathedralis EcclesiaB et Diœcesis Tornacensis. — Insulis, Ex Officina Nicolai de Rache, Typographi Regij et Episcopalis, sub signo Bibliorum aureorum, 1676, petit in-8 {^).

Ce Propre fut publié par Mgr. Gilbert de Choyseul du Plessy-Praslain^ dont les lettres, mises en tête du volume, sont datées de Tournai, 1^" Octobre 1675.

Ainsi qu^il appert du calendrier, qui précède les offices, la fête de saint Gilles se célébrait sous le rite semi-double. Cette fête se faisait le 2 Septembre, au lieu du P'", vu que ce dernier jour était le dies odava de la Translation de saint Eleutlière, patron de Tournai.

L^office de saint Gilles se trouve aux pp. 131-134. Yoici Toraison :

Sancti Confessoris tui ^gidii, Domine, supplicationibus tribiie nos adiuvari : ut quee pie credidit appetamus; et quod iuste speravit, consequamur. Per Dominum nostrum.

Leçons du deuxième nocturne :

LECTIO IV

Ex Adis Ecdesiœ Arelatensis, et Ecdes. 8. Saturnini Tolosœ.

^gidius Atheniensis stirpe regia progenitus, Pâtre Théodore, Matre Pelagia, tôt tantisque pietatis et misericordiœ insignijs a tenella astate floruit : ut adhuc infans futurae sanctitatis praeclara specimina proderet. Pueritiam ingressus, optimis quibuscumque Prseceptoribus erudiendus ubi traditus esset; Magistrorum expectationem, et commili-

vale) secnndum Tisum diœcesis Tornacensis, expensis honesti viri Anthonii De Rieu, librarii commorantis Tornaco, anno Dni 1509. — Breviarium sacrno Tornacensis ecclesiae ad amussim denno recognitum atque castigatum, vennmdatur Antverpige, etc. 1524. — Incipit jornale sive diurnale, secnndum usum et consnetndinem insignis ecclesiae Tornacensis. Henricns Pétri cxcudebat Antverpiae, anno 1533 (p. viii, en note) .

C) M. Du Bus mentionne et décrit ce Propre, dans sa notice sur les Ouvrages de Gilbert de Choyseul, évêque de Tournay (Bulletins de la Sodété historique et littéraire de Tournai, tom. xiii, Tournai 1869, p. 110, n. xxix). Ce Propre fut réimprimé à Tournai, chez Louis Varié, en 1731. L'office de saint Gilles se trouve aux pp. 160-164.

tonum concnrsiim iisqno ad miraculum superavit. Sub quibiis non modo litteras humaniorcs alte ebibit : sed verae sapienti£B cupidus divinis scripturis ediscendis anima6 vires supra aetatem iiitendifc. Quo factum est, ut crescente sensim mentis lumine, ex sacris libris ingentem Christi amorem, intimo pectore combiberet, quo incensus cum aliquando ad Ecclesiam pergeret : (cuius limina frequeus terebat) asgro cuidam egeno in platea iacenti tunicam suam dédit, qua ille indutus sanitatem simul recepit. R. Honestum.

LECTIO V

Multa claritudo signorum illud miraculum subsecuta est, quae novum Christi servo nominis splendorem cum pararet, mortuis parentibus, et facultatibus in pauperes erogatis humilitatis discipulus, fnga sibi consulendum censuit : postque varias digressiones et latibula Arelatem ad beatum Caesarium Felicis successorem celebrem sanctitate et doctrina Episcopum contendit, cuius se totum disciplinas committens, biennium delibandis divinis eius ex ore theoreraatibus sedulus impendit, pênes viduam Theocritam hospitatus, cuius filiam oratione sanavit, iam triennio febricitantem. Hinc eius fama circumquaque diffusa, cum humanœ existimationis auras non sustineret, iterum in eremum secessit, ubi herbarum radicibus victitans, et cerv£e lacté, qu» divino impulsu statis horis ad eum veniebat, in admirabili sanctitate consenuit, tantum mundo abstractus, quantum Deo defixus.

R. Amavit.

LECTIO VI

Sed tam splendidam lucernam sub modio latentem Deus tandem Ecclesiae suse lucere voluit. Cum enim quidam Princeps e Francorum gente venationi insisteret in sylva Nemausensi, venatoribus eius cervam illam, quae ^gidium pascebat, multa canum vi insequentibus, ea ad virum Dei pcrfugit, immotis canibus frequentique latratu indicantibus horrorem. Quamobrem ille ferro viam inter spineta aperiens sanctum senem in spelunca offendit, multo sanguine rubentem ex vulnere, quod incauti jaculatoris sagitta dum cervam appétit, ei intulerat. A quo venia et bcnedictione petita, Princeps summis precibus effecit ut in loco speluncas Monasterium extrui patcretur, cuius administrationcm cum Sacerdotij honore invitus suscepit vir beatus: coque munere aliquot annis pie prudenterque exacto, ProphetiaB Spiritu ornatus, miraculis illustris, meritis plenus spiritum transmisit in cœlura. Cuius corpus Tholosa? in Sacrario Sancti Saturnini honorifice asservatur.

R. Istc homo.

Le texte de ces leçons est emprunté^ presque en entier^ au Martyrologium gallicamim, André du Saussay {}). La première leçon en est tirée à peu près textuellement; les deux autres^, la dernière surtout, offrent des variantes, résultant du besoin de condenser le récit de Vhagio graphe français, dont on a cependant maintenu, autant que possible, les tours de phrase et les expressions. Une seule variante mérite d'être relevée. André du Saussay attribue à Charles Martel le fait de la découverte de saint Gilles dans la forêt gothique : Giim enim, écrit-il, Garoliis Martellus Imperii Gallici moderator, post Samcenorum a se édita excidia, ut genio indulgeret venationi insisteret in sylva Nemausensi, etc. (^). Le rédacteur du Propre, qui nous occupe, a cru mieux faire de mettre : Gum enim quidam Princeps e Francorum gente venationi insisteret, etc. (^).

En 1787, Pévêque Guillaume-Florentin prince de Salm- Salm donna une nouvelle édition du Propre de Gilbert de Choyseul, sous ce titre :

Officia propria antiquissimas et celeberrimse Cathedralis Ecclesiae et Diœcesis Tornacensis, Jussu Keverendissimi in Christo Patris Guilielmi Florentini, Episcopi Tornacensis, denuo Typis édita et correcta. — Tornaci, Apud R. Varié, Sereniss. Principis Episcopi Tornacensis Typographnm, et Insulis, Tjrpis Leonardi Danel, ejusd, Episcopi TjrpograpM Ordinarii, 1787, 4 petits vol. in- 18.

L'ofl&ce de saint Gilles se trouve au 3^ vol. {Pars œstiva), pp. 89-94 aucun changement n'y a été apporté, quant au rite ou au texte.

(^) Tom. I, Lntetige Parisiorum 1637, pp. 574 et suiv. (-) Op. et tom. cit., p. 577.

(^) Plusieurs Propres ont adopté les leçons historiques de l'office de saint GUles, telles qu'elles figurent au Propre de Gilbert de Choyseul. De ce nombre sont le Propre d'Anvers, publié en 1712, par l'évêque de Franken-Sierstorff (Antverpiae, ex Typographia Plantiniana 1712, pp. 84-86), et celui de l'abbaye d'Elnon ou de Saint-Amand, édité à Douai, chez Derbaix, en 1763, pp. 76-78. Le Propre d'Anvers a conservé la phrase : Cum enim Carolus Martellus, otc.^ telle que l'a écrite André du Saussay.

C) Cet office est répété au Pars auturanalis (4*= vol.), pp. 18-23.

Page 1