‹ Siger de Brabant et l'averroisme latin au XIIIe siècleChapitre 160 sur 208 · VI INTRODUCTION · texte numérisé non relu

VI INTRODUCTION

Fol. 1. Incip.: Sicut dicit auicenna quicumque uult aliquid scire, oportet quod habeat noticiam eius per causam. Fragments d'alchimie et de physiologie.

Fol. 3^. Epistola régis Egypiionim Octaiiiano augiisto. Domine rex salutera. Quamvis tuam potentiam et providentiam...

Fol. 3-3^. Fragments divers. Fol. S a: A magistro lo. inquiritur (en marge). — //jc/yj.: Nota et considéra diligenter circa intellectum qui a longo tempore collegit matcriara sue cognitionis.

Fol. 5. De lurainaribus (main moderne). — Incip.: Dominum deum meum supliciter oro quam diu est in me anima mea. — Fol. 6 d, explic: sic ergo facere debes de anno in annum. Explicit liber de luminaribus.

Fol. 7. De fcbribus. Theoriam de febribus quam nuper vos edocucram. — Fol, 21 d. Explic. : meritorum et laborum suorum in ea. Qui sit in omnibus hiis gloria, et mihi labor per infinita secula seculorum.

Fol. 22. De virtutibus tractatus compendiosus. De virtute animalis tria possunt notari. — Fol. 23 d. Explic: per naturam vero puritatis et mundicie sunt média olfaciendi.

Fol. 23 d. De coitu. Quinque possunt notari. Primum quid sit coitus. —

Fol. 25a. Explic: et ideo post impregnationem non appetunt coitum sicut mulieres.

Fol. 25 a. De sensu (main moderne). Queritur de sensu comrauni. Et primo

queritur que sit nécessitas ponendi sensum communem. Fol. 26a. Explic: quia per

posterins sentit omnia sensata propria. Explicit de sensu communi.

Fol. 26 a. De anima (main moderne). Nunc (lisez: sunt) autem secundum philosophos partes animae sensibilis que sunt apprehcnsive de interius quinque. — Fol. 28 b. Explic: virtus ipsa reminiscentia cum memoria, sicut super ostensum est. Fol. 28 b. Incipit Thomas de motu cordis (en marge, mais de même main). Quia omne quod mouetur necesse est habere motorem. — Fol. 29b. Explic: hec de motu cordis ad presens sufficiant.

Fol. 29b. Incipit tractatus fratris Thome de mixtione elementorum (en marge, mais de même main). Dubium apud muUos osse solet. — Fol. 30a. Explic: salvatur enim virtus eorum. Explicit.

Fol. 30. Tractatus fratris Thomc de occultis operationibus nature (en marge, même main). Quoniam in «luibusdam naturalibus corporibus. — Fol. 31 c. Explic: actionibas occultis ad presens dicta sufficiant.

Fol. 31c. (sans titrej. Quia petisti ut tibi scriberem an licet iudiciis astrorum uti. — Fol. 31 d, Explic: dépendent iudiciis astrorum uti, Explicit. (Traité de S. Thoman).

Fol. 31 d. Incipit tractatus do crroribus philosophorum aristotclis ai aliorum. Cap. prim. (en marge et do même main). C'est le traité édité ci-après pp. 1-25.

Fol, 86c. ThomiiH de uniono anime ad corpus (en marge, même écriture). Unio animo nd corpus est por depondentiam corporis ab ea et non e con verso. — C'est uno saito do fra^nionts qui vont jusqu'il lu fin du volume, fol. 39^. Différents titres, en marge, Hcmblcnt indiquer le contenu des paragraphes. Ces fragnienls sont (luclqucfoiH iiépnréH par un blanc. Lo catalogue do lu Hibliotlièciuo regarde comme un tout lo dernier niorccun (|ui porto pour tilro, en mnrgc : Diuisio uirtutum uccunduin plitlom>ph<w. Explic: ('olor ohI oxtreniilas pcr.Hpicui in corporo.

On a ajouté au volume doux foiiillotM qui contieunont. on grosso écriture du XIII* siècle , h deux rolonncH, dcH c|ucHttonH Htir la siuionio. Ces feuillets ont appartena h un traité qui contenait uno Huite de (|ue.HtionH Hur cotto matièro. Le premier contient la fin do la (jUCHtlon ,\IV jusiprà lu .V.X^I" inclusiveinont. Lo second (^oniU'Ui la fin de I;i (|iicstioii X,\.\ à LI, niais le verso du feuillet est ])lacé en rccU).

INTRODUCTION VH

Le traité d'Albert le Grand, De quindecim Problematibiis (pp. 27-52), a été constitué avec les deux manuscrits suivants :

Munich, Bibl. roy. lat. 453. Ce volume de mélanges, tout en papier, contient, d'après la table du fol. 2, quatorze pièces. Si.v sont imprimées et huit manuscrites. Ces dernières sont de la même main, moins une, la septième de la collection. Comme la première pièce de la collection est manuscrite et de la même main que les dernières, il est visible que le copiste a constitué lui-même ce volume. Il se fait connaître explicitement à la fin du traité do la Perspective attribué à Albert le Grand, le morceau le plus important en étendue du recueil : Scripsi liane perspectiuam et alia opuscula Albevti magni Ego Hartmanniis Schedel, arcium et medicinarum doctor Anno doniini, etc., 1494, tempore autumpnali Dum in propria possessione Rentzho/f degerem, que a Niivemberga, vrbe germanie, circiter XX milia ad ortum sita est, Dum aucupio operam darem et ob morbum pestilentem qui nurembergam populabatur cum familia ac vxore et quinque filiis moram ibi per menses très ferme traxi (fol. 190^). Sur Hartmann Schedel (J- 1514) : U. Chevalier, Répertoire, Bio-Bibl., 2« édit., II, 4172.

Les paragraphes et les sections, établis dans notre édition pour rendre l'écrit plus intelligible et plus facilement utilisable, sont notre fait. Le texte du ms. n'est pas absolument correct. Le copiste, qui était un lettré, s'en est aperçu et a marqué en marge par de petites croix (il y en a une douzaine) les endroits obscurs. Dans deux passages, il a laissé un petit espace blanc. Malgré ces quelques défauts, il n'y a pas do difficulté à suivre ordinairement la pensée d'Albert le Grand.

Nous donnons ici les indications relatives aux sept derniers traités, tous manuscrits, qui constituent la i)artie la plus importante de la collection.

Fol. 87. Persiiectiua Alberti magni fratris ordinis predicatorum Episcopi Ratisponensis Incipit féliciter. Tractatus perspectiuo habens tros partes... Qvoniam precipua delectacio uostra est in visu, et lux et color habcnt specialom pulchritudinem. — Fol. 190. Explic: et multa consimilia vt animus mortalis ignorans veritatem non posset sustinero. C'est l'ouvrage publié sous le nom de Roger Bacon: The Opiis Majiis of Roger Bacon, éd. J. H. Bridges, t. II, p. 1-166. Ici comme dans d'autres ms. il ne porte pas de points d'attache avec le reste de l'Opus Majus.

Fol. 191. Incipit Tractatus Alberti de sensu communi : quid sit sensus communis et quare. Qveritur de sensu communi. Queritur quae sit nécessitas pouendi sensum communem. Ad quod est dicendum quod in omni natura que pluribus est communis, oportet esse vnum fontem ex quo oriatur illa communitas. — Fol. 194. Explic: sed proprius dicitur communis quia per posterius sentit omnia sensata propria.

Fol. 195. Incipit Tractatus Alberti magni de quinque potenciis anime, que a quibusdam dicuntur quinque sensus interiores, et sunt ymaginatiua, fantasia, estimatiua, memoria et reminiscencia... Incip.: Sunt autem secundum quosdam lihilosophos i>artes anime sensibilis que sunt apprehensiue de intus scilicet quinque. — Fol, 205^. Explic.: similiter mclancolici sunt bene reminiscentes, quia horum fantasmata mouent maxime. Et sic patet de quinque viribus apprehensiuis sensitiuis.

Fol. 206-2 19v. C'est le traité de Quindecim Problematibus, publié plus avant pp. 27 -.'i2.

Fol. 220. Albertus Magniia. De forma résultante in speculo. Queritur de forma in speculo résultante quo nec lumen nec color esse videtur. Et primo queritur, vtrum sit vel non. Et videtur quod non quia dicitur in vi principiis quod impos-

Page 1