C- 18, § 4> 'j" ' i '• (8) Cap.^e5f/a, n° io6etseqq

(3)Num. 112. de Cohabitât, clericor.etmulier.,

(^) In Manuduct. pract. execut. n" 45 et seqq.

Tnsdluiion de Benoît XI F. 87

'petiimentuin dici, qiiod luillo pacte» demonstrari [)Otest,et Dei solùiii judicio pcrniittiliir; inipedimenlum verô quasi occullum illiid esse (piod solùm duobus, tribus aut quiuque testibus comprobatur. Posl haec ita scriptum reliquit : Diciliir imptdimenlitm vcl criinen occidiuin^ licèt aliquihus sit nolum, pulà quatuor vtd quiuque ; et liane opinionein servat sacra Pœnilent/aria. Deindè hanc ipsani opinioneai improbat (i), si sacra Pœnitentiaria iis verbis non utatur : Diinimodo iinpedimenluni occullum sit, sed illispotiùs : Dumniodù ii/ipedinienluinomninooccuUuni i/V. Plerumcpiè idaccidit cùm impedimentum criniiid^ dispensandum proponitur, potissimùni verô ciim uterque conjux novo matrimonio copulatus necem prioris conjugis molitus fuerit: fjunimodoomniho occultumsil (jubd uterque oraloruin i/i morte dicti marili machinatus sit, et plane ignoretur qnùd ej'us mors indè secuta sit, et delinquentibus solùm innolescat. Quod si duo, quatuor aut quiuque crimen ipsuni deprehenderint, tune occultum minime diceretur.

A 5. Marcus Paulus Léo procuratoris munus in tribunali sacrae Pœnitentiarite sustinuit antequàni societati Jesu nomen daret (•?). P. Thésaurus, ex eàdem societate, Pœnitentiariîe peritissinius fuit, idque praeclarâ ipsius dissertatione nondùm in iucem edilà satis comprobatur. Insuper in Vaticanâ basilicà perpluresannos Apostolicum egitpœnitentiarium. Idemmunus diù exercuerunt in Lateranensi basilicà Tiburlius INavarrus, et Syrus ex ordine Sancti-Francisci Strictioris Observantiœ.Illis autem qui hoc munere praediti sunt, inscribuntur fre(|uentissimè litteras à majori Pœnitentiario, ut illos absolvant qui Romae versanlur. Itatjue Marcus Paulus Léo hase tradit (3): Dicendum secundù, notitiani duoruni vel triumnec minus nocere quorniniis aliquod delictum sit occullum. Thésaurus etiam ita scribit (4) : Etiamsi res sit nota duobus vel tribus, res occulta dicitur.Iteni siquinque vel sex personis in aliquo oppido, vcd septeni aut oclo in civitate res nota sit, non dicitur publica, sed occulta. Idem affirmât, irritam dici nequacpiàm posse dispensationem à Pœnitenliariâ concessam illis etiam verbis superaddilis ; dumniodb occultum, licèt impediinentum notum sit tôt hominibus quot superiùs indi-

(i)Num. 120. (4) In oper. àe Pœnis Eccles.,,

(2) Gard. Petra, pag. 386. part. i,c. ai.

(3;Png.i3i.

cavit. Tiburtius Navarrus idem plané fatetur (i) : Res adhuc est occulta, si in oppido est nota quinqne aut sgx personis; in civilate verb septem aut oclo , adhuc occulta censeri débet, modà scilicet ah illis nonfuerit divulgata. Syrus, j)ag. 2G9, haec habet : Si de/icluni sit notum duohus vel tribus alicujus loci, aut cuniniunitatis , aut capituli , oc— cultuni censelur. Si in oppido sit notuni quinque aut sex pcrsonis, in civilale verà septem aut octo, adhuc censetur occultuni. Navarrus verô ac Thésaurus (9.) monent confessarium, ut abstineat ab exequendo dispensationem, si prudenti conjectura intelligat post brève tempus futuruin esse publicum quod à paucis auteà cognoscebatur.

46. Non omittunt iidera scriptores reliquas qusestiones, quas paulo antè raemoravimus, in examen vocare; ac primo utriim occultuni impedimentuni censeatur, quod quidem publiée cognoscitur in eo loco uhi contracluni fuit , sive alibi , occultuni tanien est ubi degunt qui dispensationem expostulant, et ubi d/spensatio ipsa conceditur. Navarrus (3) sapienter adraonet confessarium , ut minime exequatur dispensationem, si forte quis majori Pœnitentiario declaraverit crimen esse occultura in civitate, exempli causa, Bononiae, ubi vitam agit et dispensatio tradenda est executioni, deindè silentio prsetermiserit idem crimen publicum esse Neapoli , ubi patratum fuit. Tune confessarius reum hortetur ut ad Pœnitentiariam rursùm coufugiat, ipsique patefaciat quod priùs omisit, suum nempè crimen per urbem Neapolis esse divulgatum. Sin autem id totum expositum fuisse in supplici libello confessarius depreliendat ex litteris sacrae Pœnitentiariae, tune absque ullâ difficultate pareat, et litteras exequatur.

47. Secundo inquirunt, utriini iinpedimentwn quod fuit aliquando publicum, diuturnitnte temporis occultuni fieri possit, ilaut dispensatio tribucnda videatur. I^qu'idem Marcus Paulus Léo (4) sic respondet : Notajiduni quarte, etultimb, non implicare qubd aliquid à suî origine et principio

fuerit publicum, et tracta temporis fiât occultuni. Tempus enim omnia dévorai : et quœ non delet ab hominum mémo-riâ diuturnitas temporis? Hoc autem genus occultorum etiampluries meo tempore Signalura officii sacrœ Pœnitentiariœ admisit^ sed non eodem modo in omnibus casibus : in

(i) Pag. 19. (3) Cit. Manud., pag. 20 et ai.

(a) In locis ail. (4) Loco cit., pag. i33.

Instilution de Benoît XI F. 89

disps/isal/onibtis mnlriinomaUbus per decenniinn , in irre^ giilaritalibus per viginti et triginta aruioru/n spalium.

48. Postremo judicium nostrum libéré feremus de illâ quaestiojie, an occultum, ideôque solvendum censeri debeat impedimentum quod iheologi rnaterialiler \wh\\cum, sed forrnaliler occiiltum appellant.Exemplisrem tolam planamfaciemus. Si qiiis nionialium claustra ingressus fiicrit absque facuitate, quam tamen ipsi concessam anieà cseteri omnes arbitrantur; item si quis hominem consullô interfecerit, populus tamen judicet id fortuite contigisse, ut vitam suam tuerelur ; tandem si quis excommunicatus rem divinam fecerit, antequàm illis vinculis ac pœnâ solveretur, illum tamen jam absolutum omnes putent: si, inquam, ita se res habeant, nos ingénue fatemur et credimus crimen ejusmodi tanquam occultum à sacra Pœnitentiariâ dispensari posse, et ipsius litteras executioni maudandas à coniessario, cùm ipsum crimen occulti limites non excédât. Contra verô est, si crimen publiée innotescat, licèt omnes ïerè ignorent pœnam ipsi crimini irrogatam. , quae ignorantia j'uri's àïchur. Exeuiplum afferatur de muliere quas consilium nefarium iniitcum alio viro de marito suo necando : si hoc scelus in populum evulgatum certô fuerit , licèt perpauoi intelligant ob hanc causam crinunis impedimentum interponi, ne eadem mulier post illatam marito necem cum illo scelesto homine matrimonio jungatur; si, inquam, id contingat, tune rem captu difûcilem sempcr existimavimus impedimentum hujusgeneiis tanquam occultum haberi posse, litterisque parendum Pœnitentiarias, quibus illud decernitur : Dnmmodo occnlluin. Et profectô, si hoc statueretur , jam crimen omne affinitatis , rjc copiild illicitd , et omne impedimentum criminis , licèt hœc publica sint, dispensari tamen poterunt, tanquam occulta. Nam satis experientià comperîum est , omnia impedimenta ( si illud consanguinitatis et affinitatis ex copidâ licilâ solùm omitlas ) ignota esse non modo oppidanis, sed illis etiam qui in magnis civiîatibus versantur. Postremo nos ipsi jurejurando afiirmare possumus per tôt annos quibus sacrae Pœnitentiarise addicti fuiraus suffragiumque nostrum, cvim res ejusmodi proponereutur, scriptum seu voce teniis dedimus, semper in more positum fuisse ut impedimentum publicum malerialiter spectaretur, et nunquàm eô nos deveuisse, ut examen fieret an impediraentum/o/v/ia/z/er occultum censendum esseî. P. Thesauri(i) auctoritatem pro-

(i) In tr. de Pccnis EccL, § Advertend. secundo.

QO APPENDICE I.

fer;iimis, qui superiiis aUatam senteiUiam improbat, tanquaiu sacrae Pœnitcntiariae institiitis ac consiietudini omuii)ô contianam, cui so accommodare liebent qui ipsius litteras ac dipioiiiata oxequiintur : Anqui ^ ait Thesauriisj audcnl ullcriàs, et dicunl, ctiamsi sit piiblicum ut ddiclum, si tainen sit occultiiin in ratione pœna' anncjcœ a jure, passe dispensari, vel ahsoh'i ab illâ tanqunni in occultis. Iranien cunLrarium tenendum est, quia hoc est j'iiris ignorantia, quœ non excusât ad hune effectuni; et hoc observât sacra Pœnilentiaria.

/J9. Tridentina (i) synodus imperlit episcopis ut sibi subjectos dissolvere queant ab irrcgularitatibus cunctisque suspensionibiis quai ab occulto crimine proveniimt ; deindè certes quosdam limites huic amplissima; facultati constituit, ac praesertim, si ipsum crimen in forum contentiosum fiierit anteà deductum : Exceptis aliis dtductis ad forum contentiosum. Eosdem limites pracscribit sacra Pœnitentiaria, quae non occultum, sed publicum et omnibus perspectuni crimen illud existimat ex quo venit inqiedimentum, si semeX in J'orur/i contentiosum adducàlur ; nisi tbrtè reus sententià judicis in eodem foro declaratus luerit innocens ; tune enim crimen tanquain occultum putat, et dispensatione solvendum : Aut tanquaui innocens ( inquit Fagnanus) et non culpabilis, aut tanquani absoLutus cx liatLeniis dedudis, vel ex observatione judicii, seu tanquam non repertns culpahihs, nec de jure punibilis ('2). Idem Fagnanus monet dissolvi non posse impedimentum, cùm in forum contentiosum crimen allatum fuit, ubi reus nullain ex iis sententiis quas superiùs memoraviraus obtinuit, sed in libertatem redditus est, interpositâ illâ conditione et cautione de reprœseniando. Caeteri (jui de his rébus scripserunt, occultum fore docent crinien quod in foro contenlioso examiuatur, si forte aliquâ ex iisdem sententiis comparetur per falsos testes, aliasque rationes quae ab aequitate abhorrent. Nam licèt hoc pacto semper impedimentum supersit, infamia tamen obliteratur, et crimen ipsum quibusdam tenebris obducitur : J .

(i)Sess. 24» cap. 6 deReform. 87, n° 10. Giribaldus , tr. rode

(2) Cit., cap Vestra, n° i3o et Sacr. Matrim., c. 18, § ^,i\° iio. seqq. de Cohab.cleric. et millier. Rosignolius, part. 2 de Matrim.

(3) Boscliius , de trip. Jiib. contract. i5, ciausul. 6, 11° 53. ji'ir., sect. I, casu 10, §3,n°gi. Clérical., de 3Iai/im., decis. 4^ Sanchez, de Matrim., 1. 2, disp. sub uuu!. 29.

Institution de Benoit XIV. 9 1

5o. In matrimonialibns dispensationihus iiliul sempor subjicitiir: lia quod htijusmodi ahsolitdo ti dispeiisalio in foro judiciario nullateniis suffraç^etur, sive alindque non obslet. Aliquandô id quoque decernitui' : Pra'senlibiis laceraUs, quas siih pœnâ excommiinicationis latœ sentenUœ lactrare tenearis, ila ut nuUiini caruni exemplar exlet, ntque eas lalori restituas. Qitod si restitiieris , nihileiprœsenles litterœ S(f/'/'ragerilur. Quandoqnè exoommunicalio sacerdotiexequenti litteras Pœnitentiariœ infligitur, nisi peracto negotio illas dilaceret; quandoqiiè verô ha^c pœna non indicitur. Cùni major Pœnitentiarius nuUamcuram suscipiat de criminibus ad loriim contentiosum dediictis, sed tantùm expetat reiim ab criiDine •solvere, et in foro conscientiai de medio tollere impedimenta, ideô magnoperè notandum, quod Navarrus tradit (1) : Si contingcrel aliquandô etiam post contraciuni in vint dis— pensationis malrimonium , ut inipedinientuni ex occullo fieret publicum , posset ordinarius loci eos separare et thoro, etc. Feruni tanien est, quod in foro conscientiœ, seu in foro aniniœ, isti essentveri con juges, quia verè fuerunt légitimé dispensali in vint litteraruin sacrce Pœniten— tiariœ quoad forum conscientiœ; et sic, si tenipore séparationis, renioto scandalo, dehiluni conjugale sibi ad invicem redderent , nulluni peccatum committerent , quia per sécrétant dispensationem sacrœ Pœnitentiariœ verè essel sublalum impedinientum tune occultum.

5i. Idem Navarnis (2) affirmât ab episcopo irrogari posse pœnam crimini in foro externe, quamvis Pœnitentiarice dispensatio intercesserit-,sed hanccondilionem pifescribit, nempè si idem episcopus de dispensatione certior factns, ipsi tamen fideni prœstare recuset. Porrô in hâc re duo perpendenda videntur, qnse à sacra Pœnitentiarià continué probari nos ipsi testanuir. Primùm, si episcopus perceperit aliquem matrimoniosejunxisse mulieri cujus matrem autsororem anteà per illicitam copu lam\'\o]ii\ erU ,nec idem episcopus uHomodo deprehenderit illumin foro conscientiae fuisse aljsoIutum,initunique matrimonium post dispensationem sacrée Pœnitentiarise, netpje reo fidem adhibere velit, qui se facultate ejusdem Pœnitentiariae omni impedimento solutum fatetur; si, inquam , haec ira se habeant, nemo episcopum reprehendet, qui conjuges se-

(ï)Pait.2 dispens.Malrinioi»., (2) Loco citato.

cap, I.

parare potest rcunique in foro externo plectcie, postquàm illius criiiu'u plané coniprobatum luerit. Sin autcra episcopus qui ejusmocli crimen coynovit, dùm paratjudicinm constituere, moneatur Poenilentiarias dispensationem intercessisse,quenQadmodùrn si lias partes ciun episcopo suscipiat confessarius qui Pœnitentiaris litteras executioni mandavit, et qui id facere secretô potest, uti Fiiliucius (i) testatur his verbis: JSon piilo taruen prohibcri fjiioni.inùs Jieri pussil ali(/ua fides à cun— yeasario de ahsolulione veL disptnsatione inipeusâ pro consolatione pœnileiilis, vel pro testimoniû apud episcopuni obtenlœ dispeiisationis in foro conscicnliœ; si, inquam, res ila sit, tune episcopus confessarii lestimonio omnino débet acquiescere, nec uUara afferre illis molestiam qui dispensationem sibi comparaverunt. Judex liabiiit (inquit Clericatus (2) taiem qualeni notiliain Imjus dclicli, procurât per examen testiuin illud probare, ut puniat delinquentes : poleritne conjessarius eumdein judicem admonere de dispensatioiie ut supra elargita, ad hoc , ut désistât 11 Jormatione processus? Affirmative respondent , dummodo confessarius secrelb moneat episcopuni, parochum et judicem, qui omîtes acquiescere debebunt huj'uimodi nottliœ ac ceitificationi. Non semel etiam accidit , quod pervicacibus indixerit summus Pœnitentiarius, ut ab omni molestiâ judicioque abslinerent.

Sa. Tempus conlerendum non est, ut illud declaretur : Aliundè non obstei, quod satis per se inteliigitur. Monet enim Pœnitentiarius irritam esse dis]jensationem irapedimenti propositi, sialiud silentio oraissum luerit; matrimonium nequaquàm ineundum , si nondùm celebratuiii sit : sin autem peractum jam fuerit, sejunj^endos conjuges, donec ad Datariain rursîim confugerint si illud impedimentum publicum habeatur, sive ad Pœnitentiariam si impedimentum ipsum in tenebris adhuc delilescat. Quarè sacerdos cui sacrae Pœnitentiariam litterae aut diplomata traduntur, priùs exquirat necesse est, utrùm aliud impedimentum intervcniat praeter illud quod Pœnitentiariae declaravii.

53. Illud quoque paucis expediemus : prœsent/bus laceratis aut lanialis. Monetur sacerdos qui Pœnitentiariai litteras aut diplomata exequitur, vinculo majoris excommunicationis alli-»

(i) Op. Mor., tom. i, tract 10, ,2) Loco cllato, 11 ■ 34-

part. 2, n" 35S.

Institution de Benoît XIV. 93

gari, nisi pareat; quippè de illâ semper ayitur, cùm hoc so^ lum vocabulum excommnnicationis proniiiitiatur. Sciât etiam indici ipso fado ; nam illa verba, latœ senlentiœ, adjunguntur (i). Reliqua Marcus Paulus Léo et Navarrus plané déclarant : Nefjiie eas laiorl restituas : quhd si rtstitueris , tiihil ei prœsentes litterœ sujfragentur, ici est, non suj'fragentiir i n foro j udiciario ; nam secutâ executione legiliniœ gratiœ et dispensationis in foro conscientiœ , semper validœ rémanent in eodem foro conscientiœ , quamvis in foro fori suffragari non possint.

54- Ex il!o Pœnitentiaria; : laccralis, seu laniati< , gravissimse nonnunquàm difficultates excitalae fueruut. Vir ac raulier qui impudicâ consuetudine atque amore siniul degebant, conjuges vulgô putabantiir ; oblatus fuit siipplex libellus majori Pœnitcnliario, ut liceret ipsis coram parocho ac duobus testibus clàm matrimonium inire : quod illis concessum fuit, addito quoque privilegio ac tacultate, ut consuetaj promulgationes omilterentur. Illud litteris Pœnitentiariae jussum postreir.6 fuit : laceralis. Confecto itaque matrimonio, laceratse fuerunt litlerae quas dederat Pœnitentiaria. Post morteui j)aroclii qui matrimonio interfuerat, conjuges testimoniuin de contracto matrimonio petierunt ab eo qui in parochi defuncti Jocum suffectus fuerat, ut jam procreatis liberis consulerent. Ille,peracti negotii prorsùsignarus, morem conjugibus gerere recusavit, eosque suasit ut mutuum consensum coram duobus testibus ac seipso renovarent. Sacram ipsi congregationem Concilii adierunt, ubi die 19 septembris anno 1684 pfopo-situm fuit : An in conscicntia et ahsque peccato possent prœfati contrahentes coram dicto parocho et testibus reno— vare consensum. Sacra Congregatio négative respondit, novoque parocho praecepit ut, accepto illorum testimonio qui praesentes adfuerunt ci^im matrimonium celebratnm fuit, et ehcito à conjugibus jurejurando de matrimonii jam contracti veritate, in consuetum librum referret ipsurn matrimonium; et ob eam causam, traditum fuit ipsi novum litterarum exemplar quas Pœnitentiaria pro ineundo eodem matrimonio concesserat.

55. Id fortassè consiiium rei aptissimè consentaneum visum est iis qui carebant experientià sacrae Pœnitentiariae, quse nec parochi neque conlrahentium nomiua exprimit. cùm litteras ac facultatem imperlit concubioariis, ut matrimonium clam

(i) Marcus Paulus Léo, inPraxi Ut. summi Pœnit., part. 2, p. 166.

94 APPE^D1CE 1.

ineantcoram parocho ac; duohus i('siibus,ct solilae promulgationcs in Ecclesiâ pr.ietcrmitlantiir. Ex hoc aiifem conseqiiitiir, «juôd liibiiiiiequeat duplex harum lilfcraruinexcmplar,. si forte opus fiierit. Qiiarô, si conciibinarii, (]ui veri conjuges censentur, cpiscopum adiré noiint, ut ])ermittat omilti promidgationos, et m.ilrimoninm corain parocho tautùm ac duobiis testibus raniiliaribiis celcbrari, ipsiunque in librum ita referri ut palàm omnibus nequeat innolesccre, sed potiùs eiigaiit ad suniinuiii Pœnitenliarium se convertere, ulhœc ômnia consequanliii ; tiinc, siipsc facultatem ac dispensaiionem ejusmodi elaryiatur, inslilutuni est ut in litteris illud omittat : iactratis. Item parocho indicat matrimonium in consueto libre adnotare eâ diligentiâ, quam modo exposuinius, ut testimonium, si forte requiratur, peracti niatrimonii iradere possit, causamque suani parochus tueri, si opus fuerit, eodem exemplari litterarum sacrae Pœnitentiariae, quas ipse relinebit.

56. Hoc sanè pacto sublatum de medio est inipedimentum, ob quod probari nequaquàm jjoterat matrimonium, quod sacrai Pœnitentiariae facultate conficiebalur, id gravissimum detrimentum aliquandô ipsis conjugibus aut procreatis liberis afferebat. Attamen non omuia satis impedimenta sublata fuerunt. IVon semel conlingit concubinarios, qui veri conjuges liabentur, illigari impedimculo dirimente, quod nisi solvatur, contrahi nequit matrimonium, irrilumque est si contrahalur. Jani superiùs indicavimus episcopum haud ita facile se immiscere posse, cùm dirimens impedimentum intercedit. Quamobrem supplex libellus sacrae Pœnitentiariae exhibendus est. Porrô ipsa necessariô superaddere illud débet, laceraiis, cùm de impedimenio dirimente res agitur; ex quo sequitur eisdem diflicultalibus parochum implicari, qui facultatem accipit, ut niatrimonio clam celebrando inlersil.Etenim, cùm ipsa facultas simul coniineat à proposito impediiiiento dis])ensationem, si illam lacerare jubetur, nec seipsum purgare, si contra aliquid contigerit,nequein libro matrimonium cautèinscribere polest; ueque tandem conjuges niatrimonii teslimonium elicere queunt, si aliqua nécessitas expostidet.

67. Quamobrem, cùm in tribunali sacrae Pœnitentiariae canonuni interprelem nos ipsi ageremus, mos inductus fuit, ut qnoties ejusmodi dispensationes à Pœnitentiariâ |)ostulantur, duo seorsim di])lomata fièrent, quorum primum solveret impedimentum, ibique adderetur, laceraùs ; alterum absque inandalo lacerandi litteras, eoque Iribueretur facultas ineundi matrimonium coram parocho ac duohus tcstibus, ac dcmùm juberetur idem parochus matrimonium eâ diligen-

Institution de Benoît XI f^. 9!)

tiA in librutn referre, (juam mipcr memor.u iiniis. Id loliini fusiiis oxplicavimiis in disseitalione quaiu de malriinoniis cuiiscienliœ confcf:iniiis,et qii.x' lypis édita luit jwst corisiielam pagellam sacrae congrcgatioiiis Conciiii qiias habita Aiit die ç)septeml)ris anno i724{i). FinemCacimus adnionentes ])iesbyteros qui sacrae Pœiiiteiiliariœ diplomata cxcquuntiir, ut sibi ante ocuios ponant quse superiùs dicta suul, iiirpu; diplomata lacèrent , si jnbeantiir, et qu£e servanda sunt niagno studio retineant, cùm res est de niatrimoniis quae siq)eriùsindicavimus.

58. At verô innperiti difiiciliùs se expédient, ut reliquis omnibus satisfaciant quse à Pœnitentiariâ decernunfur. Illa subjicinms, ut pro niuneris nostri ralione veliemeniiùs excitemus conlessarios ac parochoà quibus Pœnitentiariâ^ diplomata inscribuntur.

59 Si de contractis jam niatrimoniis agatur, et occuitum impedimenlum interveniat, quod uni solùm ex conjugibus perspeclum sit, tune, si petatur à Pœnitentiariâ ut idem matrimonium ejus facullate confirmctur, in hanc sententiam diplomata Iraduntur : Demiun dummodb impedimeniiun prœfatum occuitum sit, et separatio inter latorein et dictant viulicrcni fieri non possit ahsque scandalo , aliudque non ohstet, cuni codent laloi-e, ut, dicta miiliere de nullitatc vrioris consensus ccrtiofald, sed ita cautè ut latoris délie— tum nunquàni dctegatur,ntatrimonium cnm eadeni muliere, et uterque inter se de novo secrète ad evitanda scandala, prœmissis non obstantibus, contrahere , et in eo postniodiun remanere légitimé valent, misericorditer dispenses.

60, Praeter eas conditiones, dummodb occuitum sit, et aliud non obstet , de quibus satis diximus , tria rursùm jubenlur : primùm, ut isti conjuj^es separenlur, si id fieri possit absque scanilaio. Porro sapienter id cavetur à sacra Pœnitentiariâ; nain si publiée matrimonium ctlebratiim luit, procul dubio veri conjures existimantur ; ideôque, si sejun— gantur, admiralioneni id populo et scandalum concitabit. At vero id continget si domicilii, non autem si thori separatio prsescribatur ; nam si jubeantur ejusmodi conjuges fraterno taulùm amore se prosequi , donec obtineant dispensationem , tune raajor difficultas objicitur. Etenim si mulier impedimenti sit ignara, ex hàc nova vitae ratione aliquid mali suspicabitur. Sin aiilem uterque ipsum impcdimentum noverit, tuncpericulum iucontinentiajinlercedct. Auiniadvertas{\iu\\.\\t.

(i) Qticcst. canonic. q. ?><}'J.

de Justis(i), qiibd rarissime, aiu nutiquhni eril necessarium experiri an possint conjuges separari et honestè viverc tanquam fralcr et soror, quia sa^pè ex hujusmodi separatione criiinlur scandala , et periculuni incontinentiœ, siciit eliani ex Jiabitalione dicto modo factâ. Itaque judicamus à parocho qui litteras à Pœnitentiarià el facultatem exposcif. vel ah aliis exposci deprehcndit, moiicndos esse conjuges ( si impedimentum uterque cognituni habeat), vel alterum ex' conjugibus qui "rei conscius est, ne in copulam consentiat, donec dispensatio reddatur : 3Ionendus est ( ait Navarrus (2) à conjcssario, ne prias consentiat in copulam , quam contrahat nialrimonium renovato consensu ; quia tune, quanivis ahsolutio cl dispensatio noji redderetur nulla, fornicareliirtanimi, quia anle nialrimonium in copulam consenti ret.

61. Secundo indicitur ut aller coi-.jugum, qui impedimentum ignorât, certior liât primum conscnsum irritum fuisse, ita tamen ut crimen ex quo proiiciscitur ij)sum impedimentum, minime detegatur. Tertio, hisperactis, clam matrimoniuni renovandura est, uempè, iterùm mutuus consensus praestai'i débet.

62. Magno studio disceplatum olim fuit, utrùm novus hic consensus, qui matrimoniura reipsâ conslituit, coram parocho ac duobus testibus peragendus videretur. Nam Tridentina synodus paroclium ac duos lestes praesentes necessariô reqiiirit, dùm matrimoniuin celebratur. Attamen nulla difficultas ampliùs superesl, si discrimen inter occulta et publica impedimenta habealur. Si matrimonium publiée initum est coram parocho et duobus testibus, et impedimentum quoque publiée inuotuerit, idem matrimonium rite confirraari nequit, nisi consensus iterùm coram parocho et duobus testibus praebeatur. Conlra verô est, si matrimonium celebratura fuit coram parocho et duobus testibus, et impedimentum dirimens occultum servatur: tune novus consensus cerlè prsestandusesl, sed clàm inter contrahentes; nec ampliùs parochus duoque testes requirunlur. Nam semel mandato Tridentini concilii jam paruerunt conjuges, cùm primo matrimonium, licèt inlerpobito occulto impediraento, confecerunt.

63. Haec ita decrevit Pœnitentiarià sancli Pii ponlificis auctoritate, uti Navarrus (3 fatetur, qui per lot annos eideoi sacro tribunali operara praestitit suara. Id eliam probat

^i) De Dispens. MaCri?noii., lib. i, c. 8, n° Iy8

(2) lu allata pari. 2 , pag. 76.

(3) In suo Cons. 4, de Spoasal.

Institution de Benoit X 1 f^. i^'^j

sacra congregatio Concilii (i), uti tradit Fagnanus (a) , qui per plures annos à secretis praeclarè iminiis gessit; idemque scriptores doccnt (3). Insuper, cùm sacrai Rotaî audilores hujus sententiae verilatem in dubium revocâssent , cardinalis Carafa, congregationis Concilii praefectu?, duos ex iisdeni auditoribus accivit , Seraphinum nempè, et Comitolum , quibus ostendit décréta à sacra Congregatiuue super hâc re conff^cta, Pœnitentiaria; instilutis et saucti Pii V declarationi esse ronsentanea. Quà de re Patres sacrae Piotae in posterum expositam paulô ante sentcntiam secuii constanter fuerunt (4). Ktenini Tridentiua synodus, cùm jussil matrimonium contrahi coram parocho et duobus testibus, nihil aliud statuendum voluit, nisi clandestina matrimonia imptdire, ex quibus gravissima mala derivare consueverunt ; ac potissimùni , cùm secreto matrimonium initum fuerat sine parocho ac les libus, novum matrimonium simili ratione ab eodem conficiebatur, vel etiam publiée adhibitis testibus accitoque parocho; ipise sanù corruptela nequit obtingere cùm publiée matrimonium celebratum fuit, licèt irritum obimpedimentum dirimens occultimi habeatur. Quamobrem, cùm parochus ac testes primo mafrimonio jam interfuerint , quod rite celebratum putabatur, quia impedimentum nequaquàm innotuerat, ideô satis est ut clàm inter conjugesnovu^ consensus praebcatur, cùm ipsum matrimonium sacrae Pœnitentiariae facultale rite confirmaudum est (5).

64. Ex his apertissimè constat quôd sermo est de malrimouio coram parocho ac duobus testibus itiito, ubi dirimens impedimentum occultum interponitur. Ex his omnibus desumitur, quoties indicit Pœnitentiaria renovari matrimonium ejusmodi, uovumque assensum praeberi secrtlè ad evilaitda

(i) lu Causis Hispal., 10 julii Theolog. Moral., tom. a, tract. 9

1609, Decr., lib. 11, fol. 58; et de Itlatr., cnr). 3, pimct. 5, 11" 118

Constanùnopolil. , s decemb. et seqq. Pignatell., Cons. 27 per

1634, Decr., lib. i5, fol. i3o. toi. t. 8.

(s) Cap. Ifquifdem, a° 14, de (4) lu decis. 900 coram Sera-

Sponsalib. et Matr. pbin. et 895, num. i coram Lu-

(3) Zerola, in suà Praxi, ad dovis. 4o5, n" 9 et seqq., parl.18.

verb. Dispensatio, § Quintum du- Récent, et in Spalaten. NuUitat.

bium.\sLaesp.,'mJur.Eccles, uni' Matrim. die 3 martii anuo i653

vers., part. 2, til. i4, c. 7, u" lo. cor. Prœsul. Albergato.

Giribaldus , tr. m De Sacr. Ma- (5; Pontas, in suo Dictionario

trimon., v. 18, § 6, n° 127 et cas. cons. lo verbo Matr., quart.

eqq.

Salmaiiticens. , iii Cursu cas. 4 et 5.

(/S Ai^PENDICK r.

sciiinlala, id muUiù à coiiju{i;ibus |îi'iTicientlum esse, nec parocliiim aut Icistes |)ra\>,eiiu-s reqiiiri, iieqiie ipsiiiu confessariuni, (jiiijlicèt p.iroclms liaud sil, ad litteras exequciidas Pœnitentiariiii designatiir. Libulliis pro novisconfessariisinslrueudis Romae evidj^alus idem prorsùs docet (i) : Ni/iilo/ninùs /no/ienius, quodes ab cjusmodi conjii^ibus novus consensus prœsiandus est^, ipsos cogi liaud posse à confossario ut testes seque prœsentem adhibeant : tara quia id non prœcîpilur in titteris sacrœ PœnitenLiariœ j tiim quia pro certo habetur idem malriinoniuni jain fuisse reclè celebratum in facie Ecrlesiœ.

6"). Porrô verltati id consentaneum adeè esl, ut Silvius (2) haec docuerit : Quid, si dispensenlur super impediniento occuko,sed cd conditione, ut contrahant servatâ forma con~ cilii Tridentini ? Respondeo, eliani tune ilios posse consensum renovare absque parociio et testibus , si priîis contraxerant coram illis ; neque enini attenlaverunt contrahere aliter, quant coram parociio et leslibus. Quara sententiam Pontas (3) raagnoperè coinmendal. Giittierezius (4) taraen adversatur ob hanccausam, quôd verba dispensationis apertissimè contrarium piaescribunt. Giribaldus (5) aliique plures eamdem opinioiiein sequuntur : nos autem totatu qiiaestionem solveiuLis, affirmantes rtg^/ de subjecLo non supponentej si- (juidem Pcenitentiaria nequaquàm utitur his verbis : sen'atd foniui concilii, cùm jam peractum niatrimoniiira siià facultate conlirmandum proponitur, sed tune solùm cùm solvendum est occultiim impedimeutum pro mairimonio adhuc ineuiido. Id constat ex formulis dispensationuin, quas Navarrus congessit.

66. Itaque rei difticullas in eo posita est, nempè quâ ratione tieri possit ut aller coiijugum igiiarus impedimenti, certior de ipso reddatur, ita ut iatoriscrimen nequaquàm innotescat: Dicta mulierc de nuUitate prioris consensus cerliorald, sed ita cautè, utlatoris dclictum nunquàm detegatur. Vanespenius (6), rei magnitudiuem et gravitatem expendeus, haec habet : 31agnd hic prudentià ac circunispectione opus est : undè mérita executor hic non tantiim humana , sed vel

(i) Part. 2, c. r5, !■" 126. (5) Tract, ro 'le Sacr. niatrhn.,

(2) \.u Supplément <td D. Tfiom., c. r8, Ç 6, n° i3i.

q. 45, ait. 2, quaeit. 2, concl. 4- (6)Part.2 .suorimi oper..tit.i4.

(3) Loco oit , cas. 6. c. 7, n" y.

; .\) De Matr , c. 47- n" 2*).

liisliliition de Benoît XIV. gC)

maxime Divin a consilia et aiixilia adliibihit , recurrendo ad Palrem luminum^ ut cmn lamine suo illuminet, qiiidin casii nd(b perplexo agere deheat. Clericatiis autem (i) faletur j)lurimùm se laboris impendisse, ut hiiic Pœnitentiarifle manclato qiui opus est uiligentià satisfaceret.

67.]Vonnulli, utsefaciliùs hâc difficnltate expedirent, solam instnictionem, non verô conditionem illis Pœnitentiariaa verbis conlineri censiierunt, ita ut confessarius moneatur sedulam curam insumere ut illud matrimonium irritura declaret, non autenj patefaciat ignaro ex conjugibus causam impedimenli. Sin verô reipsâ obtineri id nequeat, sed poliùs occasionem dissidii interconjuges praeberiintelligat, et inesse suspicionem, ne aller ex ipsis matrimonii vinculum dissoivi contendat, aliamque vifae rarionem suscipere, tune sacerdos ab eo consilio désistât, irritum detegere matrimonium omittat, idque solùm diligenter curet, ut consensus inter ipsos conjuges renovetur eo modo quem superiùs indicavimus. Hsec docet De Justis (2) ; idemque Sanchez (3) antea seripserat : Sed milii persuadeo, non esse conditionem, sed instructionem quan— dam confessarii, ut certior sit posterioris matrimonii con— tractûs. Plures alii sententiam eamdem tradiderunt (4), qui ex verbis sacrae Pœnitentiariae conditionem saltem inferri testantur, ita ut parendum sit quoties fieri possit; aliter tamen, si discrimina nuper enumerata impendere videanlur.

68. Nos tamen pro ingenii nostri tenuitate judicamus haud probari posse illorum opinionem qui instructionem solùm, non vero conditionem indici per illam sacrje Pœnitentiariae clausulam arbilrantur ; nam certissimum est inter jurisperitos, qu6d vera conditio ex nhlativo absoluto consequitur : quâ de re praetermitti nullo modo potest, licèt gravissima incommoda jam exposita interponantiir. Siquidem illud Pœnitentiariae mandaliim innititur juri coramuni , quod pro matrimonio rilè confirmando expostulat novum à conjugibus con sensum, etdeclarari impedimenlum ignaro, ne idem consensus per erroreni elicitus putetur, sive (ut res olariùs explicetur) ,

(i) Decis. 40 de Sacr. matrim., sect. 4-iii vers, demian juxta hoc.

n" 3 I . Bonaciiia^ de Matr., q. 2, punct. 9,

(2) Lib. I de Dispeiis. matrim., 11° 7- Rosiguol., «'c Matr., part, 2, c. 8 n" 181. tom. 7, praenot. 25, clausui. 7,

(3) De DJatrim., 1. 8, disp. 3\ , n" 57. Giiibaldus, KT.io deMatr., 6». c. 18, § 6, n° 124 et ■^eqq.

(4) Avcrsa,^e }Jatr., qufest. 1 1,

lOO APPKNDICE I.

ne periTianeat primus consensus cmn errore conjunctus , qui tiaditus fuit cùiu malrimoiiiuni priuiô celebraretur. De iuipedimenlo conditionis uun deest juris auctoritas (i), quse matrimonium inter liberuuî ac famulam irrituni decernit, si ille mulieris conditionem ignoret ; neque aliter confirmari posse, nisi novum consensum praestiterit qui ante matrimonium conditionem conjugis nesciverat. Juiis autem interprètes in cap. Depositinn, ad illa yerba : Inscia de eo qui duxit in malii— inon.iiim , afûruiaiit consensum per rrroreni permanere, donec qui matrimonium cum famulâ iniit consensum iterùm reddat, postquàm ipsius conditionem deprehendit. His auctoritatibus et interpretura sententiâ Scotus (2) adductus, ita scriptumreliquit : Primus consensus non fuit nialrimonialis ; et idto ad hoc quùd sint conjuges, requiritur novus consensus : et tune dico j quod si inipedimentuni non expriniatur personœ insciœ, ipsa in copuld carnali ssquenti non consensit tiovo consensu, sed sohïni reddit in virtiite prinii consensus, qui nullus fuit; et ideô licèt penona sciens de novo consentiat, non tainen sufficit. Hoc expresse dicit Gtossa in cap. 1 De eo qui duxit in malrinioniuni quata polluit peraduUeriuni. In primo consensu, qui nullus fuit , intelligitur perdurare, sicuti prohatur de servo qui creditur liber, cuni quo contra/iatur, si post manumiltitur uxore ignorante, non contrahitur matrimonium , quia, post manumissioneni factam manendo cum eo, semper intelligitur approbare consensum primuni, qui fuit erroneus, et non matrimonium.

69. Difficiliùs se res habet cùm aliquis ob vim seu metum in matrimonium consensit. Nonnulli ex theologis asserunt pro malrimonio ejusmodi confirmando satis esse liberuni illius consensum qui ad illud ineundura coactus fuit ; non autem requin ut qui jam priùs libéré assenserat, et vira alteri conjiigi allatam ignoravorat, rursùm ad exprimendum consensum adigatur. Clemens tamen Octavus^ à quo super hâc re consilium petitum fuit, expendeus primum illum consensum pertinuisse ad materiam, neque legitimara, neque idoneam, respondit pro matrimonii confirmatione novum consensum ab ulroque conjuge esse tribuendum, ab eo nerapè qui matrimonium per vim contraxit, et simul ab altero qui vim ejusmodi ignorans ultrô ac libenter eodem se matrimonio illigavit. Insuper

(i) Cap. Proposuit. et cap. Ad (2) In 4 sentent., dist. 35, q. I.

nosirarn, de conjugio servoruni.

Institution de Benoît XIV . loi

.idjecla fuit ea conditio, ut marilus, quijani libéré consenselat, priiib moneietur irritum fuisse matrimonium, eô quôd uxor ad assentiendum coacta fuerit cura primo celebratae sunt nuptiae : Admonito prias niarito de luatrinionii nuUitale. Hoc Pontificis responsum Comitolus (i) ac Pontius fusé comraemorant (2). Postremô Sanchez (3), cujus auctoritas plurimi facienda est, binas opiniones exponit, quarum prima tuetur haud necessarium esse ut qui nescierat impedimentum de ipso certior fiât cùm matrimonium novo consensn confirmandum proponitur; altéra verô id necessariara prorsùs affirmât: quam procul dubio magîs probabilem idem Sanchez (4) fatelur. Porro id satis est, ut haec opinio prae casteris teneatur, cùm de sacramento agitur, juxta proscriptam his verbis ab Innocentio XI sententiam : Non est illicilum in'conferendis sacramentis sequi opinioneni probabilem de valore sacramenti , relictâ tutiore, nisi id vetet lex, mit cotiventio, aut periculum gravis damni incurrendi. Hinc sententîâ tantiim probabili utendum non est in collatione baptismi, ordinis sacerdotalis aut episcopalis.

70. Ex his duabus opinionibus modo explicatis , de qnibus etiam Schmalzgrueber fusiùs verba facit (5), sacra Pœnitentiaria, tutioribus sententiis adhaerere consueta (6), secundam amplexa est, uti constat ex formula, quam hùc usque déclara vimus. Itaque sacerdos qui Pœnilentiariae diplomata ac litteras exequitur, eidem sententiae conformare se débet; quod Syrus copiosè demonstrat (7).

71. Qui periti sunt moris et instituti sacrae Pœnitentiariîe , jam pro certo tenent ad confirmandum matrimonium requiri novum consensum, et simul ignaro conjugi delegendum impedimentum. Quamobrem rationem moduraque perscrutantur , ne crimen, impedimenti causa , in hicem proferatur. Ac primùm, qui impedimenti conscius est, se ignarum fiiigat; deindè ostendat se suspicari ne ob aliquam causam rite celebratum fuerit matrimonium, ideôque mntuum ultrô consensum prae-

{l)\^.i Respons. moral., (\. i%o. Sacr. Pœnitent., part, i, cap. 9,

(2) De Matr., 1. 4, c. 24 et 25. n" 4 et seqq.

(3) Lib. 2 de Matr., disp. 36. (7) In suo opère qiisest. 8 prœ-

(4) Sub n" 4. lim. Genêt., tom. 4 suae Theol. mo-

(5) Lib. 4 in Decr.,\.\X. i6,n»2tS6 ral.yXr.Çi, c. ii,qu3est. i4; et t. 5, et seqq. tr. 9, c. 7, qusest. 8.

(6) Card. Petra, in ail. opère de

102 APPK^U1CE I.

slari debcie, ut in posterum ab oniui sollicitudine aiiimi metuque reliyionis liberentur.

72. Secundo, qui iinpedimentuin cognitum habet , lestimonium ab altero conjiige noviamoris eliciat, ita ut se paratissi- «num fateatur eodem se matrimonio adstringere, si adhuc in libertate versaretur.Tunc novum niutuô consensum exprimant, et sic omnia in tuto collocantur.

73. Tertio, iinpetlimenti conscius libéré declaret haud rilè matrimonio consensisse cùm primo celebratum fuit , ideôque oportere consilio confessarii, atque internse tranquillitatis causa, ut anibo consensum rénovent ; seque id libenter facturum ostendat. Quôd si aller conjux eamdem voluntatem patefaciat, id satiserit, ut no vus consensus juxta prsescriptam norraam elicitus intelUgatur.

74. Quarto, si ob gravissimas difficultates nullus alius modussuppetat, tune maritus impedimenti conscius accédât ad conjiigem insciain impedimenti, etciimeâ habeat copulani aJfecLu maritali. Cùm enim conjux quae impedimentum ignorât eodem tune amore permota ac devincta putetur, id satis pro consensu ulriusque conjugis existimatur, ut matrimonium confirmari possit, nec innotescat crimen ex que venit impedimentum. Plures(i) hanc rationem exhibent : auctor verô iibelli pro instiluendis novis confessariis confecti id quidemprobat, nisi forte conjugem ignarum impedimenti pœniteret ipsius matrimonii, animumque ab eo prorsùs alienum haberet : tune enim consensus eo modo expressus nullam vim nuliumque pondus assequeretur.

75. M. Paulus Léo (2) rationem primo loco expositara minime approbat, et quidem meritô. Ipse priiàs affert clausulam Pœnitentiarise : Dicld niuliere de nullitale prioris consensus certioratâ, sed ita cautè, ut latoris delictuin nusquàni delegalur j et indè asserit quôd hœc claiisida est suhslaidialis et magni momenti. IWad etiam superaddit : Mulier inscia est certioranda de niillitate prioris consensus, hoc est certa ef-

ficienda. Non fit auteni certa per verhiini illitd : Suspicor, sed soliim tittibans ; nam certitudo dubitationeni omneni

(i)Navarrus , [)art. 1, de Disp, tins, tract. 10 de AJatriin., c. 18,

ijiatr., pag. fîo et pag. 74. Syi us, ^^ 5, 11° 124. Auctor lib. pro novis

in Prax. exécution, mandat. Suer. ConJ., part. 2, C. IJ, n" 826 et

Pœnit., pag. I2(i et secjq. Maicus seqq.

PauUis Léo, {)art. 2 Fornutl. disp. {-iJPAil. 2 Funnid.dispeits.Matr.,

ifiatriin., p. 174 et seqq. Giribal- ['ag. 174.

Institution de Benoît XÎV. lO."^

excludit. Idem M. Paulus secunda^ rationi ncquaqiihin siibscribit, ob quam conjux ignarus impedimenti niinquàm detogit irritum esse matrimoniuni , qviod tamen necessarium ostendimus : Remanet {\n(\m\.) in sud ignorantid.

"jG. Porrô, si Marciis Paulus Léo improbat rationes primo ac secundo loco posilas, nos certè rationem quartam gravissimis difûcultatibus implicitam intuemur. Omittimus qusestio nera, utrùm per copulani affectu marilali habilani renovari consensus intelligatur. Inquirendum est an id probari possit, cum litreris seu diplomatibus sacrpe Pœnitentiarife , quibus adjungitur superiùs allata clausula, parendum indicitur.

77. Itaque vel copula affeclu niantali ante dispensationem, vel post dispensationem suscipitur. Prinium quidem absonum est, cùm impedimenti conscius neque petere neque persolvere debitum queat alteri conjugi , licèt infamiae seu vitae periculum immineat, uti constat ex cap, Inquisitione de sentent, excommunie. : Tn primo casu , quandà aller conjuguni pro cerio sciât impedimentum conjugii, propter qiiod sine mortali peccato non valcat carnale commerciuni exercere : tùm Innocentius III ita statuit : Débet potiùs excomniunicationis sententiani humililer sustinere, qucim per carnale commerciuni peccatum operari morlale. Idem jus (i), idem Salmanticenses coniirmant (2), qui reliquos theologos unanimes commémorant. Sin autem copula hahttur post oblentani dispensationem, quo pacto conjux ignarus impedimenti, qui primum matrimonium rite ronfectum arbitratur, certior faclus de eodem impedimento judicabitur, uti jubet Pœnitentiaria illis verbis : Dicta niuliere de nullitate prions consensus certioratâ? Hic quartns modus improbandus non esset. si diplomatibus PœnitentiariEe sntisfacientes illorumopinionem amplecti possent, qui pro novo consensu haud putant monendum esse inscium conjugem de impedimento quod irritum matrimonium constituit. Cùm tamen Pœnitentiaria contrariam sequatur sententiam, ideô ab ipsa discedere nequit , qui sacri illius tribunalis diplomata ac litteras exequitur.

78. Quamobrem prima et quartâ ralione praetermissà , de secundtl ac tertiâ verba facienda snpersunt. Secundam rejicit Marcus Paulus Léo, quemadmodùm indicaviuuis. Illam 'amen probat Sanchez (3)obhanc causam, quôd, licèt assensus cum errore et ignoranlia conjungatur, id tamen theologi se

(1) In cap. lie. de rest. spoliât. (3) De Macrint., iib. 2, disp. 36\

(2) Citato. tr. 9, puiict. 4, c. i4- n" 5.

l{)4 APPENDICE I.

hahere corcomitanter testatitiir, n(^fjiie voluntatis liberum conserisiin) adimere. Pontins ab hâc opinione se alienum praebet, et ejusmodi consensum per doliim expressum judicat (i,\ Cùm haec ita sinl , niodiis tertio loco propositus aequitati potiùs consenlaneus videlur. Nam conjux ignarus matrimoniuni irritum cognoscit, non tamen crimen nottira efficitiir ex quo consecutum est impedimentum; neqiie ullum niendaciiim admiscetur. Qiiippè certissimiini est primo niatritnonio haud rite tradituin fuisse consensum ; neque à veriiate ahhorierel, si inipediraenti conscius afhrmaret primo matrimonio se nequaquam conscnsisse. Nam veras consensus appellari neqiiit, qui rite praestitus non fuit. Postreraô hanc tertiam rationein unanimes theologi reliquis omnibus anteponunt (2).

79. Priusijuam in lucem haec noslra Institutio prodiret , tenuitatem nostram agnoscentes, viris doctrinâ prae^tantibus illam ostendimus, qui judicium ferre possent. Rem sanè gravissimam ipsi motmerunt, quid nempè agendum sit si conjux haud immérité suspicetur ne aller conjux de irrito matrimonio certior factus novum consensiim dare récuser, solutoquc matrimonii viuculo , procreatijam liberi tanquam spurii ha- Lendi sint ; impedimentum lùra detegi , aliaque raala alque dissidia certô esse futura : utrùm, omissâ tertiâ ratioue, aliam seligere liceat ex his quas paulô ante improbavimus , quae tamen plurium scriptorum auctoritatibus corroborantur.

80. Haec sanè facienda plurimi existimamus. Quarè respondemus primo legitimam prolem haberi, cùm impedimentum non innotescit, alterque conjugum rite conlractum matrimonium arbitratur, illudque coram parocho celebratura fuit (3). Deindè prsetermittimus pericula omnia quae ex secundA ac tertiâ rationc priùis expositis dimanare queunt, ita ut necessario ad quartam deveniendum esse videretur. Quapropter si gravissimis incommodis tertiâ ratio ac modus obnoxius judicetur , ad majorem Pœnitentiarium confugiendum est eo pacto quo delegatus , si ob aliquam difficultatem exsequi praescriptam legem nequeat , delegantera adiré débet, ejusque voluntati et consilio acqiiiescere. Quippè major Pœnitentiarius magnis iliis difficiiltatibus fortassè adductus, aut ali-

(i)Iii suo tracl. Je-Waf/-., lib. 4j cit. Pontas, in suo Dictionar. ad

c. aS, n" 5. verb. Matr. quart, cas. 2.

(a) Sanchez, li;co cit. siib n° 7. (3) Pirhing., cit. tit. Décret,

Poutius, alîato loco, n° 5. .Syrus, § i, 11" 4 et 5. Navarrus, Marcus Paul. Léo, loco

Institution de Benoît XIV. i ofï

c|uid de severitale remittet, ant (aculfates à Pontiticenecessarias postiilabit, qui, si non 'ài^W.nv A& imptdbnenlo (rroris pcr- ■■'Onœ qiiod refertnr ad jus naturale, sed de aliis impedimentis c]\\3s à jure scripto dectrnuntur, non solùm auferre de niedio potest inconnmoda quae jam secula ab illo sunt (i), uti constat qnotidianâ experientià, cùm in radier inatrimonii It'iîitimam prolem déclarât, sed eliam ob consensum naturalem initiopraestitum, dispensare poîest, si velit, à renovando conscnsu, quemadmodùm apud Indos confirmata fuerunt quaedam motrimoma, quae Pucueles et Quartarones (sic enim nunciipantur) haud rite iniverant, interposilâ démentis XI auctoritate, qui die 2 aprilis anno 1706, ob hanc rem litteras Apostolicas proniulgavit. Si veroid sperandum minime videatur, quod nos ipsi difficillimum asseriraus, cùm solùm evenisse certum sit quoties ex impedimento juris positivi irrita matrimonia < onfecta fuerant à magnà hominum multitudine , non autem à peculiari homine; si, inquam,obtinere id arduum habealur, et periculiirnsilin mord, si adeundus sit Pœnitentiarius, tuuc confessario et parocho liber ad nos aditus semper patebit , ut nobis patefaciant impendenlia pericula, silentio prœtereuntes conlrahentium nomina. Nos procul dubio divinam opem priùs exposcentes illud consilium dabimus quod magis rei convenire videbitur. Equidem Gennetus (2) consulendum mo net episcopum , cùm ejusmodi difficultates objiciuntur. Continget etiam fortassè, ut, rébus omnibus diligenter examinatis, praeter quatuor rationes superiùs expositas alia deprehenda tur, ob quam ignaro conjugi irritum matrimonium declaretur, nec tamen pateat crimenquod impedimentum induxil,etnulla prorsùs incommoda consequantur.

8i. Haec potissimùm explicanda dnximus, ut coniessaiii ac parochi intelligant, autequàmlibellos supplices offerant Pœnitentiariae, rem sedulô expendendam, utrùm ad ill.im pertineat, et circumstantias omnes accurato studio invesligandas; post haec litteris suis ad majorem Pœnitentiarium singida complectantur. Statim ac lilterae seu diplomata ipsis à Pœnitenf.iarioreddentur,saepiùs illa percurrant,ut iis omnibus fideliter salisfaciant quae praecribuntnr. Id autem peragendum est, dùm pœnilentiae sacramentum administrant, et postquam consueta verba absolutionis à censuris et peccalis pronuntiârunt. Si

(i) In Clementin. unie, de im- (2) Loco allato.

munit. Eccles.

res agiliir de ineundo matrimonio, his verbis utantur : Kl insuper auctoritale ^Iposlolicd iiiihi specialiter delegatd dispensa lecuin super impcdimenloj ut, prœfalo impedimenta non ohstante, malrinionium cuni dicta mulicre publiée, servatâ Jormd concilii Tridenlini, contrahere , consummare , ac in eo manere licite passis, et valeas. In nomine Patris, et Filii, et Spiritûs sancti. Amen.

Insuper eddem auctoritale Apostolicd, prolem quani ex îuatrinionio susceperis , legitimam fore fiundo et déclara. In nomine Patris , et Filii , et Spiritûs sancti. Amen.

82. Si de jam inito matrimonio res est,post consuetam absokitionem à censuris et peccatis, haec ita pronuntiant: Elinsuper auctoritate Apostolicd tnihi specialiter delcgald dispensa tecuni super impedimenta, ut eo non ohstante malrinionium consummarc , et in eo remanere licite possis. In nomine Patris, et Filii, et Spiritûs sancti. Amen.

Et pariler eddem auctoritale Apaslolica prolem, si quant suscepisti et susceperis, legilimam fore décerna et déclara. In nomine Pains, et Filii , et Spiritûs sancti. Amen.

83. His peractis , litteras seu diploma dilacerent, si illud indicalur : laceratis, etc.

RESCRÏPTUM SS. DD. CLEMENTIS PAP.E XHI (i).

ExpUcalur sensus indultorum quibiis conceduntur episcopis facultates dispensandi super variis impedinientis, et sanantur in radice matrimonia perperdm contracta.

Ferid V, die vero vigesimâ novembris 17G0.

In congregatione generali S. R. Inquisitionis habita m palalio Apostolico Quirinali coram S. D. N. Clémente, divinà Providentià papa XIII, ac eminentissimis et reverendissimis DD. S. R. E. cardinalibus in totâ republicà christianâ contra hsereticam pravilatem generalibus inquisitoribus à sancta Sede specialiter deputatis,

Proposita fuerunt tria dubia excerpta è supplici libelle à R.P.D. episcopo ***{i.) exhibito sacrse congregationi de Propagandâ pafide, et ab illd ad alteram sancti Oflicii pro habendà resolutione remisso , cujiis quidem supplicis libelli ténor est ut infrà:

Joannes de ***, modernus episcopus ***, multis abhinc an nis quolibet anno tertio obtinet à suramo Pontifice facultates dispensandi super variis impedimentis et absolvendi,etc. Prae-

(i) Voy. Abrégé du Dictionnaire des cas de conscience de Pontas. par Collet, tom. 2, a la fin, parmi les cas latins, V Dispensatio , p. 145, édit. in-4° 1771-

{2) Dans un bref de Pie VI au cardinal de Frankenberg, arclievéque de îMalines, en date du 3o décembre 1784. que nous avons transcrit sur l'original conserve aux arcliives de l'archevêché de Walines . ce Rescrit est cité comme adressé à Tévéque d'Arras. Ce siège étoit occupé en 1760 par M. Jean de Bonneguise.

Io8 APPENDICE ir.

fatae veiô facultalcii in articule tertio sic habciil :«Dispensaiuii «in tertio et quarto simplici et mixto, tantùm ciiin pauperibus » in contrahendis ; in contraclis verô, cnm haereticis conversis «etiam in secundo simplici et mixto, duminodô nullomodo at- » tingat primum gradum. « In articulo duodecimo : « Commu- » nicandi has facultates in toluni vel in partem, prout opus esse » secundùm conscientiam judicaveris, duobus vel tribus sacer- » dotlbus, secularibiis vel regularibus, theologis ac idoneis » in conversion»- animarum laboranlibus , in locis tantùm ubi « prohibetur exercilium catholicge religionis.»

DuBiuM PRIMUM. Per facultatem concessam dispensandi in tertio et quarto gradu simplici et mixto tribuiturne praedicto episcopo facultas dispensandi in tertio gradu mixlo secundo? Ratio allirraandi est, quèd non dix.it summus Pontifex : Tn tertio .simplici , el (juarlo lain simplici qtiàm mixlo. Porrô , sicut quartus gradus non potest intelligi de quarto ad quintum, quia quintus gradus non numeratur, sed quartus refluit ad tertium ; ità tertius gradus mixtus débet refluere ad secundùm. Ratio verô dubitandi est , quia in eodem articulo additin- : « In contractis verô cum haereticis conversis, etiam in » secundo simplici et mixto, dummodônullo modo atlingat pri- » mum gradum. -Per hoc verbum eliam videtur fieri comparatio cum pi'ascedentibus ; et sicut per secundùm gradum simplicem et mixtum non potest intelligi secundus gradus mixtus cum primo ; sic per tertium gradum simplicem et mixtum non deberet intelligi tertius gradus mixtus cum secundo.

DuBiuM SEctTNDUM. Articulus duodecimus, « communicandi >' has facultaies .. duobus vel tribus sacerdotibus. » Quatuor autem vel quinque suntvicarii générales in pra?fatâ diœcesi, qiiibus omnibus episcopus has facultates communicavit. Undè videtur ambigi posse an illi quatuor aut quinque vicarii générales validé dispensent; virtute communicationis ipsis ab episcopo factae.

DuBiuM TERTIUM. Praetcrea in eodem articulo additur : « In » locis tantùm ubi prohibeturexercitium catholicae religionis. « Imô catholica religio sola est quae libéré et publiée exercetur, et nulli sunt in diœcesi istâ haeretici , saltem qui sint cogniti. Ideô vicarii générales ejusdem diœcesis petunt an possint validé uti facultatibus quas episcopus ipsis communicavit.

Sanctissimus D. N. Papa praefatus, auditis ominent. DD. cardinalium suffragiis, decrevit : quoad primum dubium, per facidtatein concessam dispensandi in tertio et quarto simplici et mixto , nuUo modo concessam esse facultatem dispensandi in tertio gradu mixto cum secundo. Quatenùs verô hue usqué

Rescrit de Clément XIII. 109

perperam fuerit dispensatumiii tertio gradu mixto cum secundo , eadeiii Sanclitas sua, ad consulendum aniniarum quieti , matrimonia cum hâc dispensai ione contractii in ladice sanavil; et qualenus aliquis conjux sic dispensatus ad cpistopum *** recurrat, episcopus se gerat ad formam instiuctionis an. 1670, et juxta decrelum an. 1681 (i).

Qiiô vero ad secundum et tertium dubiuui, Sanclitas sua négative respondit, et servandam esse litteram recentioris formulcTe X ad eumdem episcopum transmilteudae , quâ cavetur lacullafem dispensandi in inatriuioniis delegari posse sacerdolibus idoneis laborantibus in cura animarum , in locis tantùm ubi prohibetur exercitium calbolicae religionis. Et quatenùs pro praeterito seciis factura fuerit j eadem Sanctilas sua matrimonia cum dispensatioue delegatorum contracta in radice sanavit; et R. praedictum D. episcopum bac enim {ctiam) in parte instructioni prsemissae se conformare debere decrevit.

(i) M. Collet dit, en parlant de ces instructions: « Les évêques » qui auroient besoin de ces instructions peuvent aisément les ob- » tenir du saint Siège. J'ai de grandes raisons pour les supprimer " ici. » Nous regrettons bien que M. Collet n'ait pas jugé à propos de rapporter ces instructions, que nous n'avons pu jusqu'ici découvrir dans aucun auteur. Les recherches qu'a bien voulu faire, sur notre demande, dans les archives du Saint-Office, le R. P. commissaire, ont été pareillement inutiles, soit que les dates de ces pièces soient fautives, soit que les pièces elles-mêmes aient été perdues, comme plusieurs autres, dans le transportées archives pontificales à Paris.

APPENDICE m.

INSTRIICÏIO

JOANNIS BAPTISTE card. CAPRARA,

IN GALLIIS A LdTERB LEGATI.

De Matî'inioniorum irritoriiin revalidatione .

Uiidique accipimus innumera propè connubia existere niilliter inita , partenique unam saepè saepiùs renuere in Caciem Ecclesiae sese sistere ad copulationem suam ratani validanique coramDeo reddendam, quamvis pars altéra rectè dispositaid velit et satagat. Animadvcrtentes qiiot mala quoique discrimina tura fidelium animal)us, tum familiaruni tranquillitali ex hoc irreligioso renuenlium ingenio agendique ralione immineant, in amaritudine animi nostri lacrymas fundere cogimur, et miserrimo innocentiuni compartium statui , in quo aegrè versari coguutur, merito compatimur. Jamdiù ofïïcii nostri sollicitudo premitur, et pliirium episcoporum consultationes et innocentium postulala ad nos undiquè perveniunt. Verùin res difficultatibus obnoxia est; pertimescimus enim ne dîim bonum operari nitimur, aliquid mali exoriatur. Sed ut bonum assequamur et imminentia niala praecaveantur , hanc instructionera emittendam ducimus, quâ Ordinarius in casibus particularibus hujusmodi sehaud difticilè expedire et opportune providere poterit.

PRIMA INSTRUCTIONIS PARS.

Quoad Matrimonii renovalionem, si uterque conlrahens rectè disponatur.

1° Qui civiliter, sive coram quocumque extraneo sacerdote, duobus saltem testibus prsesentibus , aut duntaxat coram duobus testibus, consensum muluum de praesentiexprimentes, matrimonium inicrunt , tune temporis , cùm ad proprium

I/iiiruction du card. Coprara. i 1 1

parochum scu superiorem legitimum, aut ad alium sacerdotem specialiter et notoric ab alterutro licentiam habenteni , quique à talholicà unitatc non recesseranr, aut nuUatenùs aut nonnisi diflicillimè seu periculosissimè recuisuni haberepotuerant, moneantur sid contrahentes de hujusiiiodi matrimonii validilate, et tanturamodô hortentur ut nuptialem benedictionenn à proprio parocho recipiant.

•20 Qui veiô ita contraxeruut, sed tune temporis, cùm absque gravissimà difficuUate seu periculo recursus palebat ad unum ex sacerdotibus pra^fatis, quique raatrimonium quomodocumquè inierunt cum aliquo dirimente impedimento absque légitima dispensatione, aut cum dispensatione defectu legilimae potestalis irrita, matriraonium servalà forma sancti concilii Tridentini denuô contrahant.

3" Si contrahentes communiter habeautur pro legitimis conjugibus, et ipsimet, fortassè ex ignorantiâ invincibili, sint in bonà fide, et absque gravis scandali seu perturbationis periculo certiorari nequeant de nuUitate matrimonii, hisce in circumstantiis in bonà fide relinquendi sunt, quemadmodùm per sacros Canones disponitur.

4" Si contrahentes in malâ vel dubiâ fide versentur, aut si in bonà fide existentes, de nuUitate matrimonii certiorari possint absque gravis scandali seu perturbationis periculo, undè locus detur matrimonii renovationi, eorum matriraonium in facie Ecclesias celebrandumest juxta modum inferiùs prsescriptum.

5° Si, praeter clandestinitatis, aliud ecclesiastici juris obstet impedimentum, dispensatio prsemittatur juxta indultum inferiùs exaratum.

6*^ Si nullitas matrimonii occulta sit, seu communiter ignoretur, matriraonium coram proprio parocho, adhibitis saltem duobus testibus confidentibus , secretô ad vitanda scandala contrahendum est ; adnotatâ deindè particulà in secretorum matrimoniorum libro.

7° Si verô nullitas publica sit, ad scandai um removendura, matriraonium publiée, servatâ forma sancti concilii Trident., celebrandum est : quod si Ordinarius , ob peculiares circumstantias,expedire judicaverit ut secretô coram proprio parocho et duobus testibus potiùs celebretur, secretô celebrari poterit, dummodô tamen publicum scandalum aliA ratione removeri possit et quampriraùm removeatur.

1 r 2 APPENDICE III.

ALTERA INSTRUCTIONIS PARS.

Quoad rationem convalidandi McUriinoniian, si cjusdcvi com'alidationem pars iina pctat , et altéra reniiàt.

8° Si hujiismodi renuentia provenial ex indispositione ad sacramenlorum Pœniientiae et Eucliaristiae susceptioneni , paleinis iiionitis curandum est ut reuuens rite disponatur.

9° Quatenùs pars indisposita ad sacraraentorum susceptioneni ila addiici non possit, et aliundè matrinionii lenovatloni assentiatur, non erit illicitum ad matriinonii celebrationeui procedere, non obstante illius indispositione. Pars enim iniiocens et instans , attentis circumstantiis, licite uliiur jure suc : Ecclesiae minister eidem innocenti directe ac licite reddit jus siium, et indigna renuentis susceptio ejus duutaxat indispositioni tribuenda est.

io° Si renuentia oriatur ex ignorantiâ vel aliquo errore contra leges aut doclrinam Ecclesiae circa impedimenta matrimonium irritantia, renuens débita cum prudentiâet in charitate instruatur. Et quatenùs adhuc renuat matrimonium suum in facie Ecclesiae convalidare, tune

11° Satagendum est ut speciulem procuratorcm constituât qui ejus nomine matrimonium contrahat de more : aut saltem expresso conseosu de praesenti perepistolam directara proprio paroclîo, vel alteri saceidoli Ordinarii aut parochi licentiam habenti, matrimonium renovetur.

12° In hujusmodi matrinionii celebratione , ratio quoque habenda est tum existentise alicujus impedimenti, tum ïnairimonii nuUitatis sive publicae, sive occultae, et servandse sont regulae superiùs traditœ numeris 5", 6" et 7°.

TERTIA. INSTRUCTIONIS PARS.

Si hactenùs praescripta oblineri nuUatenùs possint, et pars una ad celebrationem matrimonii juxtasuperiùs tradita facieudam adduci nequeat : dummodô de praesenti exhibeat consensum remauendi in matrimonio, mature perpensis urgentibus circumstantiis, et attentis servatisque conditionibus et forma inferiùs praescriptis ( nec obslet publicitas fornicariae copulationis et non justi matrimonii ) ad dispensationem in radiée matrimonii, seu ad matrimonii sanationem in radiée, in casibus particularibus, deveuiri posse judicamus, ita ut saltem

Instruction du card. Caprara. i i J

innocenlis partis animas saluti, prolis legitimilati et familiaruin tranquillitati omniiiô consultum sit, et quamprimùm eliam reniientis animae saliili provideri possit.

13° Ordinarius uti poterit facultate Apostolica auctoritatc inferiùs deniandandâ, dispensandi scilicet in radice matiimonii, seu matrimonium in radice sanandi, poslquàm tamen per indubias duorura saltem testium depositiones, aiit per renuenlis testimonium in scriplis exaratum, aut per ejusdem assertionem etiam ore tenus iactani ipsi Ordinario sive aiteri ecclesiasticse personée ab eo specialiler deputatae, et in scriptis redigendam, constiterit, non soliim reniientem in consensii de praesenti permanere, sed etiam hiijnsmodi renuentiam ab extrinsecâ causa ita manare, ut nihil nnquàm ex eà deduci aut praesumi possit contra ipsius aciualis consensus permanentiam.

i4"Si matriraonii nullitas occulta sit, Ordinarius ad sanationem seu dispensationera in radice ad evitanda scanda secrète deveniat.

iS" Si verô nullitas publica sit, ad publicum scandalum removendum, ejusmodi dispensatio seu sanatio notoriè perficiatur : aut etiam secrelo, si ad aliquam praecavendam perturbationera ita Ordinario in Domino visum fuerit; dummodô tamen locus sit evulgationi peractae matrimonii sanationis seu dispensationis, quâ publicum scandalum congrue reraoveatur,

16^ Si evulgationi ejusmodi dispensationis locus non sit, ob imminentis gravis scandali aut perturbationispericulum, praelaudatus Ordinarius per ejusmodi secretam matrimonii sanationem seu dispensadonem, innocenlis compartis animas saluti provideat, oneratâ ejusdem Ordinarii conscientiâ ut perpensis circumstanliis et pro suâ prudentiâ modum exquirat quo etiam publicum scandalum ex matrimonii nullitatis publicâ notitiâ existens quamprimvim removealur monitis intérim parochis ut donec ejusmodi publicum scandalum sublatum sit, in admittendis innocentibus conjugibus ad sacramenta , ne ulla scandali praebeaturoccasio, iis utanturcircumspectionisregulis quae cuique exploralse sunt.

17° Si praeter clandestinitatis impedimentum , aliudjuris ecclesiastici forsitan obstet, légitima super co praeniitialur dispensatio, prout etiam cautum est n° 5°.

i8° Si unus vel ulerque contrahens per divortium separalus sit à respectivo coujuge adhuc vivente, tradita instructio et sequens facuîtatuni decretum executioni nuliatenùs demandentur, nisi priùs et prout de jure constiterit de nullitate res-

1 14 APPENDICE IIÏ.

])ectivi primi matriinoiiii proveniente ex alkjuo canonico im- |)e(liincnio,etnisipriùs ejusdem nuilitatis déclara loriasententia ab Ordinario lata fuerit.

i9°Serventur tandem caetera de jureservanda quae prsesenti

Iiistriiclioni non adversantur.