DOTATIONS
OBSE&VATIONS.
SâTOllB
Idem
AOQUI
CBVâ
Idem
Idem
Idem
Uêm
Idem
Poat-Mauuck,
Idem
Idem
Savone
Sassello
Castelletto-d'Orba.
Ceva
Salicetto
Gastel-Vecchio. . .
Idem • , . .
Doleedo
Idem
MoQtegresso
P΀(ra BnuDia . . . .
Prêt sur oantistemant
Idem
Idem '.
Idem
Idem
Distribution de secours à domicile.
Distribution de secours tUK ha*
bitants
Mont de Castellaro, pour secours
à six familles
Mont de Leschiore et Maçlioni
pour distribution de secours ,
prêts et instruction déjeunes
»cn»
Soulagement des pauvres en tems
de disette
Distribution de secours aux ha*
bitants
il i5
Par an.
Idem.
Idem.
Idem.
Idem.
Chaque bureau de bienfaisance est régi par une commission de cinq membres. On a réuni sou» leur administration presque toutes les œuvres pies qui ont un but quelconque de bienfaisance publique.
Les revenus sont employés à la dotation des filles et à la distribution de pain dans les jours solennels de Tannée. Cette dernière destination a spécialement lieu dans les communes rurales. Dans quelques unes de ces communes on a renoncé à la distribution du pain pour salarier un officier de santé et procurer ainsi les secours de Tart aux malades qui, sans cette mesure , en auroient été privés.
Le revenu général des institutions de cette nature dépasse cent mille francs.
ii6 CHAPITRE III.
Le mont-de-piëtë de Savone pour Içs prêts sur nantissement fut fondé par Sixte IV(i), Fan i479* Cet établissement jouit dune dotation de 66,667 fr.
(i) Voici la bulle d'institution. J'ai cru devoir la rapporter ici comme un monument assez curieux. On a conservé l'orthographe et les abbrëviations du manuscrit original.
BULLA SANCTISSIMI
SfXTI IV PRO FUNDATIORE.MONTIS PIETATls.
Sixtus Episcopus servus servoru' Dei, ad perpetuam rei memoriam. Ad sacram Pétri sedem in plenitudine potestatis, divina diispositione vocati, ad ea, ut decet, libenter intendimns perque pauperu'et miserabiliu' personaru' necessitatibus vihter et salubriter valeat providen^ et ut que propterea provide ordinantur ad optatu' perducant effectu' interponimussollicitudinis nre partes. Saône sicuti accepimus , dilectî fîlij communitas civium civitatis Saonensis, provide considérantes, quod in civitate predicta continue sunt quam plurimt pauperes quoru' aliqut adeo pecuniis carere noscuntur ut ia eoru' opportunitatibus expédiât eos ad feneratores presertim Hebreos in civitate predicta usuris pecunias mutuo recipere; aliqni vero quamqua' pro eôm decenti sustentatione facuhates habeant, nihilominus vita' ducentes dissoluta' ob eom noxia* bumdi usuris pecunias mutuo recipiunt ab eisde', quas postea in malos usus convertunt, et statuto termino ilias non restituentes pignora perdunt ; stcque paulatirm ipsi feneratores tenues facuhates exhauriunt eoru'de' p. usariam pravitate' eosadextrema deducentes in dies ; quod non esset si Hebrei publici feneratores non degerent ibide': ut hujusmodi incommodis que exinde proveniunt obvient, cupiunt ad instar fîHoru' civiu' civitatis nre Perusien' iu predicta civitate Saonensi ex pijs Krl-âdeliu^ suffragijs, ac alias coUigere, et in una'' massam que Mons Pietatis nuncnpatur, redigere aliqua' non parna' pecunie summa** de qua personis pauperis et égenis per ofBciples desnper ordinandos, examinala causa necessitatis eoru', ac receptis pignoribus ab eisde' , opportune valeat proportionabil.iter subveniri y eo modo quo subvenitur ex pecunis Montis Pietatis in prefata Perusiensi civitate dudum Apostolira autontate interveniente ordinati, dummodo eis desupcr per nos liccntia concedatur. Nos autem qui prefata' Saône' civitate' que nostris dédit ortu' natalibus, et illius incolas specîali dilectione prosequimur ac gerimns in visoeribus carîtatîs , et de inc^laru' eorumde' patipertate , quibus profecto compatimur, plenam habemus notitiam, propositu' communitatis eorumdem super ordinatione dicti Montis, que ei^ de* incolis non paru' profutura esse dignoscitur, plurtmu' in Diîb commendantes , et propter grandia expensaru' onera,que nobis incuaibtint, ad id, eis ut adsimus, de aliqua notabili pecunie summa in presentiaru' providere commode non valentes, prout omnino cessantibns oneribus humdi facereintendimus,et faciemus in posterum, aliîs Krffidelis celestis Thesauri dispensation' augenda intérim massa , adiutrices ad id porrigeatiu' manus animaru' saluti consulemus.
HISTOIRE ET ADMINISTRATION. uy
4o cent. L^intërét qu on exige sur les sommes prêtées sert à payer le6 frais dadministration qui s'élèvent à 2,842 francs 16 centimes par an. L'établis-
Motu îgitur proprio, non ad communtUtis Saonens predictoni' , yel alterius pro eis nobU super
hoc c^late petitîonis instantia', sed denra mera deliberatione, et ex certa nra scieotia, Saonis
conununitatîft prefetis ordinandi Monterai Pietacis huiusmodi in dicta civitate Saône,
et of&ciales ac statuta, que pso illius manutentione, et conservotione, ac distributione proven*
tnu' eius, paupem' quoquesubventione, eis pro tempore necessaria sen quoroodolibet oppor-
tuna TÎdebuntur instituendi ad instar similis Montis Pietatis dudu' ordinatî in civitate predicta
Perusien', Auctodtate Apostolica licentia% et facultate' copcedimus per présentes; et ui eiusde'
Hontis Ptetatis Saonis proventus in dies snscipiant incremeotu',. et Krti-fidcles ad illos augendu'
eo promptiores existant quo exinde pro suaru' animaru' salute maiora se cognouerint commoda
adipîsci , motu, scientia ^et auctoùute predictis statuimus et ordinamus , quod de cétero perpetuis
(nturis temporibus persone eclesiastice etia* religiose cuiusvis ordinîs ^ etiam mendicÀiu', in
presbiteratuserdineeonstitute, etate mature, moribus conspicue , et timorateconscientie, bçneq^
epinîonb, reputationis, et famé, quas communitas prefata seu ad id ab eis autoritatem habentes
pro tempore duxerint nominandas, ad nutu^ communltatis eoru' d^m amovibiles, quelibet maie
ablata, incerta leçata quecumq; hactenus pijs lecis ac pauperibus, et alijs personk incertis in
eorn* favore alias pie disposita ifi civitate predicta Saonena et eius dieç^i nec non in. civitate et
diecesi Alben' ac in riporia occidentali , et etia' iila que facta forent aut in. fntnru' fièrent
ecclesijs , pijs lods , paupevibus et personis ecdesiasticis quibuslibet certis in civitate Saône
predicta et illius terrkorio consîstentis; dummodo,^ quoad buius modi certa pia disposita, ordi-
narij illius lociy eius in spualib virarij, generalis, et capituU> nec non mfiioris partis consilij
Saonensi» accédât assensus, in>totu' vel pro parte prout eis videbilur in piaro causa' dicti Montis
commutare, et commotatione huiusmodi façta, nomine dicti Montis ab illis , qui ad humdi
maie abl»toru' reatitutione' et pie legatoru? et dispositoru' complemeotu* tenentur, et tene*
bontur^ilia petere et exigere, soluentesq; Uberare^.et subsistente aliqua rat ionabîli causa quandç
ipsis videtur , eu' eisde' qui ad id tenentur amicabiliter componere, et recepta aliqua portione
eoru', résidu' eis remittere,et quibuscumqiae undecumque ad eos recurrentibus, et ad huius modi
pîu' misericordie opus iuxta eoru' arbitriu' manus ^ctualiter poi rigentibus adiutrices , seu ad
porrîgend' se ipsos vel eorum heredes valide et efficaciter obligantibus, usq^ad iiumerum ceotu
et non ultra ,.eom confcsnione diligenteraudita, pro.commissis pro tempore per eos excesbus et
peccatis quibus iibet quantu' cumq; g3ravibHS,eùam si talia forent super quibus sedes Apostolica
esset merito consulenda , et a quibuscumq; ceosuris ecclesiasticis , etia' quaru' absolutio sedi
prefute reservata foret, exceptis casibus contentis in bolla cène Dni, semel in yita et in mortis
artîculo plenariam absolattonem impendere et bis penitentiam salutarem iniungere; emissa
qnoqne per eos vota qaeoiimq; Religion ts, ultra marino^ visitationis liminu' Apostoloru' Pétri
et Pauli ac sancti Jacobi in Compostella voiis dumtaxat exceptis, in pium opus dicti Montis
ii8 CHAPITRE lil.
sèment jouit en outre d'un legs du sieur Coltrino Augustin qui a aflfecté son patrimoine, moitié au paiement des frais d administration du mont*
Siaonisconimutare,nec nonquoscumq; usq; adeumâemnumeru'quoB în utroq; Tel altéra invioe* jtire vel medecina, alîisq; diciplkiis^prevîo dîltgenti examine eoru' coram u-ibus aut quatuor ma^stris seu doctoribus ejus facultatis et scîentie, predicds et alias idoneos esse comperiot, ad licentie et doctoratus grados, soiuta prias per eosdem dicfo Monti ea qaanlitate pecaoie qua eis persone g^radus et scientîe conditionis attentis videbitur, promoaere , et bis sic promotiSf ui ijsde^ privilegijs, honoribus, prerogatiyif^, et faToribus potiantar et gaudeant qnibus promoti in Universitate cujusiibet studij generalis potiantar et gattdent, ac nti potiri etgaiidere potenmt in postera', qaomodocnmq; concedere; etsimiliterquoscamq; idoneoa ad pia opéra dicti Montis saffragia eorn' arbitrio errogantes, nsq; ad prelibatu' numeru' Notarios Publicos et Tabeliones ac judices ordinarios creare; recepto prias ab eis fidelitatis apostolice sedi per taies débite ac etiam de notariatas ejusde* off: probe et laadabiiiter exercendo, solito juramento ad instar eoru* qai per nos in Romana curia creantar, de ofSoio buias m'odi investire;et ewn qnibns cumq; spariis, bastardis manseris et incestnosis ac ex qnoaisalio etiam damnato coinpIexuqiionM>do<* Ifbet procreatis etiam nsque ad sùpradictu' nameru' qai dicto Monti Saonensi pia saffiragia iuxta eoramde* députa toru' taxation' dederint, ut in qaibus cumq; bonis parentu' agnatom' et cognatora' saoru^ tam ex testamento, quam ab întestato, absq; taroen prejudicio ascendentiu' et descendentiif eoru' de quoru' snccessione agi contingeret in bonis eorumde', succedere et ad iUa donationis et quonis alio titulo devenire, et ad qaecumque dignitates ac ofBcia secularia eligi, recipi , et admitti , eaq; gerere et exercere libère et licite possint perinde ac si de legitimo matrimonio nati forent; et cam sîmplici quarto, aut tertio et quarto consanguinitatis et affinitatis etia' ex illito complexe proreniente gradibus matrimonialiter copulari volehtibus usqoe ad sttpradictum numeru' , facta per eos eidem Monti Saonensi aliqna subrentione iuxta ipsora* deputatoru' pro tempore provida moderatione, ut matrimoniu' contrafaere et tam ipsi, qua* iltt qui sic coniuncti postqua' contraxerint in contractis per eos matrimoniis huius modi etiam scienter remanere, vel postqua' separati ad tempus fuerint illa de novo contrabere , prolem sascepta', et suscipienda' exinde légitima' decemendo, ac eisde' qui scienter contraxissent pro tempore de absolutionis beneficio ab excommunicationis sententia, qua' propter ea încurrisse censerentur, iniuncta inde eis pro modo culpe penitentia salutari et alijs que de iure fueriot iniungenda ptovidendo, dispensare , prefata Ap'lica auctoritate libère et licite valeant; quodque omnes et sîngoti utriusq; sexus, qui in augmenta' proventuum dicti Montis Saonens actualitmr errogaverint, aut in testamento, codicillis, seu aliaeorum ultima voluntate alias quomodoUbet legaverint, seu dari, et tradi ordînaverint de bonis eis a Deo collatis tan tu' quaatn' eoru' pia devotio eis dictaverit, et deputati predicti taxaverint, elNgere valeant confessore' idoneu', qui, eoru' confessionc diligenter audita, in artîculo mortis plena' eis absolutîone' ecia' in aingulis dicte sedi réserva lis casibus^ ac censuris impendere, et eoru\ usque' tam' ad supra scriptu' numeru'^ vota
de-piété , moitié à lentretieii de la fabrique de la cathédrale. Le produit net dea biens légués ne s^léve à présent qu à 762 francs 8 1 centimes.
quecumq; prpdietis q«aJiaof exceptis, tommutare possît et vaieat, mottt) scientm et auctoritaic predictîs ordkiainus. Ut eiusde' Moniis Saonentis pt^oveotus provide di«peBfieatur« ac io dies ex illoru' dispeasatione huit» modi suscipiant increineatu^ eisde' motu, scientia , et autoritate volumus, quod proverUus predicH conserventur, distribuentur^ et administrerUur per officiales probos et discretos, Deu' timentes qaos fratru^ predicatoru? ininoru% eliam de observantia nuncupatoru^ heremitaru' sancti Âuçustini ordina' Saonis Priores et Gaardiani pro tempore ezisterttes seu maîor para ipsoni^ secundo' Deu^ et recta' coascîettcia' doxeriat pro tempeve deputaodoa ad eoaru* nutu' amovibiies, confecta exinde scripiura per notart09 dicte comiQuakatia Tel aliQB probos ▼iros ad id pari modo assumendos; qui sic efecti pro tempore et assu'pti offidales ac notarij teneantur de eoru' ofificijs cu^ omni integritate , probeq ; et laudabiliter exercendis in eorumde Prioru' et Gnardianora' manibus, antequa' ad illa admittantur, prestare juramentu', de eoru' administraaîonef tdties qaotîttieide*co«MmimuU plocteHt, dîclis depuMtis mtiûMsrtddendé : et tam 2psi administratores et officiales qua' eoru' notarîj si annom gratis et sine salario ex proventibus dicti MftDtîs Saoneos recipieod' deservire voluerint iû dicio of&cio , ratiooe huiiûli 4>fficij pro impenso eoru' labore» sicuti alij errogantes pia sufFragia Monti Saonensi pred* vel ei de bonis suis légalités , «IKgere possint eonfessore' idoneii' q«il erga eoè pari fiâcukate et autoritate fnngatur, qna dectus ab errogantibus et legantilMis ^redietis erga Hlos fuogitur ex precedenii ovdinatione nra' predkta: alioquin ordiiMndaeis salaria proeode' moderando peveipîant:ettatn ipaîs Saopen quam aliam* civitatu' commanitatibua ac eonf -ofBcialibus qitôcumq; nomioc aiUMîapatis et quilniscumq; alija cmuscucaq; gradua, status, ordinis et condifionis existant, ut cunq; nobilitate, digaitate et laccritate eocleslas^ica Td mundana ftilgeant, etiam si inprédicta ci'vrtate temporale donriniu' obtinerent; mot«i,'SCÎentîa ^ autoritate similibus districtius preci* piendo inhibemus, ne dicti Moertis Saonen' proTentus m tétik* y\ie\ pno atiqua parte in alias causas quaniBas ad quas tnrdinanUir, et deputantur ^uouis modo convertere àut d^iflis aliqua cxponeré* seu circa illos fraude*, -vel dolu' committere, et'iUos qùî prôventus Ipsos augere intenderent «posntmisid faciant impedtrë, aut ab eoru'pta'iqtétitionebu'mdi retrabere, directe vel indirecte ^uouisque colore présumant: itaque si seeus egerint, si -cemmûnitates , collegta' capitula, vel coATentua illom' aingularea, ai .i»er»<dij ab eis Aierînt, îpai aic'eontra facieutes excommuoieatioDts aentoitiaai «eo ipso inourrant, « qda àb allô, qva^ ftoïkiano PeniMce, preterqua' in mortia articillo conatitùti', nequeant absototionis benefieiu' obtitiet^e, et nihil omintisdupln' eijusquod^xpositu'fueritautfraudatu' eidem Monti SaoAensireatituere teneantur. Per hoc aute' non intendimus prohibere commuitttati fiaonen* prefalis quin possint, occurrente necessitate, aliqua presertim penuria annone, pecunias hu^mdi in easde' nécessitâtes couTcrtere, tamen moderate et Âp'lica scde prias super boc conaulta, dafaqne dicti Montis Saonen' ofl&dalibus idonea cautione de illis Testhuendis ad non lungu' tempus eu' fidetussore vel pignore; et quia
L'administi^atiou du mont-de-piété est confiée à 4a commission des hospices. Mais le service journalier exig^eant une grande assiduité, on a adjoint à la commission six personnes des plus distinguées de la ville.
Il n existe dans ce département aucun établissement qui dans son origine ait été destiné à Fentretien des en&nts trouvés. Les enfants des arrondissements piémontais (Acqui, Ceva) étoient autrefois envoyés à Turin, et ceux des arrondissements liguriens (Savone et Port-Maurice), étoient entretenus dans Thospice de Pammatone à Gènes. Depuis lorganisation du département (22 septembre i8o5), les hôpitaux de Turin et de Gènes n ayant plus reçu les enfants trouvés du département de Montenotte, on a été obligé de les recueillir dans plusieurs hospices.
D après les dispositions du décret du 19 janvier 181 1, le nombre de ces hôpitaux a été réduit à trois , celui ^e Savone pour les arrondissements liguriens, ceux de Ceva et d'Acqui pour les arrondissements piémontais.
secuûdu' varietates teinporu^ nonnunqua* expedit statuta immutore, saonensi comunitati prefatis, slatuendi super dictoru' proventau' acquisicione;) utu et distributione acconservatione, et statuta pro tempore immutandî, alteraiidî, et ex tôt» abrogandi, ac alia facîeadi, per que tamen nuUu' Totiye distributioni eajncindem proventuu' in pios usus, ad quos deputantur prejudiciu' generelur, statuendî, ordinandi et reformandi , motu, scîentia, et autoritate predictis facultate* coQcedimus, ac mandamus quod illa que per eos ac prima vice, et pro tempore inposteru* statui, ordinari et reformari cooti^perit, dummodo per tcd: fratvem nru' bodiemu% et pro tempore existenteo^ epîscopum saouen^ seu illius in spiritualibus vicarium generalem fuerint utpote landabilia et li^onesta confirmata, cui super hoc spéciale' facultat«! elargimur,debeant ab omniSjinvioUbiliter observari, sub eisde' censuris e^ pénis ut prefertur incurrendis. Predicatoribus vero verbi Deî , qui in predicta Saône civitate, ut alibi in eorum predicationibus aut alias aliquot Kri-fideles inducere curaverint ad impendendu' pia sufFragîa predicto Montt Saonen', aut eu' députa tis predtctîs super incertis maie ablatis componendu", seu alias prot augumento prorentuu' eorumde' laboraverint, pro quibuslibet ce0tu' florenis, quos ad Montera ipsum Saonen' deyenire fecerint, plenariam indulgentiam dicta autoritate conccdimus. Non obstantibus constitutionibus et ordinatîonibus Apostolicis, ceterisque contrarijs quibuscumq: nuUi ergo omnino bominu' liceat banc pagina' nostre concessionis, statut! , ordinationis, Yoluntatîs, precepti, inbibitionis , mandati, intentionis et elargitionis infringere vel ei ausu temer^rio contrarie; si quis autem hoc attentare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac Beatoru' Pétri et Pauli Apostoloru' eijus, se noverit incursurum.
Datum Romae apud Sanctum Petrum , anno Incamationis M. GGGG. LXXIX ^ quarto nonas Julij, Pontificatus nostri anno OcUito.
HISTOIRE ET ADMINISTRATION. iîîi
Le nombre des enfents trouvés s'élevoit, au 3 1 décembre 18 1 1 ,
A Acqui i63
A Céva • i56
A Savone. 458
Total 677
La dépense a été dans cet exercice, savoir :
Pour frais de layettes, nourrices sédentaires, etc., 10,427 f. 16 c.
Pour mois de nourrices 47*893 62
Total 58,320 78
Chaque journée d'enfant coûte dans Fhospice d'Acqui 20 centimes , à Céva 22 1/3, à Savone 22 i/4- Le prix moyen de la journée pour tous les enfants trouvés du département est de 22 centimes. Pour faire face à la dépense de nourriture des enfants trouvés, on a prélevé sur les budgets communaux 31,700 f.
Les amendes judiciaires et aumônes ont produit .... i,o54 67 c.
Le reste doit être pris sur les 4 millions accordés par le gouvernement pour ce service i5,i38 96
Total 47,893 62
On voit d après ces détails que les ressources affectées à la bienfaisance sont assez considérables dans ce département, mais qu il seroit nécessaire de créer des fonds spéciaux pour Fentretien des en&nts trouvés, afin de dégrever les ccnaamunes d une chaîne trop forte pour elles. J avois proposé aux confréries, qui sont au nombre de 44^ ^ T°^ comptent 75^000 coi^ frères, de former entre elles un établissement spécial pour les enfajats trou* vés, sous le nom d'hospice de confréries et oratoires. Il suffiroit d une légère aumône de la part de chaque confrère pour assurer des revenus suffisants à rétablissement, et on utiliseroit par là l'institution des confréries. Cette idée avoit été accueillie ; déjà plusieurs pétitions de confrères réclamoient
122 CHAPITRE m.
J organisation de Thospice. Les layettes auroient pu rester à la charge des manufactures établies dans les hospices et les prisons.
On a introduit, dans les principaux hospices les fourneaux économiques du comte de Rumfort, c'est un grand avantage. Il seroit bien utile en outre d'établir un prix uniforme pour la journée de nourriture des pauvres et des malades dans tous les hospices. Dans ce but il faudroit feiire imprimer chaque mois un état de la consommation dans l'établissement du chef-lieu, qui sera le mieux surveillé, et on J'enverrait à chaque hospice en fixant ainsi le taux de la dépense pour chaque journée.
Il paroîtroit également convenable de faire distribuer du travail aux pauvres par les bureaux de bienfaisance. Il est constant que le travail, distribué à tous les pauvres valides, les aideroit autant que l'argent qu'on leur distribue gratuitement, et doubleroit les ressources de chaque bureau. Malheureusement il y a des préjugés à vaincre à cet égard; toutefois le succès des premières tentatives a été très encourageant.
Enfin, l'administration pour maintenir les manufactures établies dans les hospices, le dépôt, et les prisons, doit obliger les bureaux de bienfaisance à distribuer le quart de leur revenu en chemises et vêtements aux indigents , et les hospices à acheter le mobilier dans ces manufactures. Les hospices et les bureaux y trouveront un grand avantage en achetant à meilleur marché, en évitant d'avoir affaire à des créanciers nombreux, et enfin en s'assurant pour des moments de détresse un crédit plus ou moins prolongé; tandis que d'un autre côté les manufactures prospéreront, en trouvant un débouché pour une valeur considérable.
L'introduction des lois françoises et d'une comptabilité simple et régulière, les règlements et projets dont on vient de parler, et enfin la création de quelques manuinctures^ sont les seules améliorations dont l'administration ait pu s occuper pour le bon. emploi des fonds destinés à la bienfaisance publique.
HISTOIRE ET ADMINISTRATION. laS