Sauve-Majeure. Gironde, arrondissement de Bordeaux
n'est par l'esgart de la cort. E ausi corne ii cuens veut fere droit par la cort a ceus ke se pleindrunt de li, autres! vuelt-il prendre droit par la cort de cels qu'il dira que il li auront meffet ; e einssi cum il est dit de Tune cort, einsi soit fet de chascune selunc les bons furs e les bones custumes de la cort eu l'en serra. E pur ce ke aucune gent dient ke 11 cuens lur fet tort, il veust {sic) e otroie que tote les genz e d'outre Dordoigne e de ça qui sunt deu poer le rei seient buens ou mais, leals ou desleals, viegnent tûtes les foiz qu'il voudront fermer de fere droit par devant lui, e il les guardera de tote force droit fesanz, e au fuer e a la custome de la cort ou il devront estre jugé les merra. E nus Girarz par la grâce de Deu arcevosques de Bordeals, Reimun par la grâce de Deu evesques de Besaz, Willaumes abbes de la Silve, Bernarz de Buefvile vicuens de Benauges, Jordains de Tille, Girarz de Blaive, Nicole de Mueles, Drues de Barentin, Arnaut de Mirmande chevaliers, e Bidauz de Cabodziz mères de Besaz, qui oïmes ces devant dites choses réciter en la présence mon seignur Âmaneu de Lebret e Arnaut Seguin d'Estans, avuns mis nos seals en ces présentes lettres en tesmoin de vérité. Ce fu fet a Besaz en la chambre Teveske, le samadi après la translaciun seint Nicolas, en Tan de Tincarnatinn nostre Seignur m**, ce. II. (9 mai 1251).
Li quens présente as barons a tenir Tescrit seelé deu seel Tarcevesque de Bordeals e de plusurs autres ; e se il ne vuelent ce fere, li quens se mettra, s'il vuelent, sus le rei de Engleterre e sus le conte Richart*; e se li baron vuelent ke la reine ou mis sire P. de Savoie i soient u li un d'eus, li cuens le vuelt bien ; ou s'il vuelent mielz soit suz le roi tôt seul de ce qu'apartient entre le cunte e les baruns e les chevaliers, e toz cels qui voudront par devant le conte pur fere regnable seurté de ce tenir.
[Vn] Sequentem litteram remandaverunt barones et alii in ea contenti domino comiti per predictos episcopos abbatem et priorem. Qui cornes formam ejus respuit propter manifestas injurias quas continet.
Presentavit dominus Gasto vicecomes Bearnie, et Amaneus deLebreto, et Helias Rudelli junior deBrageriaco*, Raymun-
1 . Richard, comte de Cornouailles, frère du roi d'Angleterre.
2. Bergerac. Son père,' Élie Rudel, sire de Bergerac et de Gensac, en son nom et au nom de sa femme Geralda, requiert le comte de Leicester (7 septembre l?5t), d'investir leur fils aîné de toutes leurs terres, de recevoir son serment de fidélité et de faire en sorte que le Roi reçoive son hommage pour les dites terres. B. N., Moreau, 634, p. 86.
dus vicecomes de Fronciaco, et P. yicecomes Castellionis, et Ârnaldus de Blancafort, Guillelmus Âriialdus de TanteloB, pro se omnibus tam militibus quam burgensibus qui per eos jus flrmare voluerint qui sunt in districtu domini régis Anglie, de domino comité Leycestrie quereiam habentibus, quod ipsi stabunt dicto vel arbitrio seu judicio venerabilium patrum domini archiepiscopi Burdegalensis, domini episcopi Agennensis, et dominorum Nicolai de Molis et Droconis de Barentin, recepturi et facturi coram eisdem justicie compiementum secundum usas et consuetudines Vasconie hucusque a dictis baronibus et eorum predecessoribus obtentas; ita tamen quod datis fidejussoribus omnia castra et terre dictorum baronum, militum, seu burgensium, reddantur eis et restituantur in eo statu in quo erant quando fuerunt dictis castris et terris per dictum comitem Leycestrie et suos spoliati. Adiciunt eciam dicti barones quod omncs obsides tam milites quam burgenses et omnes alii qui capti detinentur per dominum comitem et suos sub forma predicta recredantur et liberentur. Item présentant predicti barones quod, nisi dominus comes Leycestrie velit acceptare viam predictam, dicti barones subibunt judicium illustris régis Anglie domini sui, ita scilicet quod dominus rex eos faciat judicari in partibus Vasconie secundum usus et consuetudines Vasconie, salvis tamen statutis et jure que ratione statutorum competunt civibus Burdegale a Burdegala expulsis et ejectis ; ita tamen quod omnes barones et milites seu burgenses restituantur ad omnia castra et terras et possessiones et omnia alia tam mobilia quam immobilia de quibus per predictum comitem Ley~ cestrie et suos spoliati fuerunt, datis tamen fidejussoribus de stando juri in curia dicti domini régis Anglie, et salvo jure quod competit tam burgensibus quam militibus ratione curie per quam débet quilibet judicari ; ita videlicet quod fidejussores dentur in manu nobilium virorum dominorum Nicolai de Molis et Drogonis de Barentin qui ad hoc sunt specialiter destinati, secundum quod in litteris per dominum regem Anglie domino Gastoni vicecomite Bearnie directis plenius continetur. Item présentant dicti barones se stare arbitrio seu dicto domini comitis Richardi, ita tamen quod datis fidejussoribus restituantur de castris et terris et possessionibus, pro ut superius est expressum.
Istam litteram habet dominus comes sigillatam sigillis do^ mini Gastonis et domini Amanei de Lebreto, et domini Helie Ridelli de Brageriaco junioris.
Tandem in subscriptam formam noluerunt consentire barones, cum tamen dominus comes paratus esset consentire.
Tractatum est quod barones, milites et burgenses quilibet
pro se, et cornes Leycestrie pro se, jus facient et récipient coram domino rege et comité Richardo de querelis, dampnis, injuriis et controversiis quas dicti barones, milites et burgenses contra comitem Leycestrie predictum, et idem comes contra eos proposuerit, ita tamen quod idem dominus rex et comes Richardus habebunt secum ad predictas quereias, dampna, injurias et controversias per judicium terminandas de qualibet quatuor curiarum quatuor judices fidedignos a dominis Nicoiao de Moiis et Drocone de Barentin juramento prestito fideliter eligendos, cum quibus quatuor judicibus prius juratis domini rex et comes Richardus quamlibet querelam ad foros et consuetudines curie cujus fuerit judicabnnt sine omni diffugio; qui barones, milites et burgenses dabunt quilibet pro se dominis Nicoiao et Drogoni predictis obsides, ihilites, vel castra, seu burgenses quos dicti Drogo et Nicolaus sub juramento prestito dixerint ydoneos de tenendo judicium dominorum régis et comitis Richardi qui infra festum Nativitatis béate Virginis (8 septembre) judicabunt; quod si non facerent, predicti Nicolaus et Drogo tenerent obsides vel castra usque ad instans Pascha (31 mars 1252) pro tenendis treugis usque ad dictum Pascha inter barones, milites, burgenses, et comitem Leycestrie predictos ; et intérim predicti milites et burgenses debentjusticiam faceredehiis que amodo injuriose fecerint usque ad dictum Pascha coram comité Leycestrie predicto, qui eis tanquam bonus dominus rectum faciet judicium. Et si forte domini Rex et comes Richardus predicti judicium noUent facere de predictis baronibus, militibus, et burgensibus, debent restitui sine custu et missione a Pascha in antea obsides vel castra que dederint pro premissis adimplendis.
Bibliothèque nationale, Ms. Latin, 9015, n^ 4>
vra, IX, X, XI.
25-27 Mai iS51, Ista est ultima compositio que fuit facta inter dominum Simonem comitem Leycestrie et barones Vasconie apud Culturas Vasatensis diocesis; sequentes etiam littere pertinent ad idem negotium, sicut patet ex ipsarum ténor e.
[Vni] Les Coutures sur Garonne, 25maiiS51, Cum humana memoria labilis sit et caduca nec rerum turbe sufficiat, immo quantum ex una parte recipit tantum ex altéra plerumque amittit, expedit ut que pro communi utilitate geruntur ad per-
hennem rei memoriam scripture firmitudine roborentur. Idcirco nos Simon de Monteforti cornes Leycestrie illustris régis Anglie vices gerentes in Vasconia, et Gasto vicecomes Bearnie, et Amaneus de Lebreto et Willelmus Arnaldus de Tantelon per présentes litteras notum facimus universis quod, cum inimicus humani generis inter nos graves discordias seminasset, tandem, amicis inter venientibus, hinc inde pro bono pacis et concordie inter nos taliter extitit ordinatum, videlicet quod dominus Nicholaus de Molis et Droco de Barentin ex parte domini régis Anglie in Wasconia pro reformando pacis fédère inter nos specialiter destinati promittent et jurabunt quod bona fide ab utraque partium et a quocunque utriusque partis huic paci adherere volente, récipient rationabilem et competentera securitatem de stando juri et parendo judicio quod curret contra alterutram partium vel pro alterutra vel contra aliquem de partibus vel proaliquo. Jurabunt nichilominus dicti Nicholaus et Droco quod de curia Burdegale eligent quatuor judices pro posse suo meliores, de curia Vasatensi alios quatuor, de curia Aquensi alios quatuor, reliquos vero quatuor de curia Sancti Severi in Wasconia. Qui sexdecim judices ab istis sic electi, vel ab aliis si isti duo vacare non possent vel nollent, de voluntate nostra nominandis, jurabunt tactis sacrosanctis ewangeliis quod omnibus causis, querelis et questionibus inter comitem et nos G. vicecomitem Bearnie, Amaneum de Lebreto, Willelmum Arnaldum de Tantelon coligatosque nobiscum ac sequaces nostros racione convencionis istius a tempore quo nos comes cepimus tenere terram Wasconie loco domini régis Anglie usque ad diem qua ista compositio facta fuit, exortis, fideliter judicabunt una cura dominis N[icholao] et D[rogone] supradictis, si eorum copia possit haberi, et, si forte haberi non possit, una cum illis qui de voluntate nostra loco illorum ponentur. A nobis nichilominus est concessum quod infra tempus a nobis statuendum dicti judices de hiis omnibus incipient cognoscere et bona fide procèdent continuando in causis et negociis hujusmodi expediendis, solum necessariis dilacionibus utrique partium reservatis, donec omnia de quibus agitur fuerint per sententiam vel amicabilem compositionem terminata ; et infra tempus similiter a nobis limitandum de hiis omnibus judicabunt, eo salvo quod, si infra illud tempus non fuerint omnia terminata, nichilominus quoad illa que remanebunt jurisdiccio sua duret, juramento ab eisdem judicibus prestito de hiis omnibus observandis. Promittent nichilominus judices et jurabunt quod favore vel odio, prece vel precio, timoré seu alia quacunque racione, non omittent vel différent quod eis justum visum fuerit judicare. Judicium quidem reddent secundum
Gh. B^oivt. Simon de Mont fort 18
consuetudines approbatas cujusque curie in causis et negociis per illam curiam principaliter judicandis, vel secundum statuta civitatum aut villarum antiqua et in reddendis judiciis approbata. Item jurabunt partes quod judices vel aliquem ex judicibus per se vel per alium modo aliquo non corrumpent, proviso quod, cum per omnes dictes judices vel eorum majorem et saniorem partem sententia erit lata, per se vel per alios quos ad hoc noverint idoneos eam statim demandabunt execucioni vel infra tempus secundum eorum arbitrium moderandum, si negocii qualitas vel alia racionabilis nécessitas id exposcat ; ita tamen quod decurso illius temporis spatio, si adhuc pars condempnata parère recusaverit vel non poterit judicatis, dicti N[icholaus] et D[roco] vel qui loco eorum erunt securitatem quam a parte condempnata receperint parti victrici sine diflScultatis obstaculo assignabunt ; hoc adjecto quod, postquam pars condempnata judicatis paruerit, altéra pars rem quam pro execucione sententie detinebat sine more dispendio ei restituet, salva sibi expensarum racione et cujuscunque alterius interesse. Insuper est condictum quod, si contingat unum vel plures de dicti s judicibus mori vel alio inpedimento canonico detineri, per dictos N[icholaum] et D[rogonem] vel alios qui loco illorum erunt, aliquis vel aliqui in locum deficiencium subrogentur, qui per omnia eandem potestatem cum superstitibus nanciscantur, prius tamen juramento secundum formam predictam ab eis prestito corporali. Plane ulterius est adjectum quod nos comes, requisiti de Castro de Saut, domino Gastoni vel cuicunque alii querelanti secundum consuetudinem curie nostre faciemus quicquid dictaverit ordo juris. Si qui vero hanc pacem amplecti volontés absentes vel infirmi procuratores suos rite miserint, per ipsos ad judicium admittantur. Fuit preterea ordinatum quod dicti domini N[icholaus] et D[rogo] vel illi qui loco illorum erunt de hominibus Burdegale et de illis de Régula qui occasione discordie orte apud Burdegalam terram domini régis Anglie non audent intrare, de intrando et morando in ea, exceptis civitate de Burdegala et villa de Régula, pendentibus illis negociis possint disponere proutipsis visum fueritexpedire. Istud insuper fuit actum quod dictorum judicum judicio relinquatur an capti vel detenti per dominum comitem secundum formam hujusmodi hac ordinacione comprehendantur. Sunt autem hec de consensu nostro et voluntate mutua ordinata, ita quod per hanc ordinacionem domino régi Anglie nec alicui de Wasconia in aliis causis ab hiis presentibus aut futuris prejudicium generetur. In cujus rei testimonium nos sigilla nostra una cum sigillis venerabilium patrum Willelmi Agenensis et Raymundi Vasatensis episcoporom presentibus duximus appo-
nènda. Acta et recitata apud Gulturas* Yasatensis diocesis anno Doinini m^. cc^. 1. primo, die ascensionis.
[IX] Meilhan, S7 mai i25i . Omnibus présentes litteras inspecturis Nicholans de Molis et Droco de Barentino salutem in Domino. Noverit universitas vestra quod nos, juxta formam et ordinacionem pro bono pacis habitam inter nobiles viros dominum Simonem de Monteforti comitem Lejcestrie ex una parte, dominum Gastonem vicecomitem Beamie et dominum Âmanevum de Lebreto ac Willelmum Âmaldum de Tantelon coliigatosque secum ac sequaces suos ex altéra, securitates racionabiles et compétentes petivimus a domino Âmaneo qui ad peticionem nostram fecit universitatem mi« litum et burgensium de Millan sub bac forma jùrare coram nobis, scilicet quod ipsi bona âde curabunt et laborabunt quod burgenses juvabunt dominum regem et dictum comitem vel quemcunque alium locum ipsius régis in Wasconia tenentem fldeliter contra ipsum Âmanevum, et promisit coram nobis quod homines de castro Gelos tam milites quam burgenses sub forma predicta jurare faciet, necnon milites om-» nés et singulos Yasatensis diocesis qui de districtu suo sunt et ad hoc juramentum prestandum habere poterit, jurare faciet eo modo quo dealiis est expressum . Insuper obbligavit se et promisit quod castrum novum' Burdegalensis diocesis in archidiaconatu Semensi nobis vel mandato nostro tradet tenendum quousque omnia et singula compleverit in dicta ordinacione contenta et ad ipsum pertinencia. Ita tamen qaod dictum castrum tenebimus nec circa statum ipsius meliorando seu deteriorando aliquid immutabimus nec de jurisdictione ejus Tel redditibus aliquid usurpabimus nos vel nostri ; sed solam ejusdem castri detencionem retinebimus, ita quod per nos vel nostros subditis ipsius domini Amanei vel per ipsos subditos nobis vel nostris aliqua injuria inferatur. Jurabunt nichilominus homines loci illius secundum formam superius nominatam, proviso quod, cum dominus Âmanevus compleverit quod sibi incumbit vel incumbet secundum dictam ordinacionem, dicti milites et homines a juramentis propriis sint penitus absoluti, et dictum castrum ad ipsum vel ejus heredes plene et libère revertatur ; et, quantum ad ipsum dominum Âmanevum, nos Nicholaus et Droco predicti hiis se* curitatibus contenti sumus, hiis tantum opère consummatis^
1. Les Coutures-sur-Garonne. Lot-et-Garonne, arrondissement de Harmande.
2. Castelnau. Landes, canton de Pissos, commune deSaugnac-Muret, Archidiaconé de Gérons.
nec amplius ab ipso exigemus ; et, datis secaritatibus istls Arnaldus Garcias de Sescars et Vitalis de Martoret, burgenses de Meisi, ab obbligacione quam fecerunt pro domino Âmanevo sint penitus absoluti. Item promittimus quod dictum castrum domino comiti vel alicui de suis non trademus née tradi permittemus, nec reddemus domino Amaneo vel torrim intrare permittemus nisi secundum formam in dicta ordinacione contentam. In cujus rei testimonium nos Droco de Barentin sigiilum nostrum una cum sigillis venerabiiis patris Vasatensis episcopi, venerabilium virorum Wiilelmi prioris Mansi et magistri Rustani canonici Sancti Martini Turonensis et Wiilelmi Raymundi Columbi civis Burdegal. qui locum dicti domini Nicholai de Molis die date [tenebat] presentibus litteris duximus apponenda. Datum apud Milhan die sabbati post ascensionem Domini anno domini m^. cc^. 1. j. [Copie dans Clair embault, H 88, fol, 7.)
[X] Les Coutures sur Garonne, 2o mai iSSi . Ray mundus Dei gracia Vasatensis episcopus universis Xpi âdelibus salutem in Domino. — Noverit universitas vestra quod nobiles viri Simon de Monteforti comes Leycestrie, Gasto vicecomes Bearnie, Amanevus de Lebreto et Willelmus Arnaldus de Tantelon pro se coUigatisque secum ac sequacibus suis in nostra presentia promiserunt quod si in littera ordinacionis pacis habita inter ipsos obscurum aliquid dubiumve emergat, venerabiiis patris in Xpo Dei gracia Agenensis episcopi interpretationi et expositioni penitus relinquatur, et interpretatio ejusdem a partiras inviolabiliter observetur. In cujus rei testimonium nos una cum sigillis partium sigiilum nostrum presentibus duximus apponendum. Actum anno Domini m^. cc°. 1. j'', die ascensionis Domini apud Culturas.
[XI] Les Coutures sur Garonne, S5 mai iSSi. Willelmus et Reymundus Dei gracia Agennensis et Vasatensis episcopi omnibus présentes litteras inspecturis salutem in Domino. — Notum facimus universis quod tractatu pacis habito et finaliter celebrato coram nobis inter nobilem virum Simonem de Monteforti comitem Leycestrie ex una parte et dominum Gastonem vicecomitem Bearnie, dominum Amaneum de Lebreto et dominum Willelmum Am. de Tantelon coUigatosque secum atque sequaces suos ex altéra, tandem dicti do^ minus Gasto et dominus Amaneus et dominus Willelmus Arn. de Tantelon juramento proprio flrmaverunt quod omnia et singula in ordinacione pacis inter ipsos et dominum comitem contenta plene et intègre observabunt. Ex parte vero domini comitis Willelmus Pigorel, P. Branche, Almavinus de Bares
milites, et Willelmus Raymundus Columbi civis Burdeg. in animam dicti comitis juraverunt hec omnia dominum comitem fideliter impleturum. Preterea undique est concessum quod nos episcopus Agenensis in partem vel quemcunque de parte ab hac ordinacione recedentem, sententiam excommunicacionis ac interdicti in personam et terram auctoritate apostolica in hujus pacis negocio nobis concessam sine reclamacione et dilacione, omni cessante appellacione, quandocunque valeamus promulgare. Insuper est provisum quod illi quatuor qui pro domino Gastone, domino Amaneo et domino Willelmo Amaldo de Tantelon juraverunt, scilicet Amaldus Garcie de Sescars, Arnaudus Seguini d'Ëstan, Garcias Arnaldi de Geryeres milites, et Vitalis de Martoret burgensis de Meysi obbligaverunt se propriis juramentis quod intrabunt prisonem domini comitis nec exibunt, nisi soluta legali redemptione, si hec omnia vel aliquid ex ipsis per dictes nobiles non serventur. Et ad hoc iidem dicti quatuor qui pro domino comité juraverunt, ad mandatum domini comitis se juramentis propriis abstrinxerunt [sic), ita tamen quod prestita securitaté a partibus juxta dictum dominorum Nicholai de Molis et Droconis de Barentyn et illorum qui loco eorum erunt, tam isti quatuor quam aiii qui pro dictis nobilibus juraverunt, ab obbligacione ista sint penitus absoluti. Nec non nobiles viri domini Nicholaus et Droco in nostra presencia dictam pacis ordinacionem observare et persequi bona âde quantum in ipsis est per juramentum proprium promiserunt. Preterea fuit dictum coram nobis quod sexdecim judices {sic), de quibus in ordinacione hujus pacis cavetur, et dominorum Nicholai et Droconis cognicioni relinquatur utrum capti vel deptemti {sic) per dictum comitem secundum formam littere super ordinacione pacis confecte in hac compositione contineantur. Fuit nichilominus etiam adjectum quod si domini Nicholaus et Drogo hiis exequendis interesse non possent vel noUent, in locum eorum dominus comes unum nominaret et dominus Gasto alium, qui duo, si opus fuerit, tercium evocarent; et si forte in tercio convenire non possent, nos, Agenensis episcopus, illum possemus nominare, et partes ipsum tenentursine subterfugio acceptare. In cujus rei testi* monium nos ad instantiam partiam una cum sigillis suis sigilla nostra presentibus duximus apponenda. Acta et recitata apud Culturas Vasatensis diocesis, anno Domini m^ ce®. P. primo, die ascencionis Domini, presentibus venerabilibus viris Petro abbati Fontis Willelmi, Theobaldo priore de Régula, et Willelmo de Pinibus priore de Manso, magistro Rustano canonico Sancti Martini Turonensis.
Archives nationales, /. 4030, n* iO.
xn.
Woods toc k, 6 août i253. Ordres de Henri III, roi d'Angleterre, aux chevaliers qui doivent raccompagner dafis son expédition en Gascogne.
DE GALEIS PREPARANDIS.
— Mandatum estWillelmoBeaufizcustodigalearum suarum quod duas galeas régis que sunt in custodia sua préparât et muniat remis, antempnis et omnibus aliis armamentis convenientibus, ita quod iilas habeat promptas apud Portesmuth, in octaba Sancti Michaelis ad transfretacionem suam (5 octobre).
— Mandatum est B. de CrioU custodi Quinque Portuum quod scire faciat Barones régis de Quinque Portubus quod, secondum servicium quod quilibet portas régis débet ad transfretacionem régis, habeat Ix naves promptas ad transfretandum apud Portesmuth, in octaba Sancti Michaelis ; et régi intérim preparari faciat pontes et cleias.
— Rex comiti Warr, salutem.
Quia status terre nostre Wasconie sic fluctuât et turbatur quod nisi ei velociori succurratur auxilio poterit nobis et heredibus nostris irrecuperabile dispendium evenire, passagium nostrum in terram illam pro reformacione ejusdem jam duximus statuendum ; quapropter, in ôde qua nobis tenemini, mandamus rogantes quatenus, attendeutes quod nos oportet et condecet circa juris nostri conservacionem manus adjutrices apponere, sitis ad nos apud Westminst. in quindena Sancti Michaelis cum equis et armis, parati nobiscum ad partes illas transfretare (13 octobre).
Ëodem modo mandatum est Rogero le Bigod comiti Norforlk. et mariscallo Anglie.
Et R. de Clare, comiti Gloucestrie et Hertfordie.
Et Willelmo de Valencia.
Et W. Gernun.
Et Galfrido de Bellocampo, se altero militum.
Et Petro de Sabaudia.
Et Radulpho âiio Nicholai se tercio.
Et Stéphane Lungespee se tercio militum.
Et Philippo Basset se tercio.
Et Jacobo de Âudithel se quarto.
Et Willelmo de Say se tercio.
Et Johanni de Grey, se tercio.
Et Willelmo de Grey.
Et Wamerio de Munchanesy se quinto.
Et Guydoni de Rocheford se tercio.
Et Elie de Rabayn se tercio.
Et Willelmo de Chabbeneys se altero.
Et Willelmo Lefort se tercio.
Et Hugoni de Vivon. se altero.
Et Galfrido de Gemull.
Et Johanni de Lessinton se tercio.
Et Roberto Walerand se altero.
Et Roberto le Noreys.
Et Stephano Bauzan.
Et Nicholao de Sancto Mauricio.
Et Rogero de Lokinton.
Et Johanne de Gères.
Et Henrico Pictavensi.
Et Willelmo de Chaenny.
Et Drogoni de Barentin.
Et Reginaldo de Dnimare.
Et Willelmo de Trubleville.
Et Matheo Bezill.
Et Stephano de Salmer.
Public Record office. Close roll, anno 36, m 7 dorso. Ex rotulo\
xra à XXIX.
Suite de seize pièces relatives au procès porté et plaidé devant le Parlement anglais au sujet de Fadministration de Simon de Montfort en Gascogne .
xm.
Querimonie Gaillardi de Solio.
Cum terra Wasconie ante adventum domini Simonis de Monteforti comitis Leycestrie esset in statu prospère et tranquille, et pax esset optima in ciyitatibus et inter barones adinvicem, et super omnia civitas Burdegalensis' inter alias civitates successuus tocius opulencie rerum et eciam personarum cresceret incrementis, et dictus comes missus ad
1. Cette liste est suivie de deux autres, l'une contenant 96 noms, et l'autre 237.
2. 30 iuiUet 1248, le roi ratifie la paix conclue entre Gaillard Colon et Rostem Delsoler {Pat,j anno 32, m. 4),
partes illas a domino rege Anglie receptus fuisset ab omnibus in Wasconia et presertim in civitate Burdegal. cum honore maximo et gaudio a domino Rostando de Soiario et amicis suis, post paucos dies domino comité incipiente fovere partem Columborum majori familiaritate, et recipiente consiliarios et secretarios suos de parte illa, dictum fuit dicto Rostando a baronibus et magnatibus Wasconie aliquibus et amicis suis quod caveret sibi et amicis suis, quia dictus comes confederaverat se cum inimicis suis in gravamen dicti Rostandi et suorum amicorum, et quod super hoc haberet bonum consilium cum amicis suis ; dictus vero Rostandus, nolens credere verbum, istis respondit pro se solum, quod tantum servierat domino régi fideliter a pueritia sua semper et domino régi Johanni patri ejus, nec aliquo commiserat contra ipsos, quod serviciis suis exigentibus bene confldebat de domino rege atque suis, nec unquam sibi caveret ab eis, presertim non caveret sibi a domino Simone qui sororius erat domini régis, etreputabat ipsum probum hominem et fidelem, nec posset unquam credere quod tantus homo et tam legalis gravaret ipsum in aliquo neque suos, maxime cum ipse et sui, ut dictum est, semper serviissent fideliter domino régi et suis, nec eos aliquo tempore offendissent.
Tandem cum super hiis tractatum habuisset aliquem cum ipso comité, respondit ei comes quod promittebal ei quod esset sibi et amicis suis legalis dominus et bonus amicus, et eum et suos amicos ab omni violencia custodiret. Processu autem temporis accidit quadam die, in vigilia Apostolorum Pétri etPauli erunttres anni*, quod dicto Rostando existente inflrmo in domo sua Burdegale nec avertente sibi ab aliquo, venerunt quidam ad eum et ad majorem communie civitatis, referentes quod comes, facta conspiracione cum inimicis suis contra eum et amicos suos, recipiebat arma et inimici una cum eo contra se et suos. Quod cum noUent credere, major predictus, audito quod in civitate armabant se homines, vocatis juratis suis et trescentis {sic) qui sunt deputati ad custodiendam civitatem de rixis et sedicionibus cum majore secundum statuta et consuetudines seu foros civitatis, venit cum multis de ipsis ad mercatum ubi dicebatur quod pars Colomborum congregabat se cum armis, ut eos ex officie suo compesceret et sedaret. Et cum venissent ad mercatum , illi de parte Columborum, qui erant armati in domibus, exiverunt armati contra majorem et jurâtes, insultum cum armis faciendo, et très de sociis majoris occiderunt, videlicet Arn.
