‹ Traité pratique de la construction, de l'ameublement et de la décoration des églisesChapitre 106 sur 234 · CHAPITRE XVIII · texte numérisé non relu

CHAPITRE XVIII

LSS PONTinCÂUX DES ABBÉS

I. Les abbés, pour l'usage des pontificaux, sont soumis à c^taines règles générales fixées par le décret d'Alexandre TII; du 27 septembre 1659. En voici les principales disposifiona :

Qi n'ont pas droit au septième chandelier, comme Tévêijue.

Leur siégo n'est pas fixe et ne se dresse qu'aux trois jours où ils ofQcient pontiflcalement. La garniture en est simple, ainsi que le dais. Il n'a que deux marches.

La crédence se réduit à une petite table.

Ils n'ont pas droit à la mitre précieuse et ajoutent un ruban à la volute de la crosse.

Ils ne peuvent user de leurs privUéges en dehors de leurs propres monastères, même dans une église exempte.

En présence de l'évèque, ils ont leur siège du côté de l'épltre» un degré plus bas.

L'aiguière leur est interdite aux messes basses.

2. Ce décret a trop d'importance au point de vue de la pratique et coupe court à trop d'abus« encore subsistants, pour que je ne le reproduise pas ici textuellement :

ttDECRETUH circa tisum panti/kalium prmlatis episcopo inferioribus concessorum^ a Sacra Rkuum Congregatione habita coram SSmo D. N. Alexandro PP. Vil emanaium*

« Die 27 Septembris 1689.

a S. R. C, tollendis et eliminandis circa ecclesiasticos ritus, qui irrepserunt, abusibus sedulo intenta, post Episcoparum cœremoniale evulgatum^ (quo quidquid ad ipsos in sacris cseremoniis pertinet, abunde praescripsit) idem quoad inferiores prœlatos, qui pontiOcalium usu fruuntur, praestandum curare necossarium existimavit, ut excessus aboleantur, uniformisque inducatur sacrorum ritus in omnibus, et prœsertim tempore, quo privilégia ipsi perperam interprétantes, obtendentesque parum obsequi studeut decretis pluries ab eadem S. R. C. hac in remet evulgatis, aut ipsa ignorare prstexunt. Quamobrem omnia simul, ut uno conspiciantur obtutu, cogère, perque caplta dirigere constituit, quo facilius observontur.

« 1. Super altari, in quo sacrum erunt facturi, sepUmum nequaquam apponant candelabrum.

<( 2. Cathedram seu sedem flxam et permanentem in corum ecclesiis ne detineant, sed tribus ipsis diebus quibus ex

antiquiB decretis tantummodo pontiilcalia celebrare est ipsis pennissum^ mobili sede seu cathedra utantur, quam nihilominus simplici sericeo panno coloris festivitati congruentis obducere poterunt, non auro contexte aut pbrygio aut basylico opero exomato.

« 3. Baldachinum adhibere supra sedem poterunt, non pretiosum, aut aureum, sed simplex et eo quod altari superimponitur materia et opère inferius ; ad îpsam autem per duos tantum gradus in presbyterii superficie strates ascendatur.

a 4. Non abacum alium praeter parvam mensam et in cornu epistolsB parare faciant, in qua duo candelabra cum candeiis^ nec non mitra, calix, missale, thuribulum, navicula et reliqua ad celebrationem necessaria collocentur; prope vero mensam eamdem parieti haerens baculus pastoralis aptetur.

« 5. Dies vero^ iu quibus solemniter ipsis operari conceditur, sint de praecepto festivi, vel aliî, in quibus ipsis pontiflcaliter celebrare festivitatis ratio exîgat, nempe patroni loci, fundatoris ordinis, tituli, et dedicationis ecclesiœ. Abstineant autem ab hujusmodi pontificalium usu in offlciis et missis defunctorum, quocumque die etiam festivo, et de praecepto.

<c 6. Ad ecclesiam accedentes, licet pontiûcaliter diviua peracturi, iisdemque ahsolutis ab altari recessuri, a suis canonicis, vel monachis (ut mos est episcoporum) ne associari se mnant.

«7. Prœter duos sacrificii ministros, diaconum nempo eyangelii et subdiaconum epistola^, duo alii tantum diaconi cum dalmaticis, et unions presbyter cum pluviali bis assistant. Duo insuper cappellani, qui de mitra et baculo, ac totidem acolythi pro candelabris iuserviant. Praeterea sex alii canonici, vel monachi, duo scilicet pluvialibus, duo planetis, totidemque tunicellis induti divinis hujusmodi intéresse valeant, qui tamen non in sedibus^ seu stallis choralibus, sed in scamnis absquS postergalibus panno viridi laneo coopertis^ situ congrue accomodatis, moxque illico remo vendis consideaiU.

324 LIVRE NBUYliME.

« 8. Mitram pretiosam, nisi illis expresse a S. Sede indnltam, non adhibeant. Sub mitra pileolam nigri tantam coloris induant. Baculum pastoralem albo vélo appenso déférant ; ab iisque et aliis pontiflcalibus, etiam de ordinariorum licentia, extra ecclesias sibi subjectas prorsus abstineant et neque in processionibus qu® ab eomm ecclesiis per vias extra ambitnm vel parochiam ducuntur, insigniis prcedictis utantur rel pênes se perferri faciant.

« 9. Regulares roche ttum non déférant, nui ex tali ordine fuerint, cui indnmentùm hujnsmodi competat.

(c 10. Invitati ad ecclesiam exemptam, nec in illa pontiflcalibus uti valeant ; nec ii, qui non fuerint abbates porpetui, vel benedicti, in propriis ecclesiis uti possint privilégie perpetois abbatibus, vel alias benedictis induite.

« 11. Sacras vestes ex al tari non sumant, nisi pontificaliter divinis vacaturi.

<c 12. Indulgentias impertiri, vel publicare non audeant, absque expresso S. Sedis induite.

« 13. Pontificales benedictîones cum trina crucis productione in missis tantum pontiûcalibus, necnon vesperis et matutinis pontificaliter itidem celebratis, licere sibi tantum meminerint. Privatim vero populis, quamvis pleno jure subjectis, uisi expresse ipsis permissum fuerit, etiam pontificalibus induti per ecclesiam incedentes, benedicere non praesumant.

c( 14. Prœsente episcopo, sine speciali Sedis ApostolicaB permissu, etiam pontificaliter célébrantes, a benedictionibus cessent.

<( 15. Si episcopus aderit, ipsius sedes in cornu evangelii uno solum gradu eminentior abbatial! est erigenda, haecque altoro gradu humilier, ut dictum est, in cornu epistol» collocotur. A latere episcopi canonici cathedralis, prope abbatem canonici, vel monachi monasterii abbatialis ^cclesiae consideant. Confessionem cum célébrante episcopus faciat, isque tbus thuribulo imponat, evangeliorum textum osculetur, et populo solemniter (guamvis abbas ipse pontificaliter celebret)

benedicat ; episcopus propterea trino dacta, et immédiate canooici cathedralis duplici, moxque abbas (aisi celebret) pariter daplici, ac subinde canonici, vel monacbi abbatialis ecde- Am unico tantum ductu thuriftcentur.

m 16. Abstineant tamen episcopi, ubi consuetudo contraria non viget, a fréquent! hujusmodi accessu ad ecclesias exemptas in similibus actibas, ut liberius abbates Taleant suis uti privilegiis.

a 17. In ordinatioiiibus canonicomm, clericorum, monachorum, nec non in vestitionibus monialium, et emissione professionis eammdem, etiam pleno jure sibi subjectarum, in benediottone sacrae supellectilis, cseterisque actibus (missa* mm, vesperarum, matutinarum solemniis très tantum in anno, ut prœfertur, exceptis) neque in ecclesiis, oratoriis, aliisque locis, tam publîcîs quam privatis quantumvis exemptis^ eisdemque abbatibus pleiio jure subjectis, mitram, baculum, et qufivis alia pontificalia insignia, nisi de expressa Sedis Apostôlier concessione, adhibeant.

« 18. Ëcclesiasticam suppellectilem pro servitio dumtaxat suarum ecclesiarum, vel monasteriorum benedicant.

«19. Reliqua pontiflcalia extra loca ipsis abbatibus subjecta, vel pro servitio alienae ecclesias, aut in subditos pariter aliènes, etiam de liccntia Ordinariorum^ exercere non valeant^ puta campanarum benedictionem, calicum, et similium, in quibus sacra adhibetur unctio, nec non minorum ordiaum collationes.

« 20. Concionatoribus, qui eorum subditis verbum Deipraedicandi ouus acceperint, benedictionem elargiri non présumant, sed episcopis, quibus jus hujusmodi privative competit, omnino dimittant.

0 21 . In missis privatis quoad indumenta, caeremonias, ministres, altaris ornatum et benedictionis largitionem a slmplici sacerdoto non discrepent^ ac proinde sacras vestes iuduant in sacristia, neque utantur cruce pectorali, unico sint contenti ministre, aquam cum pelvi et urceolo argenteis sibi

ministrari non sinant, duasque tantum candelas super altare adhibeant.

<( His autem SSmo relatis, et in G. S. R. ordinaria habita coram Sanctitate Sua per Emum et Rmam D. card. Brancaccium accurate perfectis, mature discussis, SanetUa$ Sua ea approbavit, et pro omnimoda eorumdem observatione typis maudavit imprimi, ad valvas affigi, et publicari, ut, elapso termino sex mensium a die publicationis eorumdem, omnes et singuios usu pontiQcaiium gaudeuteSi cum ssculares tum regulares, quantum vis exemptes et speciali expressione indigentes, afflciant et arctent, ac si omnibus et singulis eadem adbibita, vel personaliter praesentata, intimata, seu notiflcata fuissent, iDdulsttque praeterea locorum ordinariis, ut auctoritate Sedis Apostolicœ possint, imo debeant, pr^fatos eiiam per censuras compellere.

« Cumque nonnuUi ex praedictis abbatibus et praslatis proprium habere possint territorium, juraque episcopalia» nnllique subdantur episcopo, qui eos coercere, si excesserint, valeat ; eo casu a Sedis Apostolicœ nuntiis, si aderunt ; sin minus ab archiepiscopis, in quorum provinciis^ vel ab episcopis Ramano etiam Pontifici subjectis iutra, vel prope quorum dia^ césium limites eorum ecclesisB vel monasteria sita fuerint, tamquum a S. Sede delegatis^ ad bujusmodi decretorum observationom praedicti omnino cogautur. Die 27 Septem* bris 1659. »

1 . La matière àes ornements est, d'après la tradition, la soie ou la laine; celte dernière dénotant plutôt la pauvreté, n'est guère admissible que dans les ordres les plus sévères qui ne vivent que d'aumilnes.

2. Les étotTes de lin et de coton sont strictement prohibées', de mémo que celles en verre fllé*.

' ■ NuiQ plauetn, stols, manipula poasiat conâci ex lela liDea, Tel gostipio Tvigo pertallo, roloribne pnescriptia tincta aut depicta? S. R. C. reapoodit : Sarrentar rnbricee et usna omnium eccleaiarum quee hujuïmodi caaulas non •dmittDat.Die2asept. 1S3T, m Mutinen. t

* ■ ATREBATEN. — Paucis ab hiac aanU ma» luvnliiiC îuGuJliis leias serir^s Titreaa teieadi, quiba» veeteB ecclesisaUen B&cri<lcii) uiisaiE aliUque divînis otQciia iniervieatea conQciuntar. Earam teituin ex gngsj-pîo, sut iimili maturia aolida componitur, cui superimpoiits Bunt Ûlamenta serica et vitrea, que •Diea certe dici valercat, ai ex vitro lux anro sïiuillïiua produci posset : f itnim enim in Blamenta subtiliisima redactnm iDaeritur lilis sericîs eadem ferme podo, qno filameata aorea vel argantea inianiDtur teUe aureii, vel orgenteii

328 MVRB DIXIÈME.

3. La doublure peut être en coton : aux beaux ornements, on la fait en soie. Elle est généralement, à Rome, de la couleur de l'ornement ou en toile jaune, afin d'être moins salissante.

4. L'étoffe est rehaussée de galons, tantôt larges et tantôt étroits. A Rome, on ne se sert que de galons d'or ou de soie jaune. L*or est brillant et durable ; le faux or n*est pas de mise, parce qu'il perd vite son éclat et rend une odeur désagréable. Le galon blanc est inconnu, même sur le violet et le noir.

II va sans dire que nous ne pouvons pas accepter innovation qui consiste à tisser une imitation de galon dans l'étoffe.

5. Les ornements doubles sont une économie peut-être. Je n'ose les condamner, mais je dois dire qu'ils n'existent pas en Italie et que la tolérance ne s'est étendue jusqu'à présent qu'à rétole baptismale.

6. L'étoffe est ou unie ou brodée. L'unie est préférable aux bouquets de couleur dont nous chamarrons nos tissus. La broderie s'étend partout et n'est pas limitée aux orfrois.

De plus, l'orfroi est toujours de la même couleur et de la même étoffe que le fond.

7. Le velours est rarement employé en Italie ; à Rome, il ne l'est même pas du tout. En revanche, on y voit fréquemment des étoffes lamées d'or, qui, brodées ou non, produisent le plus riche effet ; j'insiste pour qu'elles soient adoptées en France.

niincupatis, yel etiam ad modum operis phrygii disponuntur super telam eadem filamenta. Oiium autem hsec facili oegotio in minutissimas partes frangi possint et delabi in calicem, cum probabili periculo yaletudinia illius sacerdotis, qui lias partes cum Jesu Christi sanguine deglutiat, eniinentis^imus et reverendissimus Dominus cardinalis Hugo Robertns de la Tour d^Auvergne Lauraguais, episcopus Âtrebatensis^ Sacrorum Rituum Congregationi humilli- QIC scquens proposuit dubium enodandum, nimirum : An licitum sit ad celebrandam missam ornamentis uti, quorum textura yitrea est mixta auro yel argento? Et Sacra eadem Congregatio rescribendum censuit : In voto magistri cseremoniarum seu negatiye ad propositum dubium, proptereaque prœdic* ti? ornamentis uti non licet. s ("11 sept. 1847.)

Page 1