CX1X

reddet cis pecuniam minus hooam. Etsi facial mcliorem quam ante, hoc tamen ost ut deterioretur in posterum et trihuat eis minus æquivnlentcr de bona quam receperat do alia, et qualitcrcuuquc sit , ipso retinet profccto parlem pro se. In hoc igitur quod ipsc supra pocuniam recipit incrcmeutum , contra et præter naturalcm ipsius usum , ista (1) adquisitio par est ipsi usuræ, sed (2) pcjor quam usura, eo quod est minus voluntaria vel magis contra voluntatem subditorum , et absque hoc quod possit ipsis proficcrc, et præter necessitatem penitus. Et quoniam lucrum fœneratoris non tantum exccdit, ncc ost ila præjudiciabile gencraliter multis, sicut islud quod contra et supra totam communitatem impositum , non minus tyrannicc quam dolose, ita ut sit niihi dubiuui an potius debeat dici violenta prædatio, ved actio fraudulenta.

Capilulum XVIII.

Quod taies muta tio lies monetarum, quantum est ex se, non sunt pcrmitteiuhe.

Aliquotiens ne pejus eveniat, et pro scandalo evitando, permittuntur in cominunitatc (3) aliqua iuhonesta et mala, sicut lupanaria publica. Aliquando etiam pro aliqua necessitatc vel oportunitate pcrinittitur aliqua negotiatio vilis, sicut est ars campsoris, vel etiam prava, sicut est usura. Sed de tuli mutationo monetæ pro lucro accipiendo, non apparet aliqua causa mundi, quarc tantum lucrum debeat an possit admitti. Quoniam per istud non evitatur scandalum, sed potius generntur, ut salis palet ex octavo ca-

(I V ipso — (2) I’ et. — .:i) .( civilate.

Lib. I, rpisl. 10

pilule, ut multa inconvenientia inde sequuntur, quorum cliqua jam tactasunt, ctadhuc aliqua (1) postea vidcliuntur, nec est aliqua necessilas sivc oportunitas hoc faciondi , nequo potes t rcipubliræ expcdire. Cujus rci nianifestum signum est , quod mutationes huju.smodi sunt noviter adinventæ, sieut jam tactum est in capitulo præcedcnti. Nunquam enim sic factum est in eivitatihus aut reguisolim prospéré gubernatis, nec unquam reperi historiam quæ de hoc faceret mentionem, hoc excepto quod in quadam epistola Cassiodori scripta nomino Thcodorici Régis Italie?, una parva mutatio in pondère facta, durissime reprehenditur, et multum efficaciter reprohatur, quam quidemefficacius(2) feccrat pro quihusdam stipendariis persolvendis. Unde prædictus rex Boëtio de hoc scribens, inter caitera dicit : Quapropter prudentia veslra lectionibus erudita dogvuiticis scelestam falsitatem a consortio veritalis ejiciat, ne eut sit appel Utile aliquid de ilia iutegritate subducere. Et quihusdam interposais rursuin iuquit : Mutilari certe non débet, quod laboruntibus datur, sed a quo aclus fide/is exigitur, compensatio minuta (3) prœstetur. Si vero Italici seu Romani taies mutationes fmalitcr fecerunt, sieut videtur ex quadam prava inoneta veteri quæ quandoque reperitur in cauipis , hoc fuit forte una de causis quarc eorum nohile dominiuw devenit ad nihilum. Sic igitur patet quod istæ mutationes tam malæ sunt quod de natura sua non sunt aliqualcnus pcriniltcndæ.

(1) B C aliu. — (2) K quam quidam Arcarius. — ( 3 ) l'imminiita.

Capitulant XIX.

De quibusdam inconvenientibus tangentibus principem, quæ sequuntur ex mutât ionibus ( 1) monetarum.

Multa et magna inconvenientia oriuntur ex taliter mutando monetas, quorum aliqua principalius respiciunt principem, alia totamcoinmunitatem, et alla magis partes ipsius coinmunitatis. Unde brevi tempore nuper transacto quam plurima talia in regno Franciæ visa sunt evenire, aliqua ctiam jam tacta sunt ante quæ tamen expedit recitare. I’rimo namque uimis detestabile et niinis turpe est principi fraudem committere, mondain falsilicare, aurum vocale quod non est aurum, et librum quod non est libra, et sic de talibus prius positis xu et xm capitulis. Præterea sibi incumbit falsos monetarios condcmnare. Quomodo igitur satis potest erubescerc, si reperiatur in eo, quod in alio deberet turpissima morte punire (2)1 Rnrsum, magnum scandalum est sicut dicebatur vin 0 capitulo et vile principi, quod moncta regni sui nunquam in eodem statu permanet, sed de die in diem variatur; et quandoque in uno loco plus valet quam in alio pro eodem tempore. Item, sæpissime ignoratur bis durantibus temporibus vel mutationibus, quantum valent hoc numisina vel illud, et oportet (3) mercari seu cmere vel vendere monclam , seu altercari de precio, quod est contra ejus naturam ; et sic rei quæ debet esse certissima nulla est certitude, sed potius incerta et inordinata confusio in vituperium principantis (4). Item, ahsurdum est et penitus alienum a regia nobilitatc, pro-

1 > V perniiiUitionilius, H imiUthnie. — (2; .4 C |iuuiri. — (J) J'Imc.

— yi) V |»riaci|*atus.

hilieic cursum veræ ethonæ monda; rcgni, et ex cupiditate præcipcrc, imo cogéré subditos ad utcndum minus ltona moneta, quasi velit dicere quod hona est main, et c conisai. 5 , 20 verso ; cum tamcn talibus dicfum est a Domino per prophetam, Va> vobis qui bonttm dicitis malum , et malum bonurn. Et itcrum dedecus est principi, irrevereri prædeccssores suos, nam quisquo (1) tonetur ex dominico prav cepto honorare parentes (2). Ipso iiutem progenitorum videtur dctraherc (3) honori , quando honam monetam cor u m abrogat, et facit eam cum eorum imagine scindere : et loco monctæ aureæ, quam ipsi fabricaverunt, facit monetam æneam (4) in parte. Quod videtur fuisse figuratum in ni 0 (3) Regum (6), ubi legitur quod rex Roboam abstulit scuta aurea, quæ facerat pater ejus Salomon, pro quibus fccit scuta ænea. Idem quoque Roboam perdidit quinque (7) partes populi sui, pro co quod ipse volait in principio nimis gravaro subditos (8). Adhuc autem rex débet nimis abborrerc tyrannica facta , cujusmodi est mutatio talis, ut prædictum est sæpe ; quai etiam est præjudiciabilis et periculosa pro tota posteritate regali, sicut in sequentihus dilfusius ostendetur.

Capitulum XX.

De ali is inconvenientibus totam communitatem tanqentibus .

Inter milita inconvcnientia ex mutationc monctæ vcnientia , quæ totam communitatem respiciunt , unum est

(1 ) A C quitibet. — (ï) V ajoute silos. — (3) A protrahcrc. — (4) .4 C ærcam. — (5) V in lihris. — (6) Rcg. III, 14. — (7) V hisquinqu*. — (S) V ajoute ant sulijcctns.

Digilized by Googl