LE TRONE
1 . Le trône est un honneur rendu à l'évêque, en raison de son éminente dignité. S'il domine ceux qui Tentouront, dit saint Ambroise, c*cst afin qu'il puisse voir tout son trou» peau et en être vu lui même *. D'après saint Nil, il symbolise le Christ enseignant par les apôtres et leurs successeurs. Eusèbe rapporte que de son temps on montrait encore le siège de saint Jacques, premier évéque do Jérusalem *.
2. Le trône compète de droit au pape en tout lieu ; aux cardinaux dans leur titre ou diaconio et, hors de Rome, partout où ils se trouvent. L'éveque, en leur présence, doit s'effacer devant eux et leur céder son propre trône '.
L'archevêque a droit de siéger dans toute sa province ; seulement, lorsqu'il est dans le diocèse d'un de ses suffragants, il n'a que la seconde place, Tévéque occupant la première *. On lui érige en conséquence un trône du côté de l'é-
I « Oportet ut in congregatione cbrisiianorum prœpofliti plebis emineotini sedeant, ut in ipsa uede di»tinguautur, et eonim ofticium salis appareat; non tamen, ut inflontur de sede, sed ut cogitent sarcinaoi, unde reddituri sini ralioncm. s (S. Augustin., itiEpist.cciuiw.)
c Quid aliud interpretatur episcopus nisi superinspector, maxime cum ia tolio in ecclesia editiore resideat et. ita cunctos reepiciat, ut et cunctorum oculi in ipeum respiciaut. « (S. Ambrosius, De dignitate sacerdotali^ cap. vi.)
s «Jacobi apostoli cathedraui, qui primus ad Hierosolymitaufc eccIesiflB épia* copatum electus aServatore et ejus apodtolis, ad istud teuipus dervatam, épia* copi qui illic ordine succesécrunt, omnibus ostendunt » (Eusebiud, llistor,^ lib. VU, c. XII.).
^ « Si forte aliquis S. R. E. cardinalis legatus de latere vel non legatus, rei divins iuleresset, couvenit ei sedes episcopalis; episcopus vero, si celebret» in faldistorio in corun epistolœ; si non cciehret, et chorus sit in presbyterio snb tribuna, sedebit in digniore pirte chori. » (Cxrem, episc, lib. I^ cap. xiu, D. 4.)
^ « Metropolitanus... habebit aliam sedem ex opposito in cornu epistoltt» «irailiter omattm ut sedes episcopalis. » (Ibid,, n. 9.)
282 L1YR£ NEUVIÈME.
pitre, semblable en tout à celui de Tévèque, sans une marche de plus*.
L'évêque a son siège fixe dans sa cathédrale ^ Selon Tusage italien, autorisé par Benoit XIII, il en est de mémo dans les collégiales. Dans toute l'étendue de son diocèse, même chez les réguliers, on lui drosse un trône mobile pour les pontificaux ^
I « An liceat episcopo érigera sibi thronum episcopalem a dexteris altaris majoris, in quo asservatur SS. Eucharistiie Sacramcntum, cuui quatuor gradibas et archicpiscopuâ sub suo throno prœteDciat habere quinque gradua? — Prohibcri. » (S. R. C, in Lancianen,, 5 jul. 1631.)
• « In modum throni immobilis. » (Cxr. episcy lib. I, cap. xiii, u. 3.^
« An sedes episeopi iu clioro existens fixa et immobiiis, seu amovibiîi?, vel portaiilis esae debeal? Respondit S. R. C. : Sedeui episeopi debere esse tixam et imivobilcm.juxtadisposiliouem libri ctcremoniidis in titulo de sedibus episeopi etc., lîcel juxta dispoaitioncui loci posait amoveri, et in alio loco opportun© et dcceoti lorari. » (23 ninii 1603, in Coimbrien.)
« Ârchiepiscopua iu ccclesia li.'ibet duas sedoï^, scilicet sodein iapideam quae est aedea pontificulia et in illa ^od(•^c débet in fcslis auuualibus cuui célébrât officinin. Sccuuda sedes est iu cboro, scilicet primus stallus a dextris juxta magnam portain chori a dextris. » [Ccré/n, de l'église de Sens^ ms. du xvi« siècle, à la bibliothèque publique de Poitiers.)
• « AQUILANA. — In causa Aquilana iuler episcopum et abl)atem monasterii Collismadii, con^rogutionis Cœleatinoruu), ordiuissancti Benedicti, a jurisdictione episeopi exemptuni, circa sedeui iu ecciesiis moniulium sitis sub jurisdictioue ipsius abbatis locandain pro ipso abbale in pite.-fenlia episeopi, in S. R. C. propo-îila, vi^is et audilis juribus et ratiouibus bine iude <1eductis; eadem S. R. C. respondit : In casu propofito, sedem ifro episcopo locandam esse in digniore parte chori, sive ecclesia.*, euui ornatu congruo et giadibus, ac situ superiori respectu ^edis abbatis, qui, prœsente episcopo, in suis ecclesiis inonialium exemplis sed(n'e debebit vel apud episcopum a sinislris iusede camerali absque aliijuo ornatu f>t gradu, vel in parte ecclesiiB e oonspectu episeopi, iu loco tamen inferiuii respectu sedi-^ episeopi, iu alla sede similiter absquc ornatu cuni uno tantum parvo gradu non excedente dimidiuui paluii^ Et ita censuit et declaravit, et <i i»raedicti'a abbatibus Ciplestinoruni exemptis in locis et ecclesiis sui juridicli jui subjectis, ij^so episcopo prsesente, servori jnandavit. Die 18 Martii 1617. »
« MONACHORUM OLIVETANORUM. — An ipsi sicuti tenentur érigera baldachinuu) pro episcopo acced^aite ad eorum ecclesias, ita pariter teneautur in casu, quo accedit capituluui cathedralis sine episcopo? Et S. R. C. respondit : Teneri monachos in utroque casu erigere baldachinum. Die 20 decembris 1628. »
< FANEN. — S. Rituum Congregatio, inba?rendo aliis decretis in similibni editis, iterum declaravit episcopo Fanensi competere usum baldachini în omnibus ecclesiis regularium suœ diœcesis et ita decrevit. Die 5 aprilif 1679< »
la dehors du diocèse, il doit se contenter du faldiétoîre* évêque étranger, dans une église de réguliers, n'a pas lit au trône S pas plus que l*évèque administrateur', suffrai ou coadjuteur dans le diocèse qu'il assiste \ ^ '.3. La place du trône varie suivant la disposition de TauteU ffk Vautel est en avant, le trône sera au fond de l'abside, en Jkee de l'autel ^ ; si celui-ci est relégué à l'extrémité du iduBur, il se met à droite, du côté de Tévangile, dans le sanc- ;lllaire^
Dans une église de réguliers, le trône de l'évêque est toujours à la place la plus digne, comme à la cathédrale.
f « Utrnm regulares oppidi Baruli, diœcesis Tranen.,ubiresidet archiepiscopas Nazarenus (cui deberi geauflexorium cum strato et pulviuari decreto ijnsdem S. C. statutiim fuit) poâsint eidem archiepiscopo in eorum ecclesiisy OGcasionealicujus solemnitatis, ad audiendam concioncm, baldachinum eiigere, absque licentia ordinarii^ neque hoc ad jurisdictionem pcrtineat, cujus •zercitium in locis exemptorum ipsimet ordinario repcritur intcrdictum? Sfc 8. R. C. respondit: Non poluisse regulares erigere baldachinuin. » (26 sept. 4682, in Trançn.)
s « Au in pontificulibus uti unicc debeat (episcopus administrator) faldisto rio? — Affirmative. (S. R. C, 23 sept. 1848, in Liôumen,)
s « Sufîraganeum soleniniter celebranteni non debere sedere in sede archie^ plscopoli^ Fed in faldistorio in cornu epistolne locando. » (S. R. C, 1 sept. 1607, in Brachnren.)
m CONSTANTIEN. — lustaute episcopo suffraganeo Constantiensi lu visitatiooe eccIeàijB coUegiatoe Luceriuœ celebrare missaui solemuem sub baldar chino, eoque a canonico caerenionianim prœfecto ipsi denegato, humillime qniesitum luit a S. R. C. declaruri : Au episcopo sutfragaueo coinpctat baldachioum et aubene deneguluin fuerit? — Et S. R. C. censuit ad priuiam partem respondendum : Négative et ad secundam : Jure denegatum. Die 21 jan* 1702. »
€ HILDESIMEN. — I. An liceat episcopo titulari sutfraganeo uti baldachino, dam pontificalia cxercet in suis ecclesiis, et in exemptis regularium ejus diœœsis? — 2. An uti etiaui baldaehino in ecclesiis extra suaui ditecesim, de licentia tamen ordinarii? — 3. ¥A (piatenus affirmative, au dictum baldacbinum «886 debeat cunstaos et fiium, ita ut, peracta dicta functione^ statim non debeat removeri ? — Et S. eadem R. C. censuit respoudeudum : Négative in omnibus. Die 6 martii 1706. »
* c Epistola S. Nili ad Nemertium...Episcopalis thronus qui in medio cunctomm presbyterorum est, cathedrain insinuât magui poutiÛcis, Domiui Nostri iesn Christi. »
* m Sedes episcopi vario modo coUocatur pro diversitate altarium, apud qua ÉUlni débet Nam aut altare est in medio sub tribuna, pariete disjunctom,
284 LIVRE NEUVIÈMB.
i. Le trdne comprend quatre parties : les marches, k siège, le dossier et le dais.
Les degrés pour monter au trAne sont au nombre de troit\ chiffre réglementaire. Ils doivent être en bois ou en piem et on les recouvre d'un tapis. Le palier sera assez large pour conteuir le siège épiscopal, à droite et à gauche les escabeaux des deux chanoines assistants et sur le câté celui du prêtre assistant ^ Il faut prendre garde que ces marches dominent les stalles dos chanoines, ne dépassent pas en hauteur le niveau des marches de Tautei 'et laissent un espace libre entr*elles I et celles de Tautcl.
Quelquefois on les fait en demi-cercle : la symétrie vent qu'elles soient carrées, comme le dais auquel elles correspondent.
Le siège était anciennement en pierre ou en marbre ; actuellemeut, il est plus ordinairement en bois, afin d'éviter te froid. Il a sa forme propre, qui diffère totalement de cellft des fauteuils de salon, qu'il n'est pas loisible de lui substituer. Cette forme est traditionnelle à Rome et on la voit apparaître dès les premiers siècles ^ Elle comporte un marchepied étroit et mobile, recouvert d'un tapis ; une caisse carrée,
ita ut in spatio illo constitutus ait chorus, et tune sedes epiBCopalis e regione altaris parieli applicobitur, ita ut episcopus iu ea sedens, respiciat recla linet médium dlluris parteiu, habcbitque liinc inde ppdilia cauoDicorum. Si vero chorus Bit in aiedio ecclepiœ et altare adhœreat parieti vel ab eo modico ât intcrvallo separatum, ipsa scdea episcopalis erit collocauda a lalere evangelii. » {Car. cpisc, lib. I, cap. xiir, n. i, 2.)
1 « Utroqiie auteni casu tribus grndibus ad eam ascendatur, qui pannis ant tapetibus togantur. » (Crr. episc, lib. I, cap. xiii, n. 3.^
« An possit episcopus parare sibi sedcui in cornu evangelii cum tribut gradibus, illainqne ornaro etc.? Sac. Rit. Congregatio respondit : Servandam esse formaiu libri C<Tremouialiâ cpiscoporum in titulo de scdibus episoopi, lib. I, capit. XIII. » (10 jan. 1G04, m Elven,)
* « Sedebit (presbyter assistcns) in aliquo scabello prope episcopam, aote ipsius faciem a dcxteris vel a sinistris, prout loci situs patietur; regulariler tameu a dexteris, dummodo nec altari ncqne episcopo renés directe veita^ sed maneat semicon versus. » (C«r, ept'sc.y lib. I, CAp. vii, n. 2.)
3 < Epipcopum loci erexisse thronum cum gradibus excedentibua -alUtadinem altaris majoris. — Non licere. »> (S. R. C, in Isemien.t 2 aug. 1631.)
♦ Voir Perret, Les catacombes de Borne, t. U, pi. 14, 17, 18; t. III, pi. 35.
pleine et monU^e sur quatre pieds, servant de siège ; deux accoudoirs droits et un dossier, arrondi au sommet et assez haut pour que la tête de Tévêque assis et mitre ne le dépasse pa8^ Le siège et le dossier sont garnis d'appliques matelassées pour en atténuer la ridigité. Sur le tout se jette une housse^ dont la couleur varie.
Le siège épiscopal de la cathédrale de Bénévent, exécuté Mns BenoU XIII, en 1725, mesure en hauteur 1, "" 43 ; des accoudoirs au marchepied : 0, 94 c ; en largeur : 0, 80 c. Le dossier d'étofTe a trois mètres de largeur.
Le dossier du troiie a toute la largeur du palier et monte Jusqu'au dais. Il est en étoffe, de la couleur voulue et galonné au pourtour.
Le dais carré ' admet quatre pentes, galonnées et frangées.
Les armoiries de Tévèque se répètent sur chaque pente, aux deux extrémités. La pente intérieure, dont on ne devrait voir que l'envers, se retourne du côté droit.
Le dais a une charpente on bois, à laquelle s'accrochent les pentes tout autour et que soutiennent des cordes placées aux angles. Le ciel est en étoffé, de la couleur requise, comme les pentes.
S. Ainsi constitue, le trône épiscopal est fixe et immobile. n indique au premier coup d'œil la primauté d'honneur attribuée à la cathédrale sur toutes les autres églises du diocèse.
La garniture eu étoffe comprend le siège que l'on enveloppe d'une housse ^ le dossier et le dais.
Le velours est réservé au pape. Les cardinaux ont droit, à Tordinaire, au rouge ou au violet, selon le temps, avec ga-
1 « Forma sedia erit prsealia et sublimis, sive ex ligoo, sive ex marmore aut aUâ materia fabricata, in modum cathedrs et throni immobilis, qualet in nmlUs ecclesiis antiquioribus Tidemut. » (Cmrem, episc, lib. I, cap. xin,
t « Umbraculum sea baldacbinum... supra sedem episcopi^ forma quadrata, colore, ubi commode fieri posait, conformi colori csterorum paramentomœ, pro tempomm ac celebritatum varietate. » {Jbid,, cap. xit, n. 1.)
* « Qua (sedes) débet tegi et ornari aliqao panne serico concolori cnm aliia piramentis. » (Ibid,, cap. ziu, n. 2,)
286 LIVRE NErVlftUE.
luiis et franges d*or, enfin au drap d*or aux solennitéi'.
La passementerie d'or convient aussi aux patriarches. Lm archevêques et évêques ne peuvent avoir que des galons et franges de soie jaune.
Le trône épiscopal reçoit trois garnitures différentes, qm sont eu soie ou même en laine ' et de la couleur prescrite pour la solennité : blanc, rouge et violet ; le violet sert aux offices fuQ(*.bros. Eu dehors dos fêtes, comme le trône doit être roiistammoiit paré, il y a deux autres garnitures, une verte pour le temps ordinaire et une violette pour les temps de pénileuco, avent, carême, vigiles, quatre-tcmps*.
6. Lo troue do Tabbé ne diffère que sur trois points do celui de révêque : il n'est pas établi à demeure, mais on ne le monte que pour les offices qui comportent les pontiûcaui^;
1 (( Paiiiiu s'.Ti<*o... nou tameii aurco^uisi episcopiis edsct cardinalis. •{Ctr, epific, lii). \, (N'ip. XIII, II. 2.)
<c An (^pis.-opn poiiiilicalia «îxercenti conipetat reteiitio balilacliini, sen umbramli, ftiuin t'.n.tinsi et aur.ili, supra sodrin pn-ùlnm a lat-TC allaris lUfijoris? — Compctore, (iiiminodo uon s\t i»retiosum , nec auratum. o (S. R. C, 20 aag. 1729, m Terulan,
* 1 Sorico vol uliu matcria. » 'S. R. C, 2'A maii 1603, in Elven.)
* « An dicta si^d*»-* siM'ioo ornanda sit tani qiiando episcopus pontificaliter ooltdirat, quain <[uando diviiiis ofliciis assistit? Rcspoudit S. R. C. : Scmper cùuvoain?, ut aedc? episîtopi pit oruata serico, vol alla matcria coloris coDvenieiitis ttMiipori, juxta roiinlam lit». CaBremonialis in di'2to titulo de sedlbus episoujù. Die :i3 mail hiu3. ^' (In Elrcn.)
* « El'^iL'lilNA. — In proxime i^rneterita congre^alioue S. R. C. jusoit, ut faoultas tribiieretiir episcopo Enmibino, anctoritate Con^rref^ationii*, auioveri t'ac'uMidi baldachinum t;t sodtîni al) coclosia S. Ubaldi, si illa canouicià Laleraurnsilms, cvtra Ires dio« ipsis iudnltorf, in i»r;pt'.it.i coniin occliîsia rt']icrU fuerinl. At «'aiioiiifis regnlaribus pri^dicti.-* instautibuii, ne rao.uUae hujusmodi epi?coiM> Kngubino oliani adversario, sod Eino letçato L'rbiuaten. traderetar, litteraî ci»is(;opo jain cousniriptre minime transmissaî fueniut. Verum. re matnrius dircussa, PP. jusserunt litteras jam couscriptas procnralori episcopi consiguari, ut ejus sit facultas amovcudi, cujus est proîjudiciam, ut prsdîcU dietim in eccloî^ia regulari detincantur. Die 4 Augusti 1657. »
« FLORENTIN xV. — lUustrissirao Pic refcrente probationes factas per monachos Vallisumbrosa! super usu umbraculi in ecclesiis sanctissim» TrinitatiB el S. Pancratii, quaudo in eia célébrant abbates dicta Coagregatiooia, Sacra Congregatio respondit: Licere abbatibua indictis duabus ecdeBus tolemniter celebrantibns, uti baldacbino modo et forma prœBcripta pro Cassiaoniibiii. Die 31 Manii 1G29. »
il n*a que deux petites marches ^ sans escabeau et son orue-
« CONGREr.ATIONIS OLIVETANORUM. — Instante P. D. Silvio Faviïa de Neapoli^ procuratore generali congregationis monachorum Montis Oliveti, nomine abbatum ejuddem congregationis, ut attenta antiquissima consuetadine, solemniter cum boldachino, et assisteutibus in eorum ecclcsiis cele> brandi, recederctur quoiid eos a decretis alias hac de rc editis in causis Pirmana 28 Jauuarii 1606, et Nenpolitana 18 Martii 1617 ; S. R. G. eeusuit et declaravit : In bac porte recedeudnui e$se a dictis S. G. decretis, et licere abbatibus Olivetanis solemniter in tribus tantum auni festivitatibiis celebrantibus, uti baldacbino, sine aiiro tamen et pompa, nec non assistcutia unius presbyteri, et duorum diaconorum, ac nlionim sex ad summum monacbonim sacris indumentis coloris solemuitati convenieutis pnratorum, ultra diaconam et subdiaconum, qui in missa cautaturi suut evangelium et epistolani, atque ita, ut iidem alibates uullo modo teneant scdem abbatiolcm fixaui ac perma- Deotem prope altare, ut sedes episcopalis retiueri solet, sed corum sedcs retî* neatur in ecclesia iis tantummodo diebus quibus solemniter celcbratur. » (n mart. 1629.)
* NEAPOLITANA. — Cum illustrisaimus et reverendissimus D. cardiualis Carafa, archiepiscopus Neapolitauns, S. R. C. exposuerit monachos ccclesifla sancti Severiui, ordinis saucti Bencdicti, iu festo ejiisdum sancti, die 7 Januarii, prœter solilum et consuetum iu piano ejusdeni ecclesiae extra cborum in coruu evdLi.n;t'!ii, frexisscî sulinni cuu ([Miij.iiit» f/rM.iihiis, et «^nppr illu<i col'ocasse scdem pro abbate ejusdem iiiouJisterii cum duobus aiiis gradibus, ornatam serico vjlloso cremisino cum poster^uli ejusdcm serici cum baldacbino desuper ox lelaaurea coufecto, et splenilide oniato, et cum duobus scabellis eodem seruu villoso cremisino coopertis hinc inde pro assi^tentibus, in qua sede sedit abba? dicti monastcrii in di<*to festo S. Sfiverini, ot ceiebravit vesperas, et die seijnenti missjiin... Eudem Sac. H. C. a decreto alia-? in simili causa facto iu unu ririnaua, piiI> die :28 .ïauiiarii 1606, non esse recedeiiduna eeusuit. neuipe, ut abbas pr;p(lictus mouastcrii S. Severiui ordinis S. Ueaedicti, et cjiîteri omues simile^* abbates ejusdem, vel alterius ordinis in civitate et diœcesi Ncapolitaua, et ubique, quando solemniter in propriis eorum ecclesiis célébrant, conteuti sint et e^?p debeant sua propria et convenieuti sede, quse locata sit et esse d"hoat in rurnu evangelii in piano j»resbyterii. cum iluobus taulum gradibu- parvis, fi sinn ullo suppedaueo, suggeslu lapidco, vel ligueo, ac siue baldacliiuo desuper, sed cum postergali tautuni ex aliqua panuo, vel serico levi, sine auro coloris convenieutis solemuitati qux celcbratur. « (18 mart. 1617.)
« « C0NGUE(iAT10NlS CASSINENSIS. — Gum alias Sacrorum Ritunm Congregatio interdixerit abbatibus congregationis Gassinen., ordinis S. BenedicU, quando solemniter célébrant, usum baldacbiui et quorumdam ministrorum, prout in decreto sub die 18 Martii 1617 latius continetur; et ab boc decreto D. Honorius a Perusio, procurator ejusdem congregationis, se gravatum pnetenderit et allegaverit suam congregationem tune fuisse indefensam, neqae jura deducta, imo fuisse per suppositum, eosdem abbates contra solitum usum baldacbini introduxisse, quod tamen minime ?erificabatar in facto; fuit a(^
288 ijvHi-: McrviÈMK.
meutatioa est plus simplo', c'est-tt-dire que l'étoffe est moins riche ; euQn ou s'abstient d'y broder des armes.
eadem Sacra Congregatiouc maudatum, ut de novo aiidirentur, et caoït id hune effectum commifiBa illiistri&simo et reverendisBimo D. cardinal! Lancel* lotto, corain qiiu fiierunt exhibitœ plures atteatationcs et testinm deposUîonei, et taudem fada ab eo relatione, eadem Sacra Ritutim Congregatio, caait diligenter disciiâda, declaravit ia hue parte recedendum esse a praedicto decreto, ac ccQâuil licere eiàdem ahbatibus, quando solemniter in eorum ecclesiis célébrant, iiti baldachiuo coloris coovenientis solemnitatibus, atqae appanta juxta eorum untiquissiuiiim cousuetudinem, ita tamen, ut modeste, cum débita eonveiiienlia, piue pompa et aurô, atque in tribus ad summum festÎTitatibin quolibet anuo utantur, reducutis ac sublatis abuBibus et excnasibus, si qui in aliquo monuslerio circa id iutroducU fuerint. Die 12 Martii 1618. »
« CLUSINA. — Contra prœscriptu in decrelis S. M. Alexandri PP. VII, de anno 1()59, editu, abbale S. Salvatoris ordinis Cisterciensis retinente, proat assertum fuit, in s>uh ccclcsia oathedram Pixani et pcrmauentem cum triboa gradibus, non âimplici B^^rico pauuo, sed pretioso omatam, seu coopertam, ucc non ulcote mitra prctiosa, et baculo pastorali absque vélo, et accedente ad peragcnda pontiticalia cum associatione totius sui cleri ; S. R. C, apad qnam episcopns Ciusiiius super pnemiBsis pro aliqua providentia démisse supplicans conipifAluB fuit, ceiiâuit respondendum :
4< Secretnno ad mèuteiu, et meuâ fuit, quod omuiuo serventur décréta S. M. Alexandri Vil. Die 10 Martii 1708. ».
« FLORENTINA. CONORFJiATlONIS VALLISUMBROS.E. — Cum alia^ Sacra Rituum Congre^atio, ad instautiam archiepiscopi Florentini prohibuerit monacbis Vallii«unihroéae Florciitiie degentibus ne abbatcs dictie cougregationis in eci:lesiis SnnclissiDiuî Trinituti»ft sancti Pancratii intra fines sua? dîœcesis existenlibu:*, tiujinilo ?oleuiiiiter célébrant, baldachino uli audercntj Rev. P.D. Iguatiud (iuiducniii.'i. procurât or gcneralis totius cougregationis Vallisumbroso?, noniiuc dictorum abbutiim supplicavit revocari dictum decretum ducens tupcr usu ilicti baldacliiui in dictie duabuB ecclcsiis, antiquam consuetudinem illo semper utendi. Kl S.-icra Congregatio, re mature discussa, censuit licere abbatibue SuuotissiniHî TrinitatiB et S. Pancratii solemniter celebrautibus, io tribuà tantum au ni festiviUitibus, uli baldachiuo, sine auro taïuen et pompa, necnon assistentia uuius pre^byteii et duorum dlaconorum, ac aliorum sex ad summum monacborum ; qui quidem sex monachi, duo ex ipsis sint paraU cum pluviulibus, duo cum planetis et duo cum tunicellis coloris tempori con- Tenientis, ultra diacouum et Bubdiaconum, qui in miBsa cantaturi sunt evan gelium et cpislolam, ita ut iidem abbates nullo modo teneant sedem abbatialem fixam et permanentem prope altare, ut sedcs episcopalls retineri coDiae- Tît, sed eorum sedes retincantur in ecclesio, ils tantummodo diebus, quibut solemniter, ut supra celebratur, et dicti sex monachi sic parati non in scdibus choralibus, sed super scabellis sedeant in situ congruo joxta ecclesiarum coa- Tenientem situm^ tune appositis, panne laneo coopertis et alias proul ia decreto facto pro Cassinensibus 29 Januarii 1629 quod iuviolabîliter et ad uoguem a dictis abbatibus serrari mandayil. Die 31 Martii 1629. »
LES PONflFlCAl X. 289
7. L'évèque et Tabbé n'ont droit au trôno qu'autant que le maltre-autel a lui-mémo un dais ou un baldaquin^, car ce serait s'attribuer l'honneur qu'on refuse à Dieu. Dans ce cas, on 86 contente d'un simple dossier.
8. L'évêque peut ériger un trône pour l'heure de Tierce, quand il officie pontiQcalement, dans le lieu, sacristie ou èhapello^ où il s'habille '. Suivant l'usage romain, ce trône
« GaUiedram, sea sedem fixam et permaDenlem in eonim eccleaiis ne detineant, sed tribus ipsis diebus, quibus ex aniiquis decretis tantummodo pontificalia celebrare est ipsis permissum, mobili sede seu cathedra utantur, qaam nihilominus simpUci sericeo panno ooloris festivitati congruentid obdueere poterunt, non auro contexto, aut pbrygio, aut basylico opère exornato. ^ B&ldachinam adhibere su^ra sedem poterunt, non pretioaum, aut aureum, •ad simplex, et eo, quod altari superimponitur materia et opère inferius; ad ipwn autem per duos tautum gradus in presbyterii superficie stratos ascendatnr. » (Décret. Alex. VU, 17 sept. 1659.)
* € Super eain (sedem) umbraculum seu halJacbinum ejusdem panni et coloriB appendi poterit» dummodo et super altari aliud simile vel elium siunp* tnosiua appendatur, nisi ubi super altari est ciborium marmoreum Tel lapideuAi. » (Cmr. epitc,, lib. I, cap. xiii, n. 3.)
s « ASCULANA. — 1. An liceat erigere baldachinum super sede episcopali, in qua episcopus, pontiflcaliter cclebraturus, récitât horam tertiam et sncris fiaramentis induitur, ex cousuetudine civitatis Asculunœ, in presbyterio in coma epistoiœ e couspeetu throni apponi consueta? Et quatenus négative,
« 8. An liceat episcopo pontiflcaliter celebraturo, eadem sede postposita, in alia sede in sacrario^ Tel in altéra parte ecclesiSf prœsertim ad audiendam ooncionem^ cum baldacbino prœparata, horam tertiam recilare, et sacris para» mentis ut supra indui? Et quatenus négative,
c 3. An galtem hoc liceat in alia sede^ seu baldacbino extra dlctum presbyteriam, et prœsertim in aliquo sacello ecclesi®, a quo deinde processionaliter accedatur ad ipsum presbyterium, et in eo ad altare majus ibidem existen. celebretur?
c Et S. Rituum C. respondit : Licere episcopo erigere baldachinum in cappella^ ubi sumit paramenta sacra, quanJo pontificaliter est celebraturus. Et iU declaravit. Die 6 Mali 1673. »
« ASCULANA. — In prœterita C. S. R., super dubiis pro parte capituli et eanonicorum cathedralis Asculanœ propositi«, declarandis ad occurrendum pcntensis novitatibus eorum episcopi, eidem placuit respondere : Licere cpifcopo erigere baldachinum in cappella, ubi sumit paramenta sacra, quando pontificaliter celebratums est. Vemm quia> cum visum fuerit hujusmodi 1*6»ponsionem non percutere casus superius expressot, ideoqne iidem iterum ■n^licamni pro prœcisa singulorum resolutione, eadem 8. G. respondit : Salis provisum. Hac die 17 Jun. 1673. »
c ASCULANA. — Sapplicante episcopo Ascolano pro obsenrantia decreto-
290 LIVRE NSUVIÈMB.
n*a pas de dais, mais un dossier dont les extrémités supérieures sont armoriées.
9. Je citerai trois exemples de la manière dont le moyen* âge décorait les sièges épiscopaux.
A San Sabine de Canossa (Deux-Siciles^) on lit cette inscrip* tion, de l'époque normande, qui rappelle à Tévèque ses de* voirs :
Presul, ut etemam post hanc potiare cathedram^ Est vox exterius, res fer et interius»
Geris impiciendas^ gestes lumen ut in me Lumen cum prestas^ lumine ne careas.
Sur Tancien trône papal, à saint Jean de Latran, les quatre animaux symboliques, Taspic et le basilic, le lion et le dragon, foulés aux piods par le Christ selon la prophétie de David, ont été sculptés, au XIII* siècle, à la marche supérieure, par allusion à ce verset : « Super aspidem et basiliscum ambuIabÎB et conculcabîs leonom et draconem. »
Au dôme de Piso, le siège, orné d'une marqueterie de bois de diverses couleurs, porte ces deux vers écrits en 1536 :
f GYM SEUEAT SVPER CATHEDRAM QVEM DEVS VNXIT OLEO SANGTO SVO, VOS IIINC PROGVL ESTE PROFANI.
10. Le siège épiscopal étaut à Tusage exclusif de Tordinairc, c'est lui seul et non la sacristie qui doit pourvoir aux frais de son érection et de son entretien * .
rniïi ips^iiis S. C. novissiiue ad ejus favorem emanatorum de et super jure Huuieudi ?acra paramonta iu iino ex saccUis, et erigeudi in eo baldachiimm non obstiiite iuliibilioue Rotali coram R. P. D. Albergato pro parle canonicorum cnthodralis AsoulaiiîP obtenta, ciqiie pra?sentata, prohibeado quod noD possit illa ?umere, ni?i iu presbyterio; et viceversa replicantibua dictis canonicis, episeopuna tam controvcnisse dictœ inbibitioni, qiuaiii ezcessisse fioes dictorum decretoram, sumendo dicta paramenta et crigcndo baldachinmn intra sacellum et columnam dicti presbylerii, et propterea supplicantibos omnia remitti ad Rotam. Et S. eadem G. respondit : Episcopum maauteneadum e3se in possessione^ non obstante inhibitione Rotali. Hac die t2 Aog. 1673. »
1 « Sedes archiepiscopalis œre proprio archiepiscopi, non ex BacrisUe,
hZ6 PONTIFICÀUZ. 291