Corr. : pedites
Monteforti comité Leycestrie vestro custode Vasconie. Ex quo eaiiii \[)so fuit custos Vasconie. vondidlt de aiino in annuin ballivani tocius episcopatus Aqueasis taliljuspersoni.s qui {sic) numquam duxeruut nos per fora nostra approbata et semper usitata ncc per consuetudines et libertates, nec de aliqua injuria nobis ab aliquibus illata per illos aliquid recuperavimus, non curans qui ipsi sint, nec cujusmodi conversacionis, set solum ut carius possit terram vendere. Isti vero taies ballivi taliljus personis similiter ballivas vendant qui, cuni eas emerunt, non ducunt nos, ut dictuui est, per fora et consuetudines et libei'tates nostras, set cogitant luodis omnibus quibus nos possint occasionare, et a nobis quoquo modo pecuniam euiungcro et cxtorquere, spreto ornai jure. Quando vero nullam possunt habere occasioneai nos vexaudi, mandant nobis curias de die in diem, de loco in locuni ; et ad tantuni deventum est quud hiis et aliis injuriis ab ipsis nobis cotidie illatis, ({uod nullis nostris et terre negociis intendere possunuis. Cuai vero nos ipsos huniiliter et suppliciter imploramus quod a talibus désistant et quod proptcr corum defectum terram domino régi non auferant, — multi enim laboraates jam terram liberam doniiai régis reliquerunt et terras militum populantur, — illi respondcnt « quod eamus ad regem ; ipsi caini nos carius eaierunt, et de aobis quod voluat facient citra suum terminum. »
ij. Preterea, cum nos non teaeamur facere exercitum nisi semel in anao, et hoc secundum quod forum est etcoasuetudo in terra, isti taies ballivi nobis mandant exercitum facere ter vel quater in auno, et ubi necesse non est, ut possint aliquo modo aliquid a nobis aliquid extorquere, vel ab euntibus ad exercitum illum, quos tantum facient in aliquo loco demorari quousque ab eis aliquid extorqueant, non expectantes eos nec per judicium ducentes, contra fora et libertates et consuetudines aatiquas approbatas et semper usitatas; similiter a remanentibus, ut possint ab eis aliquid extorquere, petentes ab eis defallimentum exercitus, cum ipsi nichil boni fecerint, non ducentes eos per rectum, nec expectantes ad judicium, set tantum ipsos de curia in curiam, de die in diem ipsos ducunt et vexant, quousque ab eis aliquid extorqueant. Sed hec omnia et multa alla, si vobis placere dignetur, poteritis scire a fidelibus vestris civibus Aqueasibus ad vos missis.
iij. Preterea, cum nos non debeamus dare nisi unam albergataai semel ia aano, ipsi extorqueat a nobis duas ; et quot ballivi mutantes ia aano, quilibet illorum per se deinceps petuatsiaiiliter proprias albergatas. Nos vero cuai, ut dictum est, non debeamus dare nisi unam albergatam in aano, atta-
meu nos (lamus duas, ex ([uo dedistis vestras litteras Maritime' et Marentino <iiuid dareiit duas soluiu : undo ad taiituni deventuni est, (luod, nisi super iioc coiisiliuui appouatur, lotam terrain derelinquere nos oportet. Inde est quod excellentiaai vestre régie magestatis pariter et vestram Ijonain donûriacionem nobis scnipermultiini aniabilemmodis quibuspossinius subniissis genibus et effusis lacriniis buniiliter iinploraïuus quatinus super predictis illud coiisiliuni digneniini apponi'i'e quod vestre régie niagestati videbitur apponendum, et (jiiod nobisvestraslitteras dare digneniini et terre vestre d'Escurans, quod de cetero [non] duas demus in anno albergatas sicut homines Maritime et Marentini faciuut. Quod autem predicta vera sint ut diximus, vestram regiam majestatcm suppliciter iniploramus quatinus a vestris iideiibusprobishoniiiiibus Aquensibus ad vos missis digneniini petere super omnibus veritatem.
Karissinie domine noster bone Rex, milites de Horesc vestre régie majestati con'queruntur de ballivis vestris qui modo de novo, contra fora nostra antiqua et consuetudines et libertatés a quo non extat memoria pacitice usitatas, nos vexant. Cum enim nos cum laboratoribus de Horresc tantum cum tribus servientibus peditibus exercitum faciamus, ipsi, contra istam libertatcm et forum antiquuni sic a nobis et antecessoribus iiostris super [sic) usitatum et obtentum, ipsi a nobis singulis petunt exercitum facere, et sic conantur nos a foris nostris et libertatibus eicere ; et quod ita ut dicinius sit verum tota communitas de Goosa tam clerici quani milites et laboratores testificati sunt, quod numquam viderunt nec dicere audierunt quod nos per affarium de Horesc nec antecessores nostri aliuni exercitum. nisi utpredictuni est, fecerimus unquani. Inde est quod vestram regiam niajestatem pariter et dominacionem laudabilem et nobis valde seniper amabilem modis quibus possimus liumiliter et suppliciter exoramus quatinus nobis vestras literas dare digneniini super dicta libertate nostra tam scita et manifesta, nec de cetero per ballivos taies nec per alios possimus vexari super hoc vel molestari.
Rarissime domine noster bone rex, vestram regiam majestatem tota communitas de Goossa humiliter et suppliciter implorât subniissis genibus et effusis lacriniis quatinus eis concedere per vestras patentes litteras digneniini, respectu Dei et pietatis, quod laboratores, quibus milicie jure hereditario succedunt, cum non possunt ipsas tenere vivas,
1. Saint-Geours de Maremme. Landes, canton de Saint- Vincent.
q-uod possiiit iUas possidcre cum aliis rectis que vobis reddunt ; similiter et milites quibus laboratorie .s. terre et casalia lal)oratoria, quibus talia jur(ï liereditario succédant, possi[u]t eis uti non vivis, cum coiisuetis rociis que vobis reddunt, et vocamus iu wlgari nostro casalia non viva et milicias non vivas in « lauces', » ubi non habeantfocum vivum; et petitionem quam facimus, si \estre régie majestati placere dignetur. audire potei'itis a dilectis et fidelibus \estris probis liomiiiibus A(|UL'nsibus ad vos missis, taiituni, karissime domine, iude, respectu Doi et assuete benignitatis vestre intuitu, facientes quod milites non possint super hoc vcxari ab aliquo nec inter se rixari ; quando et enim talia eveniunt militi, laboratiu'os j)etunt ab eo, racione illius terre, quod det ad questam, et quando milicie succedunt laborautiljus, ballivi petunt ab eis recta milicie quatinus ipsos teneant, ut dicturaest, in lausas.
British Museuni. A dditiotial Charters -,n " 11^236.
Qiierimonia comunitatis Baionensis.
In nomine Patris, etc. Nos Johannes Dardir, et Petrus ^^'. de Latesterd cives et nuncii comunitatis Baionensis, ad mandatum domini Régis Anglie juravimus quod super statum Wasconie sibi veritatem et curie sue diceremus ; et jurati diximus quod tempore quando dominus Nicholaus de Molis erat senescallus AVascouie misit, ut dicebatur, Petrum de Burdegala et Ilubertum IIusc ad habendum ooUoquium cum domino roge Navarre; et rex Navarre misit Sancium Ferr[ant] senescallum suum ad coUoquium : et cum rediront de colloquio dictus P. de Burdegala et Hubertus Husc, Amigot de Garro cepit eos et duxit captos in domuui suam post salutacionem et invitacionem (juam fecerat eis in eundo, et tam diu dotinuit eos quousque dederiut et solverint septcm millia solidorum morlanorum, de quibus habuit mille Anialdus W. de Gramunt, ut dicitur. Et postea venit dominus Nicholaus de Molis senescallus, etobsedit domum de Garro' cum communi-
1. Par cette expression de la langue vulgaire, il faut entendre : des terre.s tenues « par le consentement » du .suzerain. \'oyez Du ('ange, au mot Laudarc. On la retrouve .sous la furme française bien connue de lods et ventes.
2. On lit au dos : Purcliased at Moore' sale, lot 12; 28 ap. 1856.
3. Je trouve sur la carte de l'état-major : (iarro. Château, canton de Ilasparren, arrond. de Bayonne. Basses-Pyrénées.
Cil. Bkmont. Simon de Mont fort. 20
tate Baione et Laburdi,ct cuiu multisaliis;et., ut intelleximus, dictas NicholausdoMolisniisitad vic[cL'omitein] de Havorta(?) ut veniret : et cuin iret cuin quihusdain de suis et Haionensibus, G. A. de Garro pater de Amigot, etsocietas de Amigot interfeceruntdictum vic[econiitem] otquosdam de suis, etxxij de Baioua. Et quaudo vidit sepedictus Amigod quod uou poterat defeiidorc donuini, propria manu succindit oani igni, ut nobis fuit dictuin, et transtulit in terrain domini régis Navarre. Et post hoc venit Andgot, et i'uratus fuit castrum de Montl^erann (?) quod tenebat in custodia de manu Nicliolai de Molis S. A. d'Ermendarins miles, et tradidit domino régi Navarre, qui adhuc illud detinet. Iterum venit dictas Amigot cum rege Navarre et exercitu suo in terrain de Labort, et ibi multas domos et multa tecta combussit et devastavit, et, ut dicitur et ipse confitetur, combussit duas domos et pomeria abscidit Pétri Derroset, qui estimât dampnuiu sibi illatumper Amigot ce. marcas.
ij. — Post hec omnia interfecit Petruni A. de Saut militem, in treuga que erat facta inter dominum regem Anglie et regeni Navarre ; et post ista W. Picoreu senescallus domini comitisLeycestrieapud Ustarrins' veniens combussit domum nobilis domine vidue de Haysc, et tamen ipsa vidua offerebat quod starct juri corain comité, et volebat se ipsam et filium suum parvulum et quosdam alios fîdejussores dare.
iij. — Et consequenter venit cornes apud Ustarrinc et convocavit homines de terra Laburdi; et cum essent simul, fecit loricari et muniri perpunctis et armis quosdam de suis, et tune cepit quos voluit, et dcraisit culpabiles, et tenuit insontes ; et, cum essent ita capti, compulit eos dare treugas ad Amigot, et extorsit ab eis ce. et 1. marcas, et, recepta caucione et securitate de solucione marcarum, quittavit et liberavit a capcione eosdem. Insuper Simon cornes restituit ad Amigot terrain suam, qui erat per vos forisbannitus, et alios forisbannitos et malefactores reduxit in terani ; et dictus Amigot, qui multa mala in terram fecerat (et) contra legem Anglie, de novo domum edificavit fortem. Et requisivimus sepe et sepius coraitem Simonera quod faceret nobis fieri justicie complementum de hominibus Navarre, et noluit facere nobis, set de nobis Navarra plenam justiciam faciebat ; et multa dampna et alla gravia facta sunt in terra nostra que nolunms dicere, timentes quod tediosum esset vobis audire. Et sciatis, domine Rex, quod bona lide et sub lidelitate qua vobis tenemur, vobis dicimus et consulimus quod
1. Ustarits, sur la Nive. lîas.ses-Pyrénées, chef-lieu de canton arrondissement de Bayonne.
coniitem Simonem in terrain Wasconio non rcmittatis, quia, si feceritis, dampnosum et pcriculosum erit vobis atque terre; set supplicanius quod, si placuerit, vosniet personaliter veniatis, vcl saltiin douiiniim nosfruni post vos Adewardum in terrant Wasconie transmittatis, qui ad honorcm et utilitatcm vestram terrani deflendet [sic), et servet, et nianutoneat. Brilish Muséum. Additional Charters, ?<" HS3S-
XXIT.
Qucrele Arnaldi de Blanchnforl.
Dicit coram vobis, domine rex, Arnaldus do Blanrliafort ', vester ridclis baro, ipiod doniinus Simon de Montoforti cornes Leycestrie, vices vestras gérons in Vasconia, ipsum rogavit quod, cum a vicecomite Fronciaci sibi guerra tierct, comodaret sibi et régi castrum suum de Burgo usque ad tempus, ne cxindo danipnum sibi ot Régi posset advonire ; et, iicet dictas Arnaldus potuisset juste et honesto istud sibi denegare, cum ad boc non tenerctur, tamcn ob reverentiam domini nostri, sub certis condicionibus contentis in litteris dicti comitis super hoc datis ab ipso comité dicto Arnaldo, dictum castrum usque ad certum tempus comodavit; quod tempus elapsum est, et castrum, contra promissionem et tidem veniendo, redderc contradicit; et cciam redditus et obvenciones dicti castri dicto Arnaldo débitas, et alia jura que omnia de dicto Castro et pertinenciis dictus Arnaldus percipere debebat ot (//.çei ut) fuerat decretum sou rotentum in convencionibus, dictus cornes injuste occupavit, do quibus dictus Arnaldus percepisset mille libras Burdegalensis monete et ultra, a temporc occupationis reddituum et jurium predictorum. Unde petit dictus Arnaldus castrum prefatum, secundum quod tradidit, sibi reddi, cum est estimatione perceptorum vel porcipiendorum prefata.
Item dicit dictus Arnaldus de Blanchaforth quod dictus cornes construxit vel construi fecit quoddani castrum quod dicitur Cubzac* in honore seu castellania sui castri de Burgo' prefati, in nmgnum ipsius dampnum, et castri de Burgo et suorum hominum maximum detrimcntum ; unde petit predicta emendari sibi.
1. Blanquefort ; Gironde, arrondissement de liordeaux; chef-lieu de canton.
2. Cubzac. Gironde, canton de Saint-André-de Cubzac. arrondissement de lîordeaux.
