‹ Une chaire de médecine au 15e siècleChapitre 121 sur 126 · PIÈCES ANNEXES · texte numérisé non relu

PIÈCES ANNEXES

(i440, J Juin.)

Processus in causa dicti dornini Mathei ex Ferrariis de Gradi contra doclores de medicina de Collegio pretendenles dictum dominum Ferrarium non esse admittendum in priorem dicti CoUegii cum seutenlia in favorem dicti domini Ferrarii contra Collegium dominorum doctorum, lata et attestata per dominum Salvaghum de Monbreto, publicum Papiae notarium et dictae causae a^ctuarium.

Nos Petrus Gabriel de Oltrona, juris utriusque doctor arbiter, in procedendo electus inter egregium et insignem artium et médicinal doctorem dominum mag. Matha3um de Ferrariis de Gradi parte una, et spectabilem et egregium artium et medicina? doctorem dominum Antonium de Mazariis de Castronovo prioi'em et sindicum procuratoxMo nomine venerabilis collegii dom. doctorum artistarum et medicorum studii Papiensis... [omissis).

Dicit dom. mag. Matheus quod, secundum formam statutorum dicti collegii, esse debent doctores quatuordecem numerarii cum prerogativis utilitatibus et çomoditatibus acquisitis juxta consuetudinés dicti collegii. Et asserit et proponit ut supra : Quod de anno cursu 1439 — de mense junii ipsius anni, Magister Joh<innes Marcus de Parmengiiis de Parma, tune de dicto Collegio, decessit ab bocseculo, et successive, de anno présente et mense januatii proxime preterito, decessit famosissimum artium et medicinaî dottor et phisicus ducalis et de dicto Collegio, Dominus mag. Luchinus de Belloculio... Et asserit D"*"* mag. Matheus quod propter mortem doctorum dominorum mag. Luchini et Joh . Marci non fuit numerus completus quatuordecem numerariorum requisitorum et quod esse debuit de dicto numéro doctorum dicti collegii. Et quod dictus dominus prier et doctores de collegio et numerarii injuste eidem D" Mateo, non admisserunt et récusant ad locum suum numerariorum. Et ulterius récusant responderi permitlere, imo prohibent quod non respondeatur eidem domino Malheo tanquam doctori el numerario ei prerogativis examinum etconventuum eteorum quœ sibi debentur... [omissis).

Visis prerogativis factis p(!r nos de dicto compromisse quinque in

prespulia et cum voluntate etconsensu egregii medicinae docloris mag. Syri do Rubeis nunc prions, virisquo et auditis omnibus sine inde produotis et factis inter dictas partes sepeque auditis aîiegationibus dictaruin partium tamore quam in scriptis accum dictis partibus earumque advocatis virisque omnibus, iisque dictœ partes coram uobis producer« Yoluerunt et super ipsis omnibus matura et diligenti deliberatione prehabita. . .

Dicimus, arbitramus. . . inter dictas partes :

In primis, dictum D"'» mag. Matheum a tempore mortis quondam spectabiiis D"' mag. Luchini de Belloculis citra fuisse ethodie essedoctorem numerurium de dicto collegio. . .

Et proinde condemnamus dictum d"™ mag. Syrum priorem suo et dicto nomine et, per eum etiam, dictum collegium artium ad admittendum Ipsum dominum mag. Matheum inter numerarios dicti coilegii.

Item ad ipsi D"» Matheo dandum et solvendum pro ejus débita portione preeminencias, prerogativas et obventiones que ex doctoratibus et examinibus aliisque actibus in dictum collegium pervenerunt a dicto tempore mortis dicti quondam magistri Luchini.

Item condemnamus dictum D""'" priorem ad ipso domino magisti o Matheo dandum et solvendum llorenos duos monete mediolani ad compulum soldorum trigînta duorum imperialum per floi^eno . . (omîs-

Sub anno N. D. 1440, 3 julii. Actum in civitate Papiœ, videlicet in audientia episcopali.

[Bibliothèque R. de l'Université de Pavie. Cart. Robolini. Anno 1403-1457, Pergamena N.74.)

Lettre du duc de Milan aux prieur et docieursdu Collège des médecins de Pavie.

(12 mai 1445.)

Dux Mediolani, etc. Papie Angliei'ieque comes ac Janue dominus. Gontingit interdum quod insignis artium et medicine doctor magister Johannes Matheus Ferrarius de Gradi, legens in nostro felici studio papiensi, pro curajuvenum nostrorum in Belreguardo residentium, ac etiaiu aliquorum de curia et familia nostra, a studio ipso, per aliquos non multos tamen dies, se absentât. Et quia non conveniret, dum servitiis nostrorum vacat, que nec minus ulilia, nec minus grata nobis sunt, quam si in studio perseveraret, quod emolumentis, honorariis, comoditatibus, "ac prerogalivis studii carere deberet. Et eo minus, quia pro tempore absentie, substitutum dimittit lecture intendentem loco sui, declaramus, tenore presenlium Intentionis nostre esse quod eidem magistro lohanni Mattheo pro tempore hujusmodi absentie, sive alterius, sibi, mandalo nostro, iniuncle nulla penitus retentio fiât, imo non aliter quecumque

t'iaolumeata sive ex lecfuni, sivo ex collegio provenientia percipiul, quam si iu studio ipso conliuue resideret. Presensque urbi inleresset., Mandantes venerabilibus dominis priori et doctoribus collegii arlistarum dicti studii uostri, ac etiam universis et singulis aliis,ad quosspectat et spectabit quatenus declarationem ipsam nostram, presentcsque litteras observent et faciant inviolabiliter observari. Sub pena nostro arbitrio imponenda.Data Mediolani die duodecimo maij M CCCC''XL°quinto.

Marcolinus.

(W. /'/. Fasc. A'. 79 cartacco.)

Le même à Jean-Mathieu Ferrari.

(18-20 août 1446.)

Dux Mediolani Pai)ie Anglierieque cornes ac Janue dominus.

Il duca Filippo Maria Visconti prega Giovanni Matteo Ferrari da (irado di voler recarsi a Parma per prestore le sue cwr&ixl =venerandm in Christo pater Dominus th. presul Bononiensis — il quale si trova ammalato in detta città. Datato da Milano il 18 agosto 14i6.

Filippo Maria Visconti scrive a Giovanni Matheo Ferrari da Grado - che il suddetto prelato é guarita e non occorre più quindi l'opéra sua. Datato da Milano il 20 agosto 1446.

(M /rf. Fasc. N. 70 cartacco.}

Preclaio et integerrimo artium et medicine doclori magistro Johaniri Matheo de Ferrariis compatri optimo.

Papie prope ecclesiani sancte Marie carmelitarum.

Jésus

Cum nuper colocandi te bona conditione in celebri studio Senensi oblata mihi facultas videretur scripsi ad te statim ductus singulari erga te benevolentia mea, compater optime, sed quoniam fieri potuit ut eas literas minime acceperis. Has etiam adiiciendas putavi. Spero igitur si libi placuerit conductus eris opéra mea bono et honesto salario. Reliquum est ut mihi citissimo duplicatis litteris tuis signifiées mentem luam. LUrum banc condicionem respuas an acceptes quam ego tibi oranino accipiendam existimo propterea quod preclara admodum sit ea civitas et gratissima bonis ac doctis viris habitatio nec ambigo vel bonilatis vel petite tue gratie non mediocri te ibi pretio futurum, quod si mecum sentis scribe de salario quod ultimum velis mihi tamen erit .■ure ut quantum amplius fieri possit tibi stipendium adsignetur; si vero id

non placet omnino id etiam ipsum scribe alque intérim jein tacitam conline. Fac valeas oum nostris omnibus. Nos nunc bene omnes valemus T)eo dante. Ex Ferraria VIH maij. {S. d.)

LobKisius.

(/d. Id. /'Vise. iV. ~9 vartacco.)

Héponse. de Farari à Lodrisim.

Jésus Maria virgo Reddile mihi sunt littere tue fraler oplime, die ultimo maij obsignate Ferrarie die octavo, In rure Cassinablanca, uhi me cum familia recepi suspicione pestis, hodie Papiam applicui, ut lido nuncio responsivas commendarem. Accepi ex tuis rem non aovam tameji summam tibi inesse in me benevolentiam et carilatem de qua re non tibi cumulativas habeo gratias ne tuebeneficenfie et carilati diffidere videar ut in re nostra quid sentiam intelligas sic accipito. Superioribus proximis diebus cum jam mihi oblala foret condictio, per venerabilem religiosum comunem patrem noslrum fratrem dominicum Catelanum nomine gubernatoris Bononie ut illuc modo vellem in honesta sede et decenti salario me conducere. Mediolanum adivi ut liberior principis licentia fierem, tandem causa exposita mea, renunciare fecit verbo maguifici Andrée Biraghi gratius sibi forent hic persisterem, promissitque se daturum futuro anno bonam mihi conductionem nihil tamen hucusque certi actum est unde et aduc liber sum, verum est quod tanta et talis ittineratio mihi nalura debili futura esset labox'iosa, verum ibi per honestatem vitam cum familia agere possem fortasis eonductionem acceptarem. Si citato ideo pi^ecor id ultimura salarium quod mihi pro mercede impartiri volunt cum sede ordinaria ego ultimo vellem summam asendere ad ducatos quatuor centum quodquo tamen in re ista astruxeris mihi quam raptim significalo ut in re mea caueius deliborare possim. Vale cum optimis pâtre et matre et lîliolis, nos utique valemus. Si fortuna, fratri Dominico suprascripto occurreres, dicito, obsecro, ut causam meam Bononie non habeat desperalam, faciat conductionem. Postquam dominus Galeotus decessit qui meum in scribendo solatium erat et zucarum, precor tu partes suas suscipias.

Jo. Mat.

(Id. Id. Faso. N. 79 cartacco.)

Integerrimo viro ac probatissimo artium ac medicine doctori magis- Iro Johanni Mattheo Ferrario fratri prestantissimo.. Papie.

Jésus

Reddidit mihi litteras tuas, compatersuavissime,magistcr Stephunus Augustinensis theologus quibus ob acerbissimum mihi casum palruo

mortis brevissiine respontleo. Spero a Seneiisibus lial)cre poteris id salarii quocl luis litteris exposisli cuin sede ordinaria. Sed non video quoniodo honeste hec traclari possint nisi cei lum habcamus animum tuum scribes, sed ambiguë, forlasse te conductionem accepturum,quamobrem statue tecum quod sis acturus et obfiirna piopositum, meque certiorem effice. Ego rem agrediar postea. Oblinebimus non dubito id salarii. Et preterea obi^aritatem medicorumexmedendi oflicio non médiocre tibi eniolumentum accedet. Civitas est oplima et ad bene bea- ,teque vivendum aplissima; nec le deterreat ilineris difficultas, nam ex Papia comodissime navis una domum tutum Bononiam usque proyehit, Inde restât Iridui tantummodo iler quod commodoluo suacipere poteris. et egofortasse ero tibi socius. Quod Bononiam cordi habeas non placet nisi fortasse velis gratis et sine premio laborare et tuis militaribus stipendiis promittuntur ab illis quidem honesta salaria sed solvuntur nunquam. Scribe ad me certissime duplicatas litleras et vale cum tuis; ego valeo et, licet interdum me cruciet patris casus, divina gratia et misericordia consolât et sublevat. Vale et semper vale. Ex Ferraria XIIII junii 1451.

LODRlSlUS.

{fd. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)

Probatissimo artium ac medicine doctori magistro Jbhanni Maltheo de Ferrari is compatri optimo,

Existente Papiam in Cassina Blanca.

Jésus

Oplime compater, Respondeam primis tuis ad me litteris in negotio conducionis lue per magistrem Stephanum theologum ordinis eremitarum et cum postea expectarem litleras tuas nihil ad me perlatum est. Ego aulem animi tui incertus conductionem ipsam soUicitare non polui novissimeautemoblale mihi sunt litière tue quibus affirmas binas alias ad me dédisse quarum uullas accepi et praeterea conductionem quam ego pridem libi laudaveram amplecteris. Scio Senenses intérim de conductione tractasse cum aliis et quod pacti sint incertus sum. Agrediar lamen negotium magis quidem excipiendi animo quam explendi quando res adeo retardata est. Et prout successu cei^tiorem te faciam. Est autem bis rébus magno impcdimonto sigillariorum perfida negligentia.

Vale nos valemus. Ex Ferraria XXIIII augusli 1451.

LoDRisius compater tuus.

(/(/. Id. Fa.'c. y. 79 cartacco.)

•27 Octobre 14i».

Dux Mediolani, etc.

Domini episcopo papiensi et Universitati sludii ibidem, necnon potcstati referendario et thesaurario Papie.

Reverendissime in Christo pater ac dilectissimi nostri,

Per le grandissime et varie occupationi quale abbiumo averto et al présente abbiamo per la novitale nuovamente occorra non avano potuto attendere, ne poissiamo de présente alla reformatione de quello nostro studio cum quella mataritate et diligentia che nui variamo. Et perch(? mo el tempo da principiare ad leggere aciô li scholari non perdano el tempo, vogliame dhel se lega generalmente per agni lanno ad vegnire como se é leginto per la passato, senza altra mutalione de lectura ne de salarie. Excepto ohe cassiamo de la lectura sua de decretalle Messer Bartholomeo Azerho de Castelnuove et ad quella liavemo deputato lo egregio dottore Messer Johanne Tomaso Morone de Milano cum salarie de fiorini 300 l'anno in concurreutio de Messer Augustino Massaio de Castelnuovo et de Messer Jeromino Mangiaria de Pavia. Et cas! voi referendario ettexaurario fareti pagare el paghereti tutlo lo studio ad modo usato in tempi debiti senja altra immerlajione, excepta quella de Messfr Tomasso corne diclo de sopra.

Ma perche siamo avixali per molti de quello studio, et per altri fîde digni ancora, che sono de molti doctori che non leggono e fanno leggere per substituti, altri ancora ce ne che non leggono per manchamento de auditori, et altri leggono ad suy famigli do caxa, o ad auno o due scholari conducti per amicitia o per pretio, il che non fa utile ne honore veruno ad quello nostro studio, et ad nuij é grandissimo danero et vergogna. Per le presenti lettere ordiniamo quale voliamo che habbiano forza de decreto, che non sia doctore veruno, o scholaro deputato ad lectura, che da mo inanci possia leggere per substitut© in facultate alcuna, ijmo ohe luy stesso debbia leggere, excepto in caxo de urgente necessitate. Et non leggendo avero leggendo per substiluto ut supra senja urgente necessitate, vogliamo perda il salario suo.

Similiter voliamo che quelli non legÊ;eranno al continuo, como sono obbligati, ovvero che non haveranvo da sei auditori sopra, perdano etiam el loro taxato solito. Et aucha questo voliamo che, vuy refferendario, li mettate ordine per via del Bidello, del chiavadore délie schole, li socramenti loro et de altri como ve parerA, per modo che sapiale chi fora el debito, acio sapiati ad cui fare ritenere li salarii. Li danari de le lecture che vacharano per li modi predeti habbiamo deputato ad una nostra spexa per uno facto importantissimo al stato nostro. Et per vero voliamo che siano dati ad Boniforlo Sartirio nostro oxpendilore extraordinario, el quale ne faccia quanto gli abbiamo commesso circa el decto nostro bixogno.

(Ex autographio in arcliioio nationale Mediolani apud San Fiilelem. Cartctla seguata : Studio Université di Pavia.)

21 Avril 1431.

Egregio artium el medicine doctori magistro Johanni Mattheo di firadi.

Jn Papia Cito,

Dux Mediolani, elc.

DilecLe noster. Licel fidem non prebeamus iis qui referunt vos in sermonibus vestris gravare casum pestis in illa nostra civilatevigentis. Ex qUo timor ceteris major incertitur. Nihilominus placuit ad vos scribere ut. advertatis quonam modo de ipso casu loquamini et studeatis potius inducere liomines ad bonam spem quam suspicione et metu terrere. SeHis namque que verba tanli extimantur quante auctoritatis sunt a quibus pi^oferuntur. Et placet memineritis minime conferre statui nostro ut inter cives trepidatio inde causetur et mala fama de condicione civitatis pervulgetur. Itaque placet verba vestra dum mentionem de re facitis moderemini sicut speramus etnihilutique dubitamus vos pro singulari modestia summaque prudentia vestra facturum. Data Mediolani, die XXI aprilis MCCCCLI.

R'\PHAEL.

(Id. Id. Fasc. N. 79 cartncco.)

14 Septembre 14j1.

Spectabilii doctori tamquam fratri carissimo magistro Johanni Mattheo de Ferrariis de Gradi artium et medicine professori exhimio.

Spectabilis doctor tamquam frater carissime. Havemo molto volunteri intexo quanto ne ha scritto il nostro Illustrissimo Signore circa il facto délia lectura vostra. Ad la cui Excellentia havemo risposto tanto in compijmento in vostro favore quanto più havemo possuto. Perhô tuti vi siamo affexionati per la virlute et benemeriti vostri. Et in specialita Messer Franchino sempre ha adopratore et parlalo tanto coldamente per vuy quanto haverebe potuto fare per uno suo fatto proprio. Il per ché essendoli al présente accaduto uno pocho di graveza di fluxo, vi preghemo, affectuosamente che il vogliati per ogni modo venire ad v'isitare perô li sera di gran consolalione et di grande giovameute la visilatione vostra. Et in questo ne fasiti grandissimo piacere a tuti quanti nuv siemo.

Data in Caravalle die XIIII" septembris MCCCC^L primo.

Ducale consilium skgrf.tlm.

{Id. Id. Fasc. N. 79 cartacco.)

6 Décembre 1451.

lllustrissimo priiicipi et excellentissimo domino nostro honoraiidissime domino duci Mediolani, etc.

Illustrissime princeps et excellenlissime domine noslei lioiioiandissime. Post liumilem recomendationem Lo egregio et célèbre doclore magistro Matheo da Gradi maudando de presenti ad la vostra Excellentia per lo facto de la lectura sua me ha richesto, lo vogla recomandare ad quella. IJnde perché lui ha optima famade essere valente et grato ad li scolari. Et invero da alcuni scolari in Pavia me slato dicto che sono venuli li principalemente credendo che magistro Johanne Matheo dovesse légère che quando havesseno saputo chesso non legesse forse non li sarieno venuti pero ad la prefacta Excellentia Vostra strictamente lo recommaudo. Data Mediolani die VI" deccmbris MCCC('"LI".

fidelissimus servitor Angélus Symonkta.

{Id. Id. Fasc. N. 79 çartaccn.)

6 Mars 1452.

Le duc Fraifçois Sforza à ses référendaires d Pavie.

MCCCCLII die VI martii.

Mandalo spectabilis mililis domini Bartholomei de Corigia, magistri intratarum et camere possessionura ac referendarii civitatis et comitatus Papie, et in executione literarum ducalium tenoris subsequentis videlicet,

Dilecti nostri. Scripsimus vobis diebus superioribus ut nobili magistro lohanni Matheo de Gradi artium et medicine doctori soivi faceretis super provisione anno presenti statuta magistro Johanni Antonio Sceve similiter artium et medicine doctori ex causa lecture medicine de mane florenos centum ratam pro ralaprout bullete dicte provisionis dicti magistri Johanni Antonii curerint. Quod et autem per présentes iteramus et a vobis exequtioni mandari jubemus, verum quia constat nobis spectabiles dominos de conscilio nostro secreto ordinasse ut ultra predictos florenos centum dicto magistro Johanni Matheo modo predicto exolvendos alii sibi rtoreni centum persolvanture Caméra nostro pro ahquali compensatione. lecture anni presenti in quo conduclus requerebatur. Et tamen- lectura et promissio non extitit. Contentamur et ila volumus vobisque mandamus ut de denarii camere nosire prefato magistro Johanni Matheo dictos alios florenos centum qnanto c.cius heri

polorit solvi elnumerari faciatis. Data Mediolaui die sef.timo februarii. MCCCC^LII.

Frangisgus SroRTiA VicECOMEs manu propria subscripsit.

Egregio et nobili domino Bartholomeo de Corigia militi referendario et Graoino de Pischarolo referendario generali nostris iil Papia: Det et solvat.

Johannes Franciscus de Zaciis dicti comunis thesaurario predicto.

Magistro Johamii Mattheo de Ferrariis de Gradî pro satisfacione proniissione alias sibi per prefatos dominos de ducali consciglio secrète facle de denariis intrate ordinarie illustrissimi domini nostri presentis raensis marci libras centum sexaginta iraiperiales.

Subscripsi.

- Franciscus de Morbiis causa prefati domini referendarii.

Date.

■ Bartholomeus.

• ' f/d. Jd. Faac. N. 10 ccrtccco.j

Le duc de Milan au recleur de l'université dé Pavie.

il Juillet 1432.

Franciscus Vicecomes Dux Medioiani, etc.

Vacante ad presens lectura ordinaria medicine de niane in almo studio nostro papiensi ob raortem magistri quondam Antonii Guerre de Castronovo, Nos attente circumspicientes quem potissimum in ejus locum ipsi lecture preiicex'emus, que in ea facuitate primaria est et doclorom exposiit qui doctrine acumine et longo arlis usu excellât, aniraum nostrum convertimus in egregium doctorem artium et medicine, magistrum Johannem Matheum de Gradi cujus apud nos famé preconia cunctorum lestimoniis celebrantur et ipsius etiam erga nos ardens studium et inconcussa fldes est notissima. Quibus propterea efficacibus moti de causis et ex (?jus promocione oplime consultùm censèntes felici. illo studio papiensi nostro, harum série memoratum magistrum Johannes Matheum ad ipsam ordinariam lecturam medicine de mane loco prédicti magistri Antonii Guerre constituimus et deputamus ab hodienm; die in antea usque ad finem presentis anni et deinceps usque ad ét per: totum annum proxime insequenlem, cum eodem salarie proemiuentiis et prerogativis quod et quas memoratus quondam magister Anlonius, percipiebat. Mandantes proinde venerabili domino rectôri artistarum et medicorum, ac ceteris ejus facultatis doctoribus prefati almi studii nostri papiensis quatenus eumdem magistrum Johannem Matheum àdj possessionem anlodicte lecture ponant et inducant et referendario nostro Papie quatenué eidem de salarie quod antea assignaturh erat et. dari consueverat magistro quondam Antonio, responderi faciat, et sa-, tisfieri pro tempore predicto. In quorum testimonium présentes fieri

jussimus et registraii noslroque sigillo roborari. Data in felicissirnis taslris noslris apud Tregnanum die XVII» julii MCCCCLo secundo.

ViNCENTl.

{Siyil. duc.)

{M. Id, Fasc. N. 79 eartaeeo,)

Supieuti viro domiao Johanni Matheo de Gradiartiam medicine doctori la Papia, Cito.

Ducissa Mediolani,etc. Papie Anghierieque comitissa ac Crémone domina.

Dilecte noster. Habet conferre vobiscum consilium uostium secretum, super nonnullis tam commada vestraquam reniducalisExcellentic spectantibus. Quamobrem liis receptis, curate quamprimum vobis commodum erit in hanc urbem ad prefatum consilium .nostrum vos conferre. Data Mediolani die XXVIIII» jvlii MCCCUl".

VlNCENTI.

(M. Id. Fasc^ 79 cartacco.)

Le duc de Milan aux membres de son Conseil privé.

^'liol, n Agoslc]

Quando oramo acampati a Garavazo conducossimo lo Egregio fît famoso doctor de medicina Maistro Zohanne Matheo di Ferrary da Gradi et quatro altri doctory et li deputassimo a lezere nel felice nostro studio de Pavia per certo tempo. Et quando gliforono stati duy anni acomplacentia del Signor Misser Carlo al quale alhora haverissimo compiacinto in molto maior cosa, forevocato da la lectura sua esso Mayslro Zohanne Matheo se dolesse de questo, corne de cosa inhonestamente facta et nuy cognoscemo non poterlo fare de rasone. Pur per non despiacere ad esso messer Carlo et per tenerlo accarezato fo necessario havesse paticntia. Adesso el dicto Maystro Zohanne Matheo è venuto da nuy et hamc facto nova instantia d'essere remetulo al loco suo. Pertanto parendono honesta la richiesta sua si per rispecto de la promissa chc gli fecimo quando lo conducessimo come perché; intendiamo che l'è più anticho et piii excellente in quella facultà che l'altro; considerato etiamdio che fo necessario cossi fare per importunità de Misser Carlo come è dicto, benchè lo facessimo mal volontiere, dicemo che quanto a nuy ne pareria lionesto per le dicte rasone ch'esso Maystro Zolianne Matheo fusse remisso al suo primo loco. Nondimeno vogliati consultare tra vuy questa et avisarne del parère vostro. Ex I.aude die XVIi Augusli MCCCCLÎ.

{Dnl Hffiislrodi missive drwali N, 6, for/Uo 115, del R. Arcli" ili Slato in Afilano.)

Décembre 14o2.

La duchesse de Milan à Cicco Simonétta.

Sono iufoi-mata che Mag'" Mateo de Gradi soleva avcre per la sua t^blura (ioiini CCCG lo anno et questo aniio passato li foreno sstraii iioi'iui G per certa causa et luy al présente demanda il pagaraento coniplito et il consilio li responde che il Segnore non volesia stata aditione alchuna a quale si vogU lectura et luy dice che questa non ha aditione ymo he sallario intrégo de la lectura secundo il usato zo che demanda, zoè tioriui CCCG, e piii dice che il dare de fîorini G° per il complimento de dicta lectura non fa danno a la caméra perché li sono in avanzo liorini CGL per la lectura abandonata- da Misser Jacomo dal Pozo. Per tanto prego la Sig"^'"^ V" vogli servare modo con il Segnore che il dicto Messer Mateo abij il suo pagamento complito, mi li sono molto obligatci perché è stato compagno de Messer' Antonio Guaner ne la mia cura et in quella del Gonte Galeaz, et etiara mérita ogni bene per la sua suffjcientia'.

30 Septembre 1434.

Xobili et experto artium et medicine doctori magistro Johanni Matheo de Gradi in studio felici nostro papiensi legentL Gito cito.

Dux Mediolani, etc.

Dilecte noster, quia iniposituri sumus ad presens supremam manum expeditioni roluli anni insequentis, et i^ei vestre bene ac mature consulere capiamus, scribimus ideo vobis ut his nostris receptis litteris, rejecta omni jnora, ad consilium nostrum secretum hue accelleretis ut cum présente sermonem habere possit super lectura vestra. Data Medioliani die ultimo septembris M GOGG^LlIIl".

ViNCK.NTI,

{Id. M. Fasc, N. 79 cat'tacco.)

7 Mai 1450.

Spectabili ac eximio medicine doctori domino magistro Johanni Matheo de Ferrariis a Gradi.

Spectabilis et eximie doctor. Certiorati de sufficientia vestra, scripsimus Johanni Luxello ut, nomine nostro, vos rogetdiguemini cum mercedf

\. Post-scriptum sans date appartenant à une lettre de la duchesse de Milan à Cicco Simonctta. M. Jacomo dal Pozo ayant quitté sa chaire en novembre 14o2, on peut fixer à ce billet la date de décembre de la m^me année.

(ligna Jauuain proiicisci, ul si, mediante auxilio Doi el vestri, dorainus Frauciscus de Vivaldis cognatus noslor liboiari ab ea «gritudinc qiia iii presentia teuelur, possil. Oh quod vos majorem iii moduni rogamus ut illud facere velitiset si ante mercodem vestrain proficisci cupitisscnpi.imus etiam ipsi Johauni ut vobiscuin se conveiiiat. Si vero aliter content! sumus nos erga vos de mercedo ipsa se habeie prout nobiles Manuel et l.eonel do Grimaldis feceiint. Ex hoc sumus paratos .in omneni ampli tudinem veslram.

Data Janue, die VII mai 14o&.

Vestri.

JoiiAN.NKS DE i\k;iio kt Cosmus It.\ LI ANL'.->. {fd Id. P'asc. N. 7.9 eartacco.)

[14.54, 27 Mar/0.]

jUmo Principi et Ex™" Domino meo singularissinio Domino Du' i Mediolani, etc.

Cito.

111™" Princeps et Ex"'« Dom« noster sing™». Ad bore X Iiavemo ricevute le Uttere de la lll"** Sig""'^ V'''' date heri ad bore iij per l'andare de li Sp" Doctori Messer Magistro Johanne Martino da Parma et M'""" Johanne Matheo da Gradi phisici ad Mantoa per la cura de lo Ill''<' Sig" Messer lo Marchese de Mantoa cum la alligata directiva a li predicti per parte de la Ex"» V''^ Sicbè subito che l'haveno mandata et cadauno di loro ha risposto che de bonissima voglia andaranno detratta lassando ogni altra cosa per obedire quanto gli comanda la 111°"^ Sig"''* V""», e perché adesso se vuoie partire el Mag"^" Messer Nicolô Arainboldo per andare in zoso, a nuy tuti è parso bene cosi per sparmiare la spesa d'un altra nave la quale séria stata pur un bon pezzo admettersi in puncto como perché andaranno meglio et piîi presto l'uno per l'altro che siano andati de compagnia et cosi nunc se partiranno et faranno como gli comanda la Ex''"' V", ala quale humiliter se riccommandiano.. Papie die XXVII Martii 1454.

Ill"" et Ex"» Dom« V"-» Servitor.

BAHTHOLOMEU.-i DK CoRIGIA,

Graginus de Pisgarolo, milites cum recommandatione.

[1454, 24 Aprile.]

lUustrissimo et, Excellentissimo Principi et Domino Francisco Slortie Vicecomiti Dnci Mediolnni, elc

Cum laimliulùm tllusti is.-.inic' etExcelleutis.siim; Princeps et Domine, unus ex nosiris fidco ^ravitor cirrnlct, ni ojiis vilam (jnani |)ropler plu-

rimas ratiooes multifacimus in magiio periculo sitam esso inteiïigamus, oravimus clarum artium of, medicine doctorem Dominum Johauiieni Matiieum de Gradi in papiensibus sludiis nunc publiée legentem ut ad curanduni hune egrotum celerlter accédât, pollicentes illi e^m mercedem quam ipse condignam judicasset. Nunc autem, cum videamus adventum ipsiusDomini Joliannis Matliei', diutiusquam necessitati nostre conveniat, letardari, statuimùs opem Celsitudinis vestie in hàc ipsa re conlidenter implorare, orantes benignitatem vestram dignetur pronominato Domino Johanni Matheo iubere ut, amotis dilalionibus, ad nos coi?festim accédai, promittentes illi mercedem condignam ut equum est. Quod profecto accipiemus loco beneficiis singularis, qui nos nostraque omnia Excellentiae Vestrae deferemus et commendamus. Data Janue die XXIII^ Aprilis MCCCCLIIII».

Celsitudinis Vestrae deditissima familia Spinula civitatis Januao. '

[21 Octobre 14oS.]

Nobilibus et prudentibus viris referendario militi et tesaurarin papiensi nostris dilectissimis.

DuxMedioIani, Franciscus, etc., etc.

Dilecti nostri. Confectum a nohis rotulura in subsequenlem amium vobis m.ttimus hic insertum. Verum quoniam ultra jam taxatum in anno decusso salarium florenorum CCCC magistro Johanni Matheo de Gradi additi sunt eidem in presenti rotulo floreni alii L qua vacante anno superiore lectura Magistri Johannis Anloni, de Avena, salariuin quod ei de florenis T. taxatum fuerat, devolutum subinde fuit px orduie dlustrissime domine consortis nostre, ad hune Magistrum Johannem Matheum, et nos argumentum expensarum propler incurabent.am nostram ad presens multiplicia onera declinare studeamu. nullamque facere disponamus; volumus, et vobis expressius inimmimus ut dihgentcr advertatis et memoria teneatis, si casu aliquo vel per mortem vel per absenlationem, inde, vel revocationem alicuius doctons acadat vacare lectura aliqua, deputatum ipsi lectura et doctori sa arium retmeatis, Gamerae nostrae remittendo; ita ut restitutionem mtegram consequamur pro his florenis J., vel quod ea rata que solula repenetur; idque declarari volumus per vos doctoribus omnibus ita ut pateat addimentum nullum facere l.oc anno constituisse. Data Mediolani, die 21 octobris 1433.

Signata : Vjncentius.

[1456, 6 Maggco.)

Illustrissimo et cxceilontissîmo Pnui .pi et Domino, Francisco Sforlie Vice<;omiti, Duci Mediolani, Fapie, etc.

111'"'= et Ex™* Princeps et Domine. La grande divotione e fidélité' la quale sempre hâ portato et porto a la 111°''^ Sig''» V"' mè fa présumera cum fiducia a quella ricorrere in le cosse le quale a me e a parenti e amici mei li quali sono sempre servitori di la 111"» Sig''"^ V'^ scade liisognare e perché eli ascade chc Franco Vivaldi mio strctissima parente e lo quale reputo como fratre già longo tempo h in grave infiruiita per la quai cagione e 11 bisogna consiglio di valenti medici e avendo perô intesa la grande fama de lo spectabile Doctore misser maestro Jolianne Mateo da Gradi, lo quale lezein la vostra inclite cità di Pavia, mediante la gratia di Dio primo e dapoi li rimedij soi,spero clie li debia lare bone fructo. E perché lo dicto maestro Johan. Mateo non si potria partire da Pavia per venire a Genoa,dovi si trova lo dicto Franco, senza licentia di la Ex» Sig""'* V^'' a la quale divotissime supplico cho non solum li piaccia dare licentia, ma comandare che debia andare aGenova a uiedicare lo dicto Franco, lo quale è notabile e bone citadino e divotissimo servitore di 111»'^ Sig''* V''»' in la quale ho speranza e certa fede che la debia assentire a la deta m'ia requesta alo quale serà facto ogni suo debito como mérita ; et non piii, salvo che seniper mi racomando a la Va lllma Sig''* como divotissimo servitore di quella. Ex Saona die YI laaij 4456.

Èiusdem lUmi Domi V^' Devotissimus Servitor,

OCTAVUNUS DE VlVALDlS.

[1456, 21 Maggic]

Maguitico tanquam patri honorandissimo Domino Cicho de Calabria Ducali secretario, metuentissimo, etc.

Magnifice et pi-estans Domine tanquam pater honorande. Heri ho riccvuto una vostra e cum quella un altra di quelo 111'»'' Principe e Signore nostro, pér le quale ho inteso quanto di bona voglia e liberamenle è piacinto a la pr.'l'acto 111"= Sig^« iutexa la mia riquesta che a la Soa 111* Sig'"^ piacesse maudare a Genoa lo Sp'« maistro Messer Johan. Mateo da Gradi a lo quale per gratia de la Soa 111» Sig^"^ mediante la vostra P. M. avea comisso che" dovesse andare a Genoa a la curadcl nobile Franco affme mio e quanto etiamdio per humanità e gratia de la Soa E.xi'- in ogni altra mia cossa la quale mi fossi grata o se dignata di ofTot lrsi; non ascadondo faiii altra risposta, prego la M'* V~ ch'ella si

degni di raconiiuaiRlcinui ;i quella e i iiigraliurla cossi de le ollerte grale di la Soa Ex"" quanto che lo abia ordinalo che lo medico vada a Genoa la quai cossa m'è stato tanto grata quaulo altra cossa la quàle potesse havere, ame non sarebe possibile poter satisfare a lacleraentia etoblur tione de la Soa Ex"^'» cossi de la M'* V''* salvo cuni la grande divotione e fidelità, la quale yo ho portato e porto a la Soa 111""* Sig'''* e M'» V'» sempro ofîerendomi o ogni augumento e favore di queie aparigial® quanto alchuno lîdelissimo servilore e cane di tanto 111™*' Principe la gratia del quale seraper do sidero, in la quale piacia a la M"* V"' volermi meltere e manlenere... Ceterum costi niene Ambrosio Vicemala... { Ceteris omissis :} '.

Ex Saona die XXI Maij 14^6.

Eiusdem Magnificentiae Vestre devotus tanquam fllius,

OCTAVIA.NL'S DE VlVALDIS.

[13 Mai 143C.]

S[><!ctabili viro amico nostro carissimo Francisco de Vivaldis, civi Janue.

Spectabilis vir amice noster carissime. Havendo inteso per le spectabile domino Octaviano de Vivaldi vostro parente délia inlirmità vostra délia quale invero- ne dole. Et intendendo che desiderati a la cura vostra lo egregio maestro Johanne Matheo da Gradi; per compaciervi a cio chepiutosto possiati recuperare la salute vostra, havemo scripto aldicto magislro Johanne Matheo, che ad ogni vostra riquesta, vengha li ad Gurarvi postponendo ogni cosa sicché poderitigli dare aviso del volere nostro et se per nuy se po altra cosa grata ad vuy et salutifera essendo... Data Mediolanie die XIII° maj MGCGC°LVP. Dux Mediolani, etc.

Giccus.

{/dem. Idem. Fasc. N" 79 carlacco.)

'Gopia literarum ducalium pro magistro Johanne Matheo directarum domino vicecancelario et domino priori medicorum. ''

Dux Mediolani, etc.

■ Venerabiles carissimi nostri. Noviter accepimus litteras ab eximio artium etmedicine doctore domino magistro Johanne Matheo de Ferrariis de Gradi, in celeberimo illo gymnasio nostro legenti, quibus queritur ex eo quod dominis magistris Johanni de Parma.Guidoni deCrema et Johanni de Marliano sit unus ilorenus pro quoHbet examine arlium

tM iiiediciiK- ili --if^uaUi>, ijisc vcio iiim laiiluiaïuudo f^rossos ijualuordccini ex exarniii»? hujusc(Miiodi consequi, nec liiiiieii id viddur cummemorare ipse dominus magisler Johannes MaLheus, sic est, nalura sua, modestissimus, quia egre ferat quod pienominati doctores debeantsuum integrum florenum habei e.sed quod nec ipse debeat in ejuscemodi prorogativa in deLeriore condicioue videri. El plcrasque aducit honeslus rationesquas gralia brevitatis omiltimus. Profecio nos nesciremus aliter cum ceteris forensibus in Jionorantiis prerogalivisque illius collegii pertractari pro summa virtute sua et eximia peritia lacuHàlis quain precipere profilelur. Itaque vos orlaniur providere ut predicto magistio Johanni Matheo unus eliam tloi enus integer dcputetur. Et quia propositus est unus modus qui fortasse dabil meliorem ad idagendum facilitatem videlicet quod ex denariis dictorum Dominorum abesse tôt accipianlur quibus veniat uni floreno inlegro ipsi magistro Jobanni Matheo respondendo supleii. Intérim vos hoitamur providere ut quod oo modo satislîat voluntati requisitionique sue que nequit utique nisi lionesia censeri, vel alia quacumque via de qua ac prout vobis melius videbitur, quos nihil dubitamus scire ad multo graviora modum aliquem idoneum pro sua singulari gratia reperire, quosque speranms futuros semper optimos in quaque re virtuti ac meritis prenominati magistri Johannis Mathei fautores, verumtamen si quidcumque videretnr obstare quominus honeste que scribimus perfici et execiitioni mandari queant, placet sumusque cerle contenti a vobis reddi de eo litteris vestris cerliores. Data Mediolani di IIIl" augusli MCCCC»LV1I".

ViNCF.Ml us.

Idem. Idem. Fuse. N" 79 cartaceo.)

[1456,6 Giugno.]

Magnifico juris utriusque doctori Domino Angello de Arietto ducal auditori generali dignissimo maiori suo honorando.

Mediolani.

Magnifiée Domine maior houoraade, Intellexi vos nuper scripsisse hic Domino Potestati Papie de qucrimonia apud vos facta per illos de Landulfls dicentes quod cognatus meus cum aliquibus in ipsos insultum fecit, quod vere falsissimum est, quorum mendaciis vobis quodammodo anuente, scripsistis ipsi Domino potestati quod super hoc cupiat informacionem quibus inlellectis idem Dominus Potestas superstetit in execucione, et sic idem cognatus meus quotidie supplicantibus fruslatur, quia fugivit fideiussionem prestare cognato meo de non offendendo iuxta formam statutorum Papie et litterarum ducalium sub timbra e favore vestro in meum grave damnum et dedecus, quo satis admiratus sum ac admiror. Nam scitis quod vos plene informatum reddidi de excessu illorum de Landulfis contra cognatum meum, facto lam per

dicta testium solemniler in sci iplis deposita quain eliam pcr alios processus, ut Veritas huius facinoris apud vos non lalcret. Et si auxiltum peterent a vobis in quo summc confido lolaliter rejicientur. Quibus tamcn fidem adhibere videmini, quo admodum doleo, magis tamen dolerem nisi tediosa importunitate illorum de Landulfis apud vos prestitisse cognoscerem. Quare vos rogo quantum valeo per illam spem meam firmam apud vos si a modo vobis favorem petierint eos placeat rejicère ne ius meum veniat ob injustitiam periturum. Quod si feceritis ut certissimus sum, magnas gralias vobis debebo deditissimus, qui paratissimu's sum adquelibet vobis gratissima. Valete.

Ex Papia die VI junii 1456.

Vester lotus

JonANNEs Matheus de Gradi, Medicus

cum recomendacione.

[S. d. {circa 1458).] Supplicatio Domini Magistri Malhei ex Ferrarijs de Gradi. Ul"" Signore, Intendendo el vostro fidelissimo servitore Maestro Johanne Matheo de Gradi nel tempo che V"» Ex"» aliéna alcune sue terre che Jacomo et li fratelli de Eustachio citadini pavesi volivano comprare la squadi-a de Some de Lomellina cum le rasone e pertinentie sue et mero et mixlo imperio et totale jurisdicione, esso Maestro Joh. Matheo insieme cum alcuni altri che li haviano como hanno de presenti possessione et beni offerse de exbursare ad la Ex»» V» tuto quello haveria possuto trovare da veruno altro per non havere superiorità de persona alcuna ultra quella Ex"»-. Il che intendendo dicti fratelli de Eustachio fra 11 altri Dom° Francisco suo nomine et fratrum, prego et per altri avisi fecero pregare assay dicto M--" Johanne Matheo non li volesse in questa cossa impedire offerendo et promettendo che ne ad luy ne ad soy massari non saria may dato per veruno tempo impazo alcuno ni de imbotature ne altro carico et cossi rimaste paciente. Benchè de tal promessa non fusse facto scriptura alcuna quantunche sia stato observato per Cm al anno proxime passato licet essi fratelli o agenti per loro hano in questo anno volute strenzere dicto W° Johan. Matheo et li suoy massari ad pagare imbotature et altri carechi et factoli robare et havendogliene facta lamenta pare mo non facino più st^a de li facti suoy parendoli d'essere ben asegurati per havere havuto la venditade la Ex"» V"".

Il perché supplica ad quella se digni providere che quello li è stato promesso li sij observato et hoc per litteras patentes directivas ad ognia officiale ad quos spectat vel spectabit in futurum. S[cilicetjsia observato exempte lui et li suoy massari removendo ognia novitate facta et facendoh rest.tuere tuto quello gli è tolto senza spexa alcuna a ciô non resli captato per questa via como crede sij mente de la Excellenlia Vostra a la quale se riccommanda.

Page 1