‹ Une famille rémoise au XVIIIe siècle: études historiques sur la vie, l'administration & lesChapitre 27 sur 39 · ILLUSTRISSIMI VIRI DD. LUDOVICI-JOANNIS LÉVESQUE DE POUILLY · texte numérisé non relu

ILLUSTRISSIMI VIRI DD. LUDOVICI-JOANNIS LÉVESQUE DE POUILLY

RHEMORUM PRiETORFS

Parcite, si lacrymas, si luctum carmina, cives. Ingentem luctum rénovant^ crudos que dolores : Parcite. Inexpletis vestros qui fletibus urget Usque oculos, gemitus que graves e pectore ducit ; Me quoque tristis amor miserum ad suspiria cogit. Crescentem que vetal sub corde lalere dolorem.

Vanitas Mirabar sacrae^ divina volumina legis

vunitatum, etc.

Saepius, ingratum cecinisse legentibus omen :

vansB rerum faciès ! nimiumque caducœ

Spes hominum, et titulis falientia munera magnis!

Non repetita satis nunc omina tristia miror.

Pulliaci usque adeo fatum vana omnia clamât,

Ostentat que necis clades, tristes que ruinas !

Hsec quot enim mors spes, titulos, operum que iabores

Diruit; et sepelit décora uno funere in umbris ?

(1 Eccl. cl.

in

LOUIS-JBAN LÈVESQUB bE POrtLLV

Mors

Pulliaci

inter publica

domesticaque

cœpta.

Incivta Pulliacum rarsus Praetura vocabat Plaudentum Treinitus inter, populi que tumultus Festivos : notam que fidem de more, vetustae Obstrictunis erat, juratis vocibus, Urbi.

Jamque sequebatur felicia cspta secundo Exitus auspicio. Populumque, suosque beabat. «

Fontes

in Urbem

adducti.

Non procul Urbe, rotas rapidis objecerat undis, Unda premit : magna vi, versis axibus, orbes Volvuntur : niuco frémit undique macbina motu In numerum : fraenat lymphas : inirare canales Tergeminos, sursum que cito jubet impete ferrî. Inde viam fontes per ferrea claustra seculi Mœnia conscendunt, populo iaelante : salusque, Munditiesque simul scandit, tincturaque pannis Aptandis melior. Quot munera munere in uno !

Saltus

suburbani.

Quid vos commemorem, saltus et amœna vireta.

Grava suburbano docnit quae surgere tractu.

Instilerant operi artifices ; pars ducere fessas Ingénies, et sylvestrem prîBlendere sepem.

Pars aequare soium : tripiicem pars ordine cailem Dirigere. Hic spatiis properant aeciuaiibus ulmos Nutrici, faclis scrobibus, committere terrae. Parte parant alia flaventis munus arenas :

Aut nudas ornant viridanti gramine terras.

Sylvula jam ramos promiserat, addita longis Ulmorum ordinibus, quas altéra dexlera sévit.

ArteS

Artes, in melius mutata sorte, jubebat Regnare, atque avidis leges imponere alumnis. Penicuio hic varias animât Pictura tabeilas : Circinus hic, radii que arm:inl et norma Malhesim.

APPENDTfiË !M

Kilins Interea domui lux et spes addita. Patris

Ante oculos natus crescebat : surculus almse Ceu frondet sensim sub ramis tutus olivae.

Crescebat virtutis amans. Quantum instar in ipso est ! Hune et Athenarum studiis. latii que probarat. *,< Et candor mores, facilem que scientia mentem

Jam décorant. Félix ! pulchram componere vitam Ad spéculum si posset adhuc Pater optimus, atque Urbi, dum moritur, se in nato reddere totum !

Liber Quin etiam dum sensa vîrûm rimatur honesta,

31 PulUaco. Sensorum que refert veras ab origine causas,

Lectori rescrans magnae penetralia mentis, Eximios Liber auctori quœrebat honores, Atque videbatur pulchros sibi poscere fratres.

O vanae rerum faciès ! nimium que caducœ Spes homiuum, et titulis fallentia munera magnis ! Omnia mors secum trahit, abscondit que sepulchro. Jam mxsti Dominum lugubri murmure fontes, Sylvula jam dulcem repetit gemebunda satorem. Jam Mœcenatem querulo artes carminé lugent.

Jam caput assiduo fletu domus urget ademptum ; Et Liber egregius docto sine fratre manebit.

Si qua tenebrosi mihi mens prœsaga futuri Ominibus cecinisset lamentabile funus ; Imbeliis cum prima me» conamina vocis, Augustos inter Proceres * Urbis que senatum, Rhemorum antiquos celebrabant Urbis honores : Omina dixissem maie sanae somnia mentis.

Usque adeo spectantum oculos et pectora pnscens Pulliacus placida se Majestate ferebat !

Usque adeo in cœtum spargebat semina vit» ; Firmabat que mihi titubantia nutibus ora I

(I) Senatus Urbis Remortim panegyrioc adesse di^attt^t

Quis toto illius micuit vigor igneus ora !

Cum renuit tenaem sincera modestia laudem :

Facta licet magnas jubeant ingentia laudes.

Subsiliunt, cuncti que probant praeconia nutu Quos Cives natura dédit, quos fecit amicos Et pietas, et prisca fides, mores que decenter Compositi, et Patriis defixa in pectore cura : liie rubet, roseusque pudor decurrit in ora.

Haec ego tentaram memori conscribere versu, Virtutes que Viri : grates que referre parabam. Namque mihi dono ^ quem scripserat ipse, libelium Miserai, aeterni quod servo pignus ampris.

Hoc que duce, addiderat civiiia dona senatus. Haec canere aggressus festivo carminé, Musam Ad tumuium cineres que Viri nunc d.ucere cogor.

Palliaci morbus.

Librum, dulce olim, nunc flebile munus, habebam In manibus ; subito cum tristis et horrida pennis Nuncia fama ruit ; nox, nox, ait, incubât atra Pulliaco, trépidas jam mors circumvolat œdes. Ut miser obstupui subito ! quis in aegra cucurril Ossa tremor ! Sedit mœslo quis pallor in ore ! Vidistis testes superi, et memorare potestis. Protinus extendo geminas ad sidéra Palmas, Multa gemens, et muita precans ; si forte fugacem Sistere adhuc animam labris spes ulla manerct. Pailida mors urget ; nîgrantes expiicat aias : Irrita festinos nec gressus vota morantur.

O superi ? tanto luimus quae crimina luclu !

Amor in patriam.

Infracta erectus lucem jam mente supremam Puliiacus videt. Haud vitae mortnlis honores Tum, nec opes revocat. Caris testantur amorem Civibus extremum, si quîB suspiria mittit.

Optât que ut superi res Urbis rite secundent.

(1) Munera a Prœiore, senatuque Urbis oratori missa.

APPENDICE

In uxorem.

Scissa comas, lacrimis que gênas sufTusa madentes

Âccedit quondam fortunacissima conjux,

Conjugis ac tant! nunc anxia morte futurâ.

Hic spem fronte statim simulât, vultum que serenans

Quo vox segra potest, miseram solatur amore.

In FUiain.

Unica cura venit, dulcissima cura Parentis, Natus, tune primùm maeroris causa Palerni :

Stat lacrymans; nec verba loqui, nec verba silere PrïE gemitu potis est : vocem dolor intercludit ; Infelix genitor moritiM'O iumine nalum Conspicit, et superum, Patriaeque inspirât amorem.

Pietas in Deum.

Mors.

Haud mora. Terrenis claudens pia lumina rébus,

Vertit in aeternas toto se pectore curas,

Quantus erat ! cum rite suam purgaret ab omni

Labe animam, tremulisque crucem comprenderet ulnis,

Atque salutifero defigeret oscula Ligne !

Defigit moriens, animam super oscula ponit.

Lamentîs, gemituque domus perterrita magno Tota frémit latè. Pallor, luctusque per Urbem Inde ruunt : maestis resonat clamoribus aether : Omnia complentur lugubri compita planctu.

Urbis luctus.

Ergo viri noctem clauduntur tristia magni Lumina in sBternam ! jucunda que cernere nunquam Ora, nec augusta positos in fronte lepores Fas erit ! ereptus nobis descendit ad umbras Pulliacus : fiet cinis, aeternumque latebit : Civibus et superest miserum nil praeter amorem.

Acceptas a te moriens oui linquit babenas Tu solamen eris i , Praetor, spes altéra gentis. Assuetus magnis, intra Urbem Rege recepto Insignis, structorque novae, secto aggere, portse, Extincti caeptis finem promittis amici ; Fautor et afflictas te circum colligis Artes. Pulliaco, junctis certatim viribus, ill»

Ad seros, duce te, ponent monumenta nepotes.

liivttantur artes

ad monumenta

mortuo Prœtori

ponenda.

Ergo agite, o Artes, quas olini admisit in Urbem : Huic memorcs civi, quam fas est, reddite vitam ; Et quocumque licet compescite pignore luctum.

Pictnra •

Splendida, diversos misce, Pictura, colores ;

Insignemque avidis praestanti corpore formam

Pande oculis. Lsetos Urbanse frontis honores

Cernam Iterum, mollesque aditus, et quidquid amorem

Spectantum cogit, perplexaque pectora firmat.

Rideat Ingenuo quœ nuper in ore venustas.

Pacem oculi spîrent ; spirabant lumina pacem.

Aurea mellifluis sedeal facundia labris.

Caetera dicet amor, quae tela referre negabit.

Hac oculi saltem specie pascantu ■ inani :

Fictaque non fictos soletur imago dolores.

Hujus ad aspeclum suspiria peclore rursus

llicet erumpent ; rursus sic flere juvabit.

Graphis,

Et tu, qnae parvis rerum simulacra figuris Signas, et spatio loca dissita contrahis œquo, Ingeniosa Grapbis ; calamus, si quando nigrorque A sinis emptus faciem delineat Urbis, Atque situm, et tractus albentes maenia circum ; Provida Pulliaci quidquid solertia fecit, Conspicuis, oro, ante alias signato figuris.

(1) Clarissimus D.D, Hachette, Praetor Urbanus,

APPENDICE

Hinc, magnse collis qua plurimus iinminet Urbi, Describe, ut placidus, magno molimine, lyoïphas Vidula, Prsetoris jussu^ deducere in Urbem Cogitur, et Rhemis vectigal ferre saiubre ; Mox fluere in varios, fracto velut agmine, vicos, Inque statos blando decurrere murmare fontes.

Parte sub opposita viridis planissima camp!

Ârea sylvescat, iaetum spatiantibus olim Civibus hospitium ; fessi dum pondère rerum Àssiduo, nimiis intexent otia curis ; Dumque ulmos inter captatur amabile frigus ; Saltus que auctorîs nomen resonare docentur.

Litterae.

Spitaphia

PuUiaci.

Vos^ olim doctœ solatia dulcia mentis, Musse, nu ne quoniam vobis data copia fandi, Dicile quod mutse nequeunt dixisse tabeliae ; Dicite virtutes, studia, ingeniumque, stylumque, Prociives ad dona manus, tecta hospita Doctis, Sensus magnanimos, et quam mens nescia fastus. Sed tumulo in^primis mansurum insculpite carmen.

Hic civis, scriptor, conjux, Pater optimus ossa Et cinis est, Urbis gloria, lux que domus,

Franciscus Bourgeois, Societatis Jesu, Rhetovicea professer,

20 mars 1750.

On trouve également une ode sur la mort de L.-J. de Pouilly d ms le tome I", page 494, des Muses rémoises. Elle est manuscrite et occupe sept pages in-8o. Elle commence ainsi :

Pouilly n'est plus ! O jour célèbre Par |e cpirible de nos malheurs !.,.

198 LOriS-JEAN LÉVESQUE DE POUILLY

Nous devons citer aussi Tode de l'abbé de Saulx et de môrae manuscrite, au môme volume, page 501, et occupant huit pages in-8^.

En voici les premiers vers :

ODE PAR l'abbé DE SAULX SUR LA MORT DE LÉVESQUE DE POUILLY

Dans tes murs toat-à-coup quelle afTreuse tristesse ! Reims, quels accents plaintifs m'annoncent tes malheurs ! Eh ! quoi ! Pouilly n'est plus ! Rival de U tendresse, A tes sanglots j'unis mes pleurs.

LETTRE DE TINOÏS A L*OCGASIOîN DE LA DÉMOLITION DE LA PORTE BAZÉE, EN 1752.

Elle est adressée au Journal historique sur les matières du temps, où on blâmait cette démolition, en ajoutant que s'il y avait eu à Reims une société de gens de lettres, elle s'y serait opposée.

« Je connais une ville (et je la nommerais si je le croyais

« nécessaire) où il n'y a point de société de gens de lettres

« et dans laquelle on a démoli une illustre masure

« Un illustre académicien, qui s'y trouvait pour lors, m

tf confirmé la résolution du conseil; le bien public l'a

« emporté sur les regrets de l'antiquaire. Quoique celte

« ville dont je veux parler ce jouisse pas de l'honneur

« d'une société littéraire, les lettres n'y sont pas moins

« cultivées qu'ailleurs. On y voit des cabinets considéra-

« blés, de riches bibliothèques, des poètes agréables et

a des gens d'un goût exquis, sans compter les savants. Les

« Colberl, les Bergier, les Nanteuil, les Pluche, eic, lui 1 doivent la naissance; et ce n'est pas d'aujourd'hui a qu'elle a enTanlé des gt^nies éclairés qui l'ont plus ' illustrée que n'aurait pu faire une société de gens de « lettres. Elle n'aurait pas besoin de recourir aux étran- B gers si elle voulait se donner le relief d'une académie.

t Henreuse celle qui possède un Pouilly dont la grande B âme a fait le bonlieur el la gloire de sa patrie, que ses t concitoyens ont aimé et admiré pendant 30 ans et « qu'ils regretteront éiernellement. Un tel homme ne « valait-il pas une académie?

« J'ai l'honneur d'être

« Tinois. n

Le Conseil de ville, satisfait de cette lettre, arrêta dans une assemblée tenue le 5 juin 1732, « qu'il serait donné fi M. Tinois 48 livres en témoignage de reconnaissance. "

(Voir Muses rémoises, tome I"', page 333.)

Page 1