QUID FIAT F\ QUERELA

Quod si unus legitimarius adversùs unum institutum

hseredem de inofïïcioso egerit atque ex causa cognoverit ac pronunciaverit contrà testamentum judex, ipso jure rescisum est, et, ut ait Ulpianus, suus haeres erit secundùm quod judicatum est, et bonorum possessor si hoc se contendit. lllud peculiare ex sententiâ judicis fiet ut sciiicet res in eumdem statum reintegrentur ac si paterfamilias intestatus decesserit. Ideô libertates ipso jure non valent ac legata non debentur; ac si soluta sint aut ab eo qui solvit. aut ab eo qui obtinuit. repetuntur. Haud igitur adversùs solum institutum sententiâ qua3 testamentum rescindit, valet ; sed contrà legatarios et etiam fideicommissarios ; et quum hi non causœ ab instituto actae adhseserint, vetuslissimum illud violatur principium : rcs inter altos jiulicata (dii neque nocet neque protlest. Jnstitutus sciiicet, cujus vigere testamentum praecipuè interest, cœterorum quibus jura successoria conferebantur nomine egisse creditur; « jus ex sententiâ judicis fieri exîstimatur. »

Necesse itaque est se défendent institutus, nec liti defuerit, aut cum querelante colluserit. Quod si legata ab liœrede soluta sint. bonorum sibi transmissorum. sive hreredi, sive defuncto propria fuerint, p< ac dominus fieri legatarius potuit : quœ quidem intérim in bonis hœredis erant. Quum vert rescisum fuerit testamentum, omnia qua3 accepit restituturus est legatarius; Dam condiction2 indebiti tenetur. Qa» ei, qui solvit. ut ait Ulpianus. aut qui obtinuit. competit : ac soluta modo actione utili, modo actione directe repetuntur: hâc institutus, illà vert legitimarius. repetitionem facit, Quod si non rectè aut împrodenter Bolverit

institutus, non bona ad Bolutionera adhibita in res tuendas res imputabuntur ; quod si autem rectè prudcnter, non ab eo quœ soluta erunt ri petere potcrit querelan .

Meroinisse oportcbit, inquit Ulpianus, eum qui testament m n inofïiciosum improbe dixit et non obtinuit, id quod in testamento accepit perdere, et id fisco vindicari quasi indigno oblatum. Sed ci demùm aufertur quod testamento datum est qui usque ad sententiam judicum lite improbâ perseveraverit ; cœtcrûm si antè sententiam decessit vel destitit, non ci aufertur quod dotum est. Proindè et, si absente eo secundùm presentem pronuncietur, potest dici couservandum ei quod accepit... Tutori sanè de inofïicioso agere licebit, si, pupilli nomine, cui nihil rclictum fuerit, de inofficioso egerit ac superatus sit. Licct victus, ipse tutor, ut ait Justinianus, quod sibi in eodem testamento legatum rclictum est, non amittit.

Quamvis querclans triumpliet, persœpè accidit ut testamentum non omuioô abrumpatur. Ità si docedens mater extraueum ex dodrante h:?.:redem instituent, et filiam unam Primam ex quadrante, alteram vero Sccundam praotericrit. Secunda de inofficioso agit atque adversùs extraueum dimidium horum bonorum qu» matre intestatà habuisset partem obtiuet : nulla verô contra Primam quadrante donatam,querela admitlitur. — Ità etiam si testator. duos habens filios, eos exhœredaverit, atque, a quoque lite illatà, hic vicerit, ille autem superatus sit. — Ità donique si, quum querela adversùs duos najredes dirigitur, leeitimarius contra uiium htere-

dum solùm triumphct. Frequens quidem ille est casus quum duo fratres, quorum alter sit gravis ac bonus, alter verô turpis atque inhonestus, instituantur. Undè fit ut aliquando paganus partim tesiatus. partim iules talus decederc possit.

Quomodo resse habeant quuin querelans contra unum institutorum trimmphaverit, inspiciamus. Primus ac Secundus ex parte dimidiâ hœredes instituti sunt; atque Tcrtius in querelà adversus Primum superavit. Légitimant), quum pronunciata sit sententia, pro parte dimidiâ defuncti debitores persequi atque creditoribus eum pro eàdcm parte persequi licet. Solùm etiam dimidiam egatorum parlem quum ea a Secundo petunt legatarii, obtinere poterunt. Quid verô fict si res legata non dividi potest? lta si de libertate agitur; quam ex testamcnlo competere placet, ait Papinianus. Si vero de servitute praediis inha^rente? Legatario scrvitutem ab instituto petere licebit, atque ab actione, qaum dimidiam illius prœdii obtinuerit, submovebitur. Alias lamen est modus quo lcgatum confici possit : quod si ncmpè consentiat legitimarius, legatario servitas concedctur. eâ autem conditionc ut, dominus servitutis factus, dimidium pretii legitimario restituât.

Obscurus sa3pè nec regulis quas exposuimus consentaneus visus est ille Marcelli loc ta : S judicantium de inoflicioso contra testament um , pars secundùm id sententiam dederit, quod interdùm ficri solcl. humanius erit sequi ejus parti- sententiam qu» Becundùm testamentum spectavit, nisi apertè judi inique secundùm Bcriptum heredem pronuntiasse appa-

rebit. » Hic dictantes de inofficiofio unura institutum unumque legitimarium fingit Marcellua Baud apud diversos judices lata) sunt sentence, sed Bolùm apud Centumviros quorum dimidia pars rescindcndurn. altéra vcrô conservandum ccnsuit.

QUID NOVI ADDIDfclUT JUST1N1ANUS.

Quod si quidquid Divus Impcrator «Justinianus nos- Irâ in materiâ novi introduxcrit inspicias, quatuor régulas admissas fuisse agnosces.

1° In Novcllà XV11I, de légitima portione liberis relinquendâ legem corrigit ac legitimam portioncm am plificat Impcrator.

Unius quidem filii patcr aut mater aut duorum vel trium, vel quatuor, non triuncium eis rclinquere solum débet, sed etiam tertiam proprise substantif partem : hoc est, uncias quatuor. Si vero ultra quatuor patervel mater habuerit filios, mcdiam eis totius substantif relinqui partem, ut sexuncium sit omnino quod debetur, singulis ex aequo quadruncium . vel sexuncium dividendo. Quod quidem rationi minime consentaneum i videtur : nam plus datur quinque liberis quam quatuor. Non liberos modo, sed etiam omnes legitimarios novœ subjici régula? ex liis Novellse ultimis verbis manifes-

tum apparet : « Hoc obscrvando in omnibus personis in quibus ab initio antiquai quarta? ratio de inofikioso lege décréta est. »

Ouid juris si vir defunctus moriendo alterum filium atque quatuor nepotes ex altero filio natos relinquat?

Quamvis multa et varia de hoc casu disseruerint auctores, tertiam totius substantif partem filio. quartam verô nepotibus dandam i bitramur.

2 Ex Novellâ CXV, capitibus tertio ac quarto, illam coDcludamus regulam necesse est : de inoflicioso agere solùm posse illos qui hœredes a testatore instituti sunt.

3 Justinianus « quia causas ex quibus ingrati liberi debeant judicari in diversis legibus dispersas et non a perte dcclaratas invenit, quia quarum aliquœ nec digna? ei ad ingratitudinem visa? sunt: aliquaj verô quum essent di gine pnetermissae sunt, ideo nccessarium esse ™ rspexit eas nominalim prasenti lege comprehendereut prêter îpsas nulli liceat ex alià lege ingratitudinis causas opponere, nisi quœ in constitution;- CXI .-erie conlinentur. o Causas itaque justas ingratitudinis deut. liberis causas quatuordeciin: liberorum paren-

tibus, octo ; fratribus denique vel sororibus très : ac causam peculiarem adversùs legitimarium invocatam. a testatore declarandam ipso jussit. Quod si defunctus îiullam ex liis quœ in Justiniani Ccnstitutione enumeranlur causam in tabulis inscripserit, non omninô cindetur testamentum, at, quanquam alia ail! cogitant. de inoffici itantum modo licebit.

'i Antiquu in jure nulK ùciosum valebat

testamentum : nunc autem ex Justiniani jure judicifl sententia instituto liscredi opponi solùm potest; legata vero vcl fideicommissa et libertates et tutorum datk « firmitatem suam obtinent. »

Antequam de inoflicioso testamento verba faccre dnamus, Novellam Justiniani quamdam ipsi cnuntiemus, Nov. CXVI1, cap. quinto, quee uxori superstiti, inopi, legilimam in bona mariti parlem tribuat. Quod si non ultra très fîlios habuerit pater, uxori quartam partem bonorum; quod si vero ultra, partem tantummodo virileni reiieturus est.

POSITIONNES

I. — Querelans inofficiosi testament] non ex le^e Glitiâ ortam, sed a Prudentibus constitutam fuisse

constat.

II. — Querela inofficiosi testamenti a legitimario, -i solum orane aliud subsidium deficiat, adhibetur.

III. — Gonstitutio a Constantino cdita Cod. de ino/f. lestam.) quem in querela inofficiosi. habeat omis probandi, non denuntiat

IV. — Quarto alicui transcnissa aère alieno. func impensis libertatibusque deductis sestimabitur.

V. Per inofficiosi querelam potest infirmari régula quae veto! aliquem pro parte lestatum et pro parte in lestât uni posse decedere.

VI. Quod si testator Novell;! GXV, cap. m et i\, : as non observaverit, non testamentum rescinditur,

eed de inofficioso agere licol.