‹ Sebastien Castellion, sa vie et son œuvre (1515-1563). Étude sur les origines du protestantisme libéral français (volume 2)Chapitre 171 sur 253 · TRADUCTIONS D'ÉCRITS THÉOLOGIQUES · texte numérisé non relu

TRADUCTIONS D'ÉCRITS THÉOLOGIQUES

€olonia3, haeredes Arn. Birckmannii, 1564; — in-8°, 496 pages, tout en italiques

(Paris, Bibliothèqne Mazarine, exemplaire de Gabriel Naudé; — Bibl. Impériale de Vienne.)

Basileae (s. n. d'imprimeur), 1576; — in-16, 6 p. non ch. et 2lo p.

(Bibl. de la Ville de Zurich.)

Venetiis, 1386 {?); — in-18.

(Voir George, p. 33S.)

Basileœ, s. n. d'imp., 1606; — in-8°, 181 pages.

(Paris, Bibliolhèque Nationale; — de l'L'niv. de Roslock.)

Francofurti, 1616; — 10-8°.

(Paris, Bibliothèque Nationale.)

Amstelodami, apud Henricum Laurentii, 1628; — in-2i, 216 p.

(Paris, Bibliothèque Nationale.)

Cantabrigiae, 1685; — in-S», 276 pages.

(Paris, Bibliothèque Nationale.)

De imitando Chnsto... latine, gallice et germanice. Basiieœ, Waldkirch, s. d.; — ia-16.

(D'après Draudics, Bibl. class., p. 330.)

De imitalione Christi... a Seb. Caxtellione e latino in Inlinum translalitf; juxla exemplar Areadorffii 1378 primum editum, nitnc denuo sumino studio revisum atque promovendx pietatis ergo editum.

Francofurti ad Mœnum, ex officina Genschiana, anno 1696; — iti-S». (Voir ci-après, p. 373, les scripta selecta et rarissima.)

(Bibliothèque de l'Université de Gœttingen.)

Gotha, Reyher, 1697; — in-12.

(Voir Th. George, Bàcher-Lexicon, Leipzig, 1712, If, p. 339.)

Francfort, Oehrling, 1707; — in-12.

(Voir George, ihid.)

Parisiis, Typ. Reg., 1640; — in-fol. ».

(Paris, Bibliothèque de l'Université.)

De Christo imitando, contemnendisque mundi vanitatibus libellus Interprète Sebiist. Cnstellione. Accedit liber quartus de Cœna dominica latine redditus... Authore R, Widdrington.

Amsterdam, 1628; et Cantabrigice, 1688; — in-12.

(Bibl. du Collège de la Trinité, à Dublin. — Cf. George, p. 338.)

Hanovre, Helwing, 1727; — in-12.

(D'après W. Heinsius, Bûcher- Lexicon, I^ipzig, 1812, I, col. 569.)

Thomx a Kempis de Christo imitando libri très, interprète Sebnst. C<istalione. in usum juventatis christianœ. Edidit ecclesiœ anglicanx prcsbijUr.

Londini, typisT. Cordeux, 1813, in-12, 13t p.

(Bibliothèque de Genève.) I. Il Ciil douteux que celle revision ait fait des emprunts sérieux au texte de Caslellion.

Bernardini Ochini Senensis Dialogi XXX, in duos libros divisî quorum primus est de Messia, continetque dialogos XVIII. Secundus est, cum de rébus variis, tum potissimum de Trinitate.

Basilefe, per Pctrum Pernara, MDLXIH [traduction latine de Seb. Castellion]; — in-S"; le l""^ vol., 440 pages; le 2% 518.

(Paris, BiblioUièques : Nationale; Mazarine; — Impériale devienne; — Ducale de Gotha; — de Gœttingen; — de Genève; — de la Ville de Zurich.)

Bernhardîni Ochini Senensis expositio epistolse divi Pauli ad Romanos, de italico in latinum translata.

AuguslfR Vindelicorum, Philippus Ulhardus excudebat, s. d. [1545]; — in-S'', 2 fî. prél. non eh., 101 ff. cli. et 9 iï. fin. non ch.

(Bibliothèque de la Ville de Zurich. — Cf. Draudius, Bibl. class., p. 238.) N° 21.

Zwu gotselige gnndenreiche und Chiistliche Bekanntnûssen unsers heiligen christlichen Glaubens,... durch Joannem Theophilum.

Nûrnberg, Christoff Gutknecht, 1544; — in-4*'.

(Le catalogue de la Bibliothèque de l'Université de Munich et celui de la Bibliothèque de Vienne attribuent cet ouvrage à Caslcllion 1.)

N» 21 bis.

De materiis scientiarum et erroribus philosophie in rébus divinis, Marco Theophilo autore ^.

Basile», 1561, mense Martio; — in-8'^, 78 pages.

(Paria, Bibliothèque Nationale.)

No 22.

{Prochori, qui fait unus de septem ministerio prœfectis consobrinus

Stephani protomartyrls)^ de Joanne Theologo et Evangelista historia, grœcolatina, nunqiiam antea in lucem édita, Seb. Castalione interprète.

1. Nous avions à tout hasard mentionné ce numéro sur la foi de ces deux catalogues. Examen fait de l'ouvrage, il n'appartient pas h Castellion. C'est un écrit mystique en vue de l'édiflcation et delà consolation du chrétien, notamment dans les temps de grandes calamités. Tout au plus peut-on supposer que co serait là que Castellion aurait pris le pseudonyme de Joannes Theophilus dont il s'est servi pour sa traduction de la Théologie Germanique.

2. Sur cet ouvrage également nous devons faire d'expresses réserves. Les deux parties dont il se compose {De métis theolof/ix et humanarum scientiarum al (p. 32) De cxcitale philosophias et rationis in rébus divinis et spiritualibus) contiennent bien un certain nombre d'idées qui rappellent la doctrine de Castellion; l'épigraphe Animalis homo non percipit ea qux sunt spiritùs Dei est expliquée dans un sens qui lui est familier. Mais cette ressemblance générale ne sufût pas pour lui attribuer la paternité de l'écrit, et ici comme à l'article précédent le pseudonyme de Theophilus est loin de constituer une présomption grave d'identité. L'ouvrage, s'il fallait risquer une conjecture, nous semblerait plutôt être d'Acontius dont il a parfois l'allure, la langue et les procédés dialectiques.

Page 1