‹ Traité pratique de la constructionChapitre 169 sur 234 · LA VISITE DES ÉGLISES · texte numérisé non relu

LA VISITE DES ÉGLISES

1. L'évêque, chaque année ou au moins tous les deux ans, d'après le concile de Trente, est tenu de visiter, par lui-même ou par ses délégués, toutes les églises de son diocèse.

2. La visite comporte quatre parties : Vindiction^ afin que tout soit prêt et en ordre ; le questionnaire^ qui permet de donner aux réponses une certaine uniformité de rédaction ; les actes^ qui constatent l'état actuel des choses visitées ; les décrets^ qui remédient aux abus et inconvénients.

3. La visite porte à la fois sur les lieux, les choses et les

LA TENUE CE l'ÉGLISE. 477

personnes. Telle est la division adoptée par Benoît XIII dans la méthode que j*ai rééditée avec un commentaire développé *.

4. On n*a point à s'occuper ici des personnes. Le questionnaire, rédigé uniquement en vue des lieux et des choses, devra être beaucoup plus étendu que ceux qui ont été jusqu'ici donnés comme types par Gavanti^ et Benoît XIII : de nos jours, ces derniers sont ou incomplets ou vieillis. Il faudrait donc les augmenter en raison de nos besoins et les rajeunir sur certains points : de là la nécessité d'une rédaction nouvelle, qui se baserait principalement sur Tensemble de co traité. De cette façon, on aurait ainsi entre les mains les principes et leur application, la théorie et la pratique, deux choses qui doivent marcher simultanément dans l'étude du droit canonique, car à quoi servirait la loi si on ne devait la faire passer dans l'observance journalière, laquelle n'est jamais plus exacte et plus judicieuse que quand elle procède d'une autorité supérieure et indiscutable ?

5. Après avoir donné la théorie, il convient de montrer son application dans la pratique.

J'aurais aimé à insérer ici une visite du cardinal Orsini ou une de celles faites en son nom, conformément à sa méthode par son vicaire Coscia. Les premières sont fort détaillées, avec les actes en latin et les décrets en italien : les secondes sont entièrement en italien, une traduction devenait nécessaire. Mais on pourrait me dire : tout cela n'est plus de notre temps.

J'ai préféré choisir comme modèle une visite contemporaine et je le fais d'autant plus volontiers que le nom du secrétaire qui a rédigé actes et décrets est avantageusement connu. C'est le chanoine Feuli, directeur du Bultetino eccksia$iico ; cela me dispense de tout éloge.

1 Traiié de la visite padoraie, un voî. ii]-i2, Pcria, 1871

2 On le trouve dans le Formulaxi'jti^^ û'^ ;*'oîiacfi.iii^

AGTA SANGTJE VISITATIONIS OPPIDI N., HABITiE AB EMO AG RMO DNO GARDINALI ARGHIEPISGOPO DOMINIGO GARAFA DE TRA- JEGTO, DIEBUS 3, 4, 5 ET 6 JUNII 1845.

Index visitationis oppidi N.

Visitatio localis,

Visitatio ecclesise abbatialis.

Yisitatio sacelli SS. Sacramenti et Immaculatse Conceptionia Beatse Mariae Yirginis ad confraternitatem pertinentis.

Visitatio oratoriorum privatorum familiœ N. et Pétri N.

Yisitatio parochialirf ecclesise Srum Bartholomsei et Nicolai.

Yisitatio capellaî B. M. Yirginis Rosarii ad laicale sodalitium pertinentis.

Yisitatio capellse S. M. Yirginis Suffragii ad laicalo sodalitium pertinentis.

Yisitatio capellae ruralis B. M. Y. ad Nives.

Yisitatio capellae ruralis S. Donati.

Yisitatio capellae ruralis S. Antonii Patavini.

Visitatio realis

De beneficiis eorumque reditibus.

De libris parochialibus.

Visitatio personalis

Ecclesiasticorum, magistrae adolescentularum, obstetricum.

Reliqua in S, Visitatione peracta.

Propositio et solutio casus moralis, confirmatio, exceptio coîifessionum, examen do doctriaa Christiana. Décréta.

LA TENUE DE l'ÉGLISE. 479

Acta Sanctœ Visitationis oppidi N.

Emus ac Rmus Dnus Dominicus cardinalis archiepiscopus Catrafa do Trajecto, una ciim lUmo ac Rmo Dno vicario generali N. N., necnon Illmis ac Rmis S. metropolitanœ ecclesise Benevenlanœ canonicis atque coiivisitatoribus, N. N., N. N., cumque demum S. Visitationis pro-secretario, crucifero et caudatario, die 2 Junii anni 1843, hora fere 20, primam incœpturus sanctam Visitationem ia sua arcliidiœcesi, Benevento discessit, atque in N. oppiduni hora noctis prima pervenit, ibique hospitium domi Rmi Dni abbatis N. N. suscepit.

ViSITATIO LOCALIS.

N. quatuor habet interiores ecclesias.

Prima est ecclesia abbatialis, quae etiam collegiata dicitur, quia iu ea canonicorum collegium suis muneribus dat operam. Hiijus ccclesiae sedificatio quo tempore peracta sit, penitus latet : certum tamen est hoc tempkim extitisse multo ante annum 1445, quo rex Alphonsus Aragoniae canonicis hujus collegiata» ecclesise confirmavit jus eligendi abbatem atque canonicos, cum ob mortem vel aliam causam aliquis locus vacasset ; nam in regio diplomate h sec verba nolanda sunt : « Placet Regise Majestati, quod observetur antiqua consuetudo... » quibus plane patet hujus ecclesise vetustas. — Numerus antiquorum canonicorum prsesentem numerum fortasse excedebat ; nunc vero collegium sexdecim constat canonicis, quorum quatuor supernumerarii dicuntur, nec de massa redituum canonicorum gaudent. Priorum 12 canonicEtuam coilatio ad Ordinarium spectat, posteriorum quatuor est juris-patronatus. Hujus Ecclesise titulusestB. M. Virginismcœ* lum Assumptae.

Sccunda est ecclesia parochialis reeaptitia aumerata sub titulo S. Nicolai Bariensis.

TertiaS. Bartholomsei apostoli, quae olim fuit parœcia, nunc vero ad laicale sodalitium su btitulo S.Mariae Suffragii mortuorum perlinet.

Ecclesia denique B. Mariae Virginia Rosarii^ quse et ipsa ad ; alterum sodalitium sub titulo ejusdem B. M. Virginis Rosarii | spectat. i

Adsunt quoque duo oratoria privata, unum sub titulo S. Judse Taddsei, ad familiam N. pertinens ; alterum sub titido D. Antonii Patavini, domi Illmi Dni N. N.exstans.

Confraternitates très : Prima sub titulo SS. Sacramenti et Immaculatae Conceptionis B. M. Virginis, inabbatiali ecclesia; altéra sub titulo S. Mariae Virginis Rosarii, in capella ejusdem tituli ; tertia sub titulo S. Mariae Suffragii mortuorum,m propria ecclesia.

Quatuor extra oppidum exstant publicae capellae :

Capella S. Mariae ad Nives, quse in agro dicto Morrone sita est, et ab eremita fr. N. N. custoditur.

Capella S. Laurentii ad Nemus, quae est titulus beneficii abbatis N. N.

Ecclesia demum S. Antonii Patavini, quae olim erat sub dominio Capuccinorum una cum adjecto monasterio, nunc eremitae fr. N. N. custodise tradita est.

Est et alla ecclesia, quae quondam sub N. cleri dominations fuit, nunc ad archipresbyterum oppidi N. spectat.

ViSITATIO ECCLESIvE ABBATIALIS

Die itaque 3 Junii, Emus ac Rmus Dnus Archiepus ad abbatialem ecclesiam, praevia archiepiscopali crucc, atque totius N. cleri suorumque familiarium comitatu se conlulit ; ibique ad templi fores crucifixum veneralus atque oscuJatus est. Postquam vero ecclesiam ingressus, SS. Eucharistiae Sacramentum adoravit, et orationes, quas Pontificale recitari iubet, persolvit, totus N. clerus ad obedientiam suo Pastori praestaudam sequenti ordino vocatus est :

Collegium canonicorum :

(Suivent les noms des douze chanoines.)

\ Rmus Dnus N. N., abbas infulatus et curatus.

2 Admodum Rdus Dnus N. N., priniicerius et vicarius foraneus.

3 Admodum Rdus Dnus N. N., decanus.

4 Admodum Rdus Dnus N. N., etc. etc.

Canonici coadjutores Rmi abbatis in cura animarum :

(Suivent les noms des quatre coadjuteurs.) 13 Admodum Rdus Dnus N. N. etc.

Ex ecclesia receptitia numerata :

17 Admodum Rdus Dnus N. N., canonicus curatus.

Coadjutores parocài in cura animarum :

« (Suivent les noms des neuf coadjuteurs.)

18 Rdus DnusN. N. etc.

Clerici :

27 Acolytus Stanislaus N., qui moratur in Beneventano seminario.

28 Acolytus N. N.

29 Acolytus N. N.

30 Novitius N. N.

31 Novitius N. N.

32 Novitius N. N.

33 Novitius N. N.

34 Novitius N. N., qui degit in Beneventano seminario.

His peractis, Emus ac Rmus Dnus reliqua omnia, quœ in Pontificali prapscribuntur, exequutus est, posteaque ad visitationem ecclesiae se vertit^ quse hoc modo reperta fuit :

De altari SS. Sacramenti.

Emus Dnus hujus ecclesiae visitationem ab hoc altari incîpieiis, vidit omnia in eo recte decenterque disposita, praeter mappas, quae ex lino noa sunt, prout in rubrica praecipitur, et pyxidsm, quae nova inauratione indiget.

De altari majore,

Omnia recte, nisi quod ostiolum tabernaculi aliquantulam accommodari débet.

De altari S. Joannis Baptistga.

Hoc altare quod ad commune pertinet, interdictum fuit, quia sigillum sacri lapidis fractum inventum est.

De altari SS. Crucifixi.

Hujus altaris supellectiles, necnon basis, quae cruci subest, accommodandae sunt, vel renovândae.

De altari S. Mariée Angelorum.

Hoc altare consecratum est, et médiocres habet supellec* liles.

De altari SS. Trinitatis.

Omnia in hoc altari recte et decenter disposita.

De altari S. Stanislai Kostkœ.

Omnia recte. Sed nondum fuit huic altari dos assignata a familia N., cui collegium tamquam patrono concessit.

De fonte baptismali.

Yisitavit quoque Emus Dnus baptisterium, et cum invenisset conopeum valde indecens, inlerdixit.

LA TENUE DE l'ÉGLISE. 433

De oleis sanctis,

Visitavit armariolum oleorum sanctorum, et nil invenit reprobaiidum.

De reliqidis»

Reliquise, qu3B in hac ecclesia servantur, authenticis lit taris carent.

De sedibus confessionalibus.

Omnes in bono statu repertae, prseterquam illa, quae prope altare SS. Sacramenti est, in qua crates renovandae sunt.

De choro,

Visitatus quoque fuit chorus, in quo nil renovandum vel corrigendum est.

De sacristia,

Tabellae onerum missarum, quae in sacristia e pariete pendent, renovandae esse videntur, cum propter vetustatem ipsae amplius inservire nonpossint.

Duo missalia inventa sunt maie se liabere in canone et in communibus.

Multi ex amictibus, albis et mappis altarium non sunt lino confeeti.

Reliqua bene.

De fabrica ecclesise.

Ecclesiae fornix restauratione indiget.

VISITATIO SACELLI SS. SACKAMENTI AC IMMACTJLAT.E CONCEPTIONIS B. M. VIRGINIS, AD CONFRATERNITATEM PERTINENTIS.

Abbatiali ecclesiaî contiguum est sacellum sub titulo SS. Sacramenti ac Immaculatse Conceptioiiis B, M. Yirginis, quod ai confraternitatem ejusdem tituli pertinet.

IIoc quoque eadem die ab Emo Dno una cum suis coiivisi- \ tatoribus visitatum fuit, prout nunc dicemus:

D e altari consecrato SS.Sacramenti et Immaculatœ Conccplionis . Omnia in eo bene.

De altari S. Philumense.

Hoc al tare sacro lapide caret.

De sede confessionali.

Haec sedes refectionibus et portula indiget.

De siipeilectiie.

Supellex in bono statu reporta est.

VISITATIO ORATORIORUM PRIVÂTORUM.

Die quarta Junii, postquam Emus ac Rmus Dnus Archiepus confirmationis sacramentum inabbatiali ecclesia administravit, irmus ac Rmus Dnus vicarius generalis, una cum convisitatoribus atque pro-secrotario, ad privata oratoria visitanda se contulit.

Visitavit primo:

Oratorium privatum familias N.

Altare unicum sub titulo S. Judae Taddaej. Omnia in eo decenter habita invenit.

Visitavit deinde :

Oratorium privatum Dni N, N.

Altare unicum sub tit. S. Antonii Patavini. Omnia œc^ue recte disposita invenit.

LA TENUE DE l'ÉGLISE. 485

VISITATIO PAROCHIALIS ECGLESI^E SS. BARTHOLOM^I ET NICOLAI.

Eadem die a prandio, Emus ac Rmus princeps ecclesiam parochialem SS. Bartholomaei et Nicolai visitandam petiit, Clique, prout exponere aggredimur, invenit:

De capella SS. Sacramenti,

Altare sub tit. Virginis Dolorosae.

Clavis tabernaculi est ferrea, cum debeat esse argentea, Portula tabernaculi, ac totum altare accurate polieudum est.

De altari majore, Omnia in eo bene.

De altari S. Alphonsi de Ligorio,

Hoc altare, quod ad Dnum Dominicum N. pertinet, adhuc dote caret; indiget insuper nonnuUis restaurationibus, prsesertim ut toUatur fenestra quse desuper sita est.

De altari B. il/. V. a Monte Carmelo, Omnia bene.

De oleis sanctis,

Bene ac décerner custôdita sunt.

De sedibiis confessionalibiis, Omnes in bono statu repertae.

De sacristia.

Deest tabella onerum missarum huic parochiali ecclesiœ addictarum.

Duo calices inaurandi sunt circa pedcs, quorum uiiusctiam iuterius inauratione indiget.

Supellex in bono stalu inventa est.

Archivium meliori ordine disponendum est, ac m.ijori diligentia custodiendum.

VISITATIO CAPELLiE B. V. M. VIRGINIS ROSARÎI, QVM AD LAÏC A LE SODALITIUM PERTINET.

Parochiali ecclesiae contigua est capella B. M. Virginis Rosarii, ad quam visitandam Emus Dnus Inde perrexit.

De al tari unico B. M. V. Rosarii, Mappai altarisnon sunt ex lino.

De sacra siipellectile.

Nil corrigeiidum inventum est.

VISITATIO CAPELLA S. M. VIRGTNIS SUFERAGII, AD LAICALE SODALITIUM PERTINENTIS.

Die quinta Junii, dum Emus ac Rmus Dnus cardinalis confirmationis sacramentum in abbatiali ecclesia fidelibus ministraret, lUmus Dnus convisitator can. N., comitante pro-secretario, capellam S. M. Virginis Sufïragii visitavit, in qua omnia sequenti modo invenit :

De altari majore.

Superior mappa est ex gossypio.

De altari S. Emygdii,

In hoc altari, praiter sacrum lapidem in mensa infixum, inventas est et alius sacer lapis superpositus.

De sedibus confessionalibus, Sedes confessionalis inventa est ex posteriori parte apcrla.

De sacristia,

Sacristiae janua nequit bene claudi.

Scabellum cum tabella prseparationis ad missam renovandum est, Deest mappa ad tergendas manus sacerdotum.

De sacra siipellectile.

Vélum humerale reparatione indiget.

Vélum cum bursa nigri coloris satis conslimpta sunt.

Calix inaurationem amisit.

DE VISITÂTIONE CAPELL^ RURALIS B. MARLE VIRGINIS AD NIVES.

Die sexta Junii, Illmus ac Rmus Dnus vicarius generalis ad s upradictam ruralem capellam visitandam abiit, eamque bene ac decenter custoditam invenit. propter solertem diligentiami fralris N. N., cui curse commissa est; nec in tribus ejus altaribus, quorum primum B. Virgini, ex aliis unum divo Stéphane, alterum S. Stanislao dicatum est, aliquid emendatione dignum repf^riit. Monuit tamen dictum eremitam, ut mappis ex gossypio confectis non utatur, cum satis superquo prseditus sit mappis lineis ad usum altarium, et calicem denuo inaurare faciat.

VISITATIO CAPELL.E RURALIS S. DONATI.

Eodem die Illmus ac Rmus Dnus convisitator canonicus N. ad capellam S. Donati visitandnm processit.

Capella hsec in rectoria Sophiana sita est, et est sub directo dominio principis Spinosaï ; arcbipresbyter autem N.

Iiiijus capellae reditus percipit. Ast capella in pessimo staUi jacet, prout osteiidimus .

De al tari S. Donaii.

-^dicnla S. Donati necnoii altare magnis restaurationibus indigent. Altare insuper bono ac decenti paratu decorandum

est.

De sedibiis confessionalibus.

Sedes confessionalis unica quas hic erat, interdicta est, utpote maxime indecens.

De sacra supellectile,

Mappae non sunt ex lino.

Calix inauratione, patena expolitione indiget.

VISITATIO ECCLESIiE lUIRALIS S. ANTONII PATAVINI.

Eadem die Illmus ac Rmus canonicus convisitator N. ad siipradictam ecclesiam se duxit visitandam, eamque eremitge Aatonio N. custodise traditam invenit, atque sic se habere :

De altari majore dicato B, M, Virgini.

Sacer lapis non est bene ac flrmiter in mensa compositus.

Besunt secunda et tertia mappa.

De altari S, Francisco Desunt pariter secunda et tertia mappa.

De altari S. Antonii, Secunda et tertia mappa œque desunt.

LA TENUE DE l/ÉGLlSE. 489

De sepidchro,

Âdest in hac ecclesia sepulchrum, quod qiiamvis ad sepelienda cad avéra adhuc in usu non sit, tamen adiiuc solo lapide coopertum mauet.

De sacristia.

Scabellum cum tabella praeparationis ad missam, jam consumptum conspicitur.

Deest mappa ad tergendas manus sacerdotum.

Page 1