Voir ci-dessus, p

CORRESPONDANCE AVEC N. ZERCHINTES. 397

Audio medicum picardum i apud vos esse, tibi familiarem, pium, humanum et tuorum amatorem. Fac illum quum adero videam, intérim meo nomine saluta.

Susci'iption : Seb. Castalioni fratri in Chrislo Jesu colendo suo, Basileœ.

lo décembre 1560 (f" 285-286, autographe). Zerchintes Castalioni.

Nicolaus Zerchintes Castalioni suo S.

De libello a te typographis oblato non suni soUicilus imprimatur necne, Vidi latinum faclum hic; si Germanicus est factus, ut scribis, nolim actum agi.

Quod bono in statu sunt tuse res tam gratum mihi fuit audire, quam si res mea ageretur.

De reipublicœ statu idem quod tu sentio, omnia sunt ubique tam luxata, suspecta, corrupta, ut sensu mihi communi privati videantur qui non prospiciunt non mutationes tantum maximas, sed ruinas orbi imminere. Beati qui ad hœc se parant et, corruente statu rerum quœ nunquam interiturse videbantur, ruinas animo inconcusso aspicient, nihil magnum et arduum existimantes nisi quod teternum est. Hoc unum vereor que me magis quam paupertas, fuga, exiUum, mors denique ipsa excruciet, si videro nos ob ingraiitudinem nostram et scelera iterum a papa sub ignem mitti -. Nam qui hoc fieri posse negant videntur mihi nescire quam pansis veHs eo tendant domesticœ inter eos qui Evangelii causa debebant esse conjunctissimi discordiœ, vitae impuritas, papistis vix tolerabilis, pœnitentia ubique explosa, rabies ministrorum in concitandis turbis ad arma quas armare debebant patientia malorum victrice, populi promptitudo ad sœviendum et tyrannorum rabiem vocandam, horum consilia et conspirationes ut se adversum martiales Christianos armis tueantur et religionis prsetexluni in seditionem conversum a capitibus suis arceant. Consilia, opes, arma, potentiam diaboli et mundi robur omne pênes hostes esse, Deum (cui facile ista omnia dejicere) a nobis aversum qui cogitant, non possunt sibi ullam amplius securitatem flngere, maxime quum ad frugem reditûs spes omnis videatur extincta.

De libris ^ quos mittere debebas ne sis anxius uam ego illos facile et sine desiderio expecto.

Sententiam de iorquendis quœstione pro maleficis habitis ♦ nec probare nec improbare possum per omnia, — adeo nihil est in his rébus perpetuum, quod non sit certas ob causas et circumstantias mutandum. Intérim libenter cum illo scripto sentio non nisi maximas ob causas certaque et testimoniorum vim habeutia judicia (si illa desunt) hominem

1. Sur Jean Bauhin, voir nos chapilres xvii, p. 94, et xvin, p. 147 et 160.

2. Zerchintes, toujours modéré et paciQque, et d'ailleurs pessimiste en ses prévisions, ne dissimule pas ici et ailleurs (lettre XXV) qu'il blâme les ministres de s'être prêtés à la guerre civile. 11 croit déjà voir le protestantisme perdu.

3. Probablement ceux de Schwenckfeld, dont il est question dans le dernier alinéa de la lettre XI.

•4. Voir ci-dessus, p.

vel in carcerem detrudendum vel qusestioni subjiciendum esse. Omnino autem id fieri non debero nisi in testimoniis convictos haud ausim asserere an reipublicœ tranquillitati conducat. Nam bac l'atione summa sceleris impunitas foveretur. Quotus enim quisque vel in publico vel coram testibus in capitale scelus ruit? Itaque rnagnam prudentiam ha-c res flagitat ut et levitatem et truculentiam vitemus. Dominus non deerit suo spiritu plis in republica viris qui sua consilia metu Dei regunt. Ego vidi in utramque parlera gravissime sa'pe peccatum esse, dura nimia facilitate dimissi sunt nocentes, et atrocissime mulctati insontes. Quorum iili, e nostro carcere Uberati, intra triduuin quidem a vicino magistratu comprebensi, sponte scelera fassi sunt quœ apud nos judiciis convicti levique tortura adhibila negarant. Hi vero, sponte confessi intentata crimina et supplicio affecti, poslea sunt reperti insontes. Itaque circa sola judicia exacto opus est judicio, nec extorta? confessioni adhibenda fides, nisi eventus ipsi rerum nos aperte doceant tortum nibil finxisse, cum nec fingere licuerit quœ non evenissent nisi ipso authore. Ego quidem bac in re me purum conservabo nec cuiquam injuriam faciam nec cuiquam prœscribam. Sunt longœ ambages in jurisconsultorum scbolas relegandœ. Hoc me magis torquet quod se in banc professionem intrudunt qui quid sit torquere borainem iiescire debebant, quum sint ministri aut esse deberent non gladii sed spiritus. At vero oportet fortassis hoc ita fieri ne immerito videantur pœnas dare quas brevi Dominus exiget.

Constans hic rumor est Gallorum regem nuper e vita migrasse •. Si verum est, novas turbas dabit curatorum regni electio.

Genevenses in majori cura et anxietate tutandœ urbis suœ versantur quam mibi videatur possibile esse eos perpétue ferre posse -. Duceni enim cives excubare noclu coguntur, interdiu multi custodire portas. Nescio an expediret illis vel sub jugo prorsus esse vel extremam pro liberfate fortunam semel experiri, postquam tanti libertas est, quam in perpétue metu incertos exitus meditari. Sed ipsoruni esto deliberatio, ego Dominum sedulo precor ut pios in illa ecclesia servet et propter eos totam urbem.

Glaronensium cum Quinque Pagis dissensio (res pervulgata) ^ rainalur Helvelia; turbas, si non exitium. Nam audio Pagos esse implacabiles adhuc, nec nisi minas spirare, tendereque rem magis ad arma quam ad juris disceptationem. Mundus odit humiles et paciflcos; cœdes, incendia, expilationes, direptiones per fas et nefas meditatur. Dominus forte statuit huic cupiditati obsequi et eam exsatiare. Quum de mundo loquor, eos quoque intelligo qui mundo ad pacem perlucere debebant, quum ipsi turbarum fere sint authores.

Mitto libi scriptum meum de Tolerantia malorum^\ utere, judica, conimunica cui voles et amicorum sententiam de eo signitîca.

Si pax proximo vere viget, conveniam te '" non ut fulgur, sed ut longa