EXTRAIT DE T1TE LIVE

simul victorem ac victum aggrediantur. Itaque, si nos Dii amant, qaoniam non contenti libertate certa, in dabiam impeiii servitiique aieam imus, ineamus aliquam viam qua utri utrii imperent, sme magna clade, sine multo sanguine utrinsque populi, decerni posait. » Haud displicet res Tullo, quamquam lum indole animi, tun spe Victoria» ferocior erat Qusrentibus utrinque ratio initur, coi et fortuna ipsa prabuit materiam.

(XXIV.) Forte in duobus tum exercitibus erant tergemini fratres, nec aetate, nec viribus dispares. Horatios Curiatiosque fuisse satis constat, hic wkbmk aïs ahtiqga aua est hobilior; tamen in re tam clan neminum error manet, utrius populi Horatii, utrius Coriatii fuerint. Auctores utroque trahunt; plures tamen invenio, quiRomanos Horatios vocent : hos ut sequar inclinât animus. Cum tergeminis agunt reges, ut pro sua quisque patria dimicent ferro : ibi imperinm fore, unde Victoria fuerit. Nihil recusatur, tempus et locus convenit. Priusquam dimicarent, fœdus ictum inter Romanos et Albanos est his legibus : ut eu jus populi cives eo certamine vicissent, is alteri populo cum bona pace imperitaret...

(XXV.) Fœdere icto, tergemini, sicut convenerat, arma capiunt. Quum sui utrosque adhortarentur, Deos patrios, patriam ac parentes, quidquid civium do mi, quidquid in exercitu sit, illorum tune arma, illorum intueri manus, féroces et suopte ingenio, et pleni adbortantium vocibus, in médium inter duasacies procedunt. Consederant utrinque pro castris duo exercàtus, periculi ma gis piaesentis quam cura expertes : quippe imperium agebatur, in tam paucorum virtute atque fortuna positum. Itaque erecti suspensique in minime gratum spectaculum animo intenduntur. Datur signum ; infestisque armis, velut acies, terni juvenes, magnorum exercituum animos gerentes, concurrunt. Nec his, nec illis periculum suum, sed publicum imperium servi tiumque obversatur animo, futuraque ea deinde patria? fortnna quam ipsi fecissent. Ut primo statim eoncursu increpuere arma, xnicantesque misère gladii, horror ingens spectantes perstringit, et neutro inclinata spe, torpebat vox spiritusque. Gonsertis deinde manibus, quum jam non motus tantum corporum, agitatioque anceps telorum armorumque, sed vulnera quoque et sanguis spectaculo essent, duo Romani, super alium alius, vulneratis tribus Albanis, exspirantes corruerunt. Ad quorum casum quum clamasset gaudio albanus exercitus, romanas legiones jam spes tota, nondum tamen cura deseruerat, examines vice unius, quem très Curiatii circumsteterant. Forte is integer mit, ut universis solus nequaquam par, sic ad versus singulos ferox. Ergo, ut segregaret pugnam eorum, capessit fugam, ita ratus lecutnros, ut quemque vulnere affectum corpus sineret. Jam aliquantum spatii ex eo loeo ubi pugnatum est aufugerat, quum respiciens videt magnis intervallis sequentes, unum haud procul ab sese abesse. In eum magno impetu rediit; et dura albanus exercitus inclamat Cu-

98 HûftACG.

riatiie, uti opem ferant fratri, jun Horatine, cesse hotte vtetor, se» cundam pugoam petebat. Tune claraore, qualia «s insperatofavaotium eeiet, Bomani adjuvant militem euum; et ille defiingi pfttfie festinat. Prius itaqua quam alter, qui née procul aberat, eonaequi posset, et alterum Curiaiium confiait. Jamque, asquato Marte, «uguii aupererant, * ed nec spe. née virions pares i atténua intaetum ferro corpus, et geminata vietoria ferocem in certamen tertium dabant ; alter fesaum vulnere, feasum cursu trahene corpus, victusque frairum ente se et? âge, viotori objicitur bosti, Mec illud prov lium fuit. Bomanus exsultans : « Duos, inquit, fretrum manibus dedi ; tertium causa belli hujusce, ut Romanus Albano imperet, dabo.» Maie austinenti arma gladium auperne juguio défiait, jatentem spoliât. Romain ovantes ae gratuianfces Horatiura aecipiuat : eo majore eum gaudio, quo propius metum res fuerat Ad sepulttiram inde suorum neqvaquam paribus animis vertuntur : quippe impe» rio alteri aueti, alteri ditionis aliéna facti. Sépulcre exstant, que quisque loeo ceeidit : due romane uuo loce propius Albam, tria albana Romain versus; sed diatantia locis, et ut pugnatnm est,

(XXVI.) Priusqutm inde digrederentur, roganti Metio es faadere icto quid imperaret, imperat Tullus uti juventutem in armia ha* beat : usurum se eorum opéra, atfcellum cum Veîentibus foret. lia exereitus inde domos abducti. Princeps ttoratius ibat, tergemina spolia pra se gerena s cui soror virge, que desponsata uni ex Curia tiis fuerat, obviam ante portam Capenam fuit; eognitoque super humeroa fratris paludamento aponti, quod ipsa eonfiecerat, solvit crinea,et flebiliter nomine sponsum mortniim appellat. Movet feroci juveni animum comploratio aororie in Victoria aua tantoque gaudio publico. Stricte itaque gladio, simul vernis increpans, tmnsfigit puellam. « Abi bine eum immaturo amore ad sponsum, inquit, oblita fratrum mortuorum vivique, oblita patria. Sic eat quacumque Romane lugebit hostem. * Atroi vieum id mcinus patribus plebique, sed récent meritum facto obstabat : tamen raptua in jus ad Regem. Res, ne ipse tam tristia ingratique ad vulgua judicii, aut secundum judicium suppliai auetor esset, concilio populi adve*cato : « Duumviros, inquit, qui Horatio perduellionem judioent secundum legem, facio. » Lex horrendi earminia erat : « Duumviri perduellionem judicent. Si a duumviris provocarit, provocation* eertato; ai Vincent, caput obnubito, infelici arbora reste suspendito, verberato, vel intra pomosrium, vel extra pomœrium. » Hac lege duumviri ereati, qui se absolvere non rebantur ea lege, ne innoxium quidem, posse. Quum condamnassent, tura alter ex his : « P. Horati.tibi perduellionem judico, inquit. I, Motor, coUiga ma* nus. » Aecesseral lietorv idjiciebatque laqueum ; tam Horatius, auctore Tullo, olemente legia interprète : « Protoee, » inquit. Ita de provoeatione eertatum ad populum est. Moti hommes sunt in eo judido, maxime P. Horatio pâtre proclamante ae Ûliam jure eaeaara