ET RELATIVE A LA FONDATION DU COLLEGE

" ■ ■ • Joanna de Burgundia, Franciæ et Navarræ regina, comitissa Attrebatensis et Burgundiæ palalina, ac domina de Salinis, volens. . . sustenlationem pauperum clericorum scholarium Parisiis studere volentium elargiri. . . inter cætera ordinasset ac voluisset, disposuisset, ac etiam mandavisset quod domus sua de Nigella vocata, quam propo muros civitatis Parisiensis liabehat, cum omnibus juribus et pertinentiis suis, prout melius posset fieri, venderetur, et pretium exinde recipiendum converteretur totaliter in fundationem unius domus et inslitutionem in ea cerli collegii seu congregationis pauperum regularium vel secularium clericorum scholarium Parisiis studere volentium. . ., supradictam domum ante et prope locum fratrum ordinis Minorum Parisiis sitam juxta suos confines, emptam. . ., de pecunia recepla et habita

de dicta domo de Nigella vendita juxta voluntatem dictæ reginæ . ; ipsamque domum em-

plam ad opus collegii seu congregationis hujusmodi dispositam ac etiam deputatam : domum scholarium incli/tœ memoriæ dominai Reginæ Johannæ de Burgundia intitulaverunl ac etiam noininaverunt. . . n (Extraits des statuts insére's dans la bulle du pape Jean XXII, et dans les Lettres de l’évêque Guillaume de Chanac.)

" ■ ■ • In dicta domo sit etesse debeat collegium, sive congregalio et numerus viginti pauperum clericorum sæcularium in logicalibus vel naturalibus duntaxat, et non in alia lacultate ibidem studere volentium . . .

"De ipsorum viginti scholarium numéro sit unus magister domus ipsius, qui in artibus magister, vel saltem licentiatus existât, pro eisdem erudiendis scbolaribus et domus ipsius administratione gerenda; quique singulis diebus quibus legendum fuerit, in logicalibus vel naturalibus, légat in domo prædicta scbolaribus studentibus in eadem. . .

ttAc in ipsa domo quamdam campanam habeant, quam puisent pro matutinis, missa, vesperis, pro comeslione et pro claudenda porta domus quolibet sera de die ante noctein; et quod ipsa porta clausa non aperietur usque mane, nec aliquis ipsa domo exire de nocte, vel ingredi permittalur, nisi légitima nécessitas id requirat; et quod claves porlæ prædictæ recipiat magister, et penes se de nocte servet easdem.

" • ■ ■ Volumus quod ipsi annui reditus eidem domui, collegio seu congregationi assignati dispensentur, expendantur ac distribuantur . . . pro quolibet scholari domus ejusdem très solidos. . . duntaxat deputamus qualicumque septimana pro victu ultra vero dictos 1res solidos singulis scbolaribus deputatos constituimus et deputamus très alios solidos, ejusdem monetæ,

magistro et capellano . Et volumus ac concedimus quod de ipsis tribus solidis quos ultra

récipient magister et capellanus, quilibet videlicet eorumdem possint disponere prout sibi vidcbitur expedire.

ttNullus in dicta domo ad magisterium dictæ domus babendum, nisi in artibus magister vel saltem licentiatus existât, nec quivis capellanus ad capellæ domus ejusdem oOGcium exercendum quoquo modo recipiatur nisi de vita et moribus a fuie dignis fuerint commendali.

" • • • Nullus unquam recipiatur in collegium seu congregationem scholarium dictæ domus nisi prius per cancellarium Parisiensem et Guardianum fratrum ordinis Minorum Parisiensem

examinatus diligenter, repertus fuerit sufïicienter fundatus in grammaticalibus ad logica vel

naturalia audiendum, et nisi honestæ conversationis existât.

tf . . . Magister etcapellanus et omnes et singulari scholares collegiiseu congregationis domus ejusdem teneantur seniper vivere in communi, et in ipsa domo jacere et morari, districtius prohibentes ne alicui eorumdem separatim vel singulariter, in caméra vel alibi, nisi cum aliis comedat in communi et in ipsa domo jaceat et moretur. . .

ce . . . Ad usum et servitium Scholarium infirmorum una caméra infra ambitum dictæ domus per magistrum domus ipsius specialiter deputetur. . .

rr . . . Omnes et singuli scholares de collegio domus ejusdem, Magislro et Capellano duntaxal exceptis , incipiendo ab anliquiore per ordinem, quilibct videli cet eorumdem expensas communes per suam faciaut septimanam. Et quod Magister et Gapellanus pecuniam. . . tradant et assignent simul et pro tota septimana ei qui hujusmodi suam faciet septimanam.

,f . . . Quolibet die Vencris, post prandiura ipsius diei, ille qui suam septimanam de comrnunibus expensis fecerit, reddat legaliter computum de expensis quæ fecerit in sua septimana, coram Magislro et Capellano, præsentibus etiam aliis scholaribus dictæ domus qui voluerint interesse. Et si quid forsitan ultra pecuniam deputatam expenderit quilibet scholarium pro rata ipsum contingente, de suo proprio persolvat et refundat eidem qui ejusraodi fecerit septimanam.

«Si vero aliquid superfuerit de hujusmodi pecunia depulala, illad totum quod superesse continget assignare teneatur et debeat illi ex iisdem scholaribus qui sequentem proxime faciet septimanam in augmentum communium expensarum convertendum.

crAnno vero perfecto, totum illud quod superfuerit de ducenlis reditualibus libris annuis dictæ domus, factis ac solutis expensis communibus, prædictis scholaribus et collegio, pro communi ipsorum victu deputatis, nec non omnes obvenliones alias domus ejusdem, in area communi dictæ domus, quam eosdem Magistrum et Capellanum et Scholares liabcre volumus , poni et conservari staluimus et mandamus, convertendum, deputandum et distribuendum per manus Magistri et Capellani, prout ipsis expedire videbitur, sive pro reparatione domus ejusdem, si eosdem Magistrum , Capellanum et Collegium causam vel litem aut conlroversiam habere contigerit in futurum; sive pro ipsis domo et collegio, sive pro reditibus et proventibus, vel aliis bonis et juribus domus et collegii recuperandis, vel etiam defendendis.

«... Magister et Gapellanus in area communi ponant tam libras redituales, cum eas babuerint, quam omnes et singulas obvenliones alias ac jura quælibel; quodque hujusmodi area firmetur tribus diversis seris et. clavibus, quarum clavium unam Magister et aliam Capellanus, tertiam vero unus ex scholaribus domus ejusdem, quam Scholares ex se ipsis elegerunt, habeant, teneant ac conservent; et quod ipsa area numquam aperiatur, nec aliquid extrahatur ex ipsa, nisi præsentibus tribus elaves habentibus supradictis; nec ipsi ultra decem solidos. . ., penes se retinere præsumant.

«... Magister et Gapellanus. . , recipiant et gubernent res, jura et bona ac reditus et proventus dictæ domus, et administrationem et curamhabeant domus, rerum, jurium, bonorum, redituum et proventuum eorumdem; et quod ipsi Magister et Capellanus de siugulis receptis et expensis per ipsos factis et liabitis nomine et ad opus domus et scholarium, in præsentia omnium Scholarium ipsius domus tune ibidem existentium computare bis in anno quolibet teneantur.

rr . . . Nullus scholaris in domo prædicta instituatur vel recipiatur, qui de bonis palrimonialibus, vel beneficio ecclesiastico, aut alias etiam undequaque habere possit et habeat annuatim ultra summam decem librarum Parisiensium, pro suis in studio faciendis et conlinuandis expensis, nisi illud quod habere posset ultra dictam summam decem librarum Parisiensium an

APPENDICES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

nuatim, Magistro dornus ipsius convertendum in augmentum expensarum communium omnium et singulorum Scholarium dictæ domus Iradere sit paralus. r> (Félibien, Preuves, III, p. 635 et suiv.)

A la suite de ces statuts, dont nous avons extrait seulement les articles relatifs aux revenus el au gouvernement temporel du collège, Félibien place :

i° La procuration du cardinal Bertrand, évêque d’Autun el fondateur du collège de ce nom, comme exécuteur testamentaire de la reine Jeanne de Bourgogne, ainsi que celle du cordelier Guillaume de Vadenc, en la même qualité;

2° Le bref du pape et l’autorisation du général des Cordeliers, ratifiant la disposition relative à la nomination de deux frères Mineurs, comme exécuteurs testamentaires de la reine fondatrice;

3° Les lettres de l’évêque de Paris relatives à l’institution d’un troisième exécuteur testamentaire, qui mourul avant d’avoir rempli son mandat.