ADRESSÉ AUX PRINCES SES FILS

Par J.-B. DUBOYS

secrétaire du roi.

Ad serenissimos principes Borbonios de Gonty et de la Roche sur Yon, super obitu serenissimae principis de Gonty, matris suae, Annae Mariée Martinozzi, serenissimi Armandi Borbonio principis de Gonty viduœ, consolatoria.

Ad obitum serenissimae principis, matris amantissimae , lacrymas ex oculis vestris tenerrime et justissime erumpentes, serenissimi principes, quis pius retinere vellet, qui proprias vestro et universo Franci<T, addam Roma?, cseterique orbis christiani, ubi christiana pietas refulg'et, luctui immiscet?

' Ril)l. nat., inipriiiK's, L" 27,482 4., uue feuille in-folio sans nom (i'ini])i'inioiir.

Mors sanctorum semper lacrymis decorata; ipse primog-enitus et princeps hominum, homo Deus, Jésus, fïevii super Lazaro amico , sororiis lacrymis infreniente spiritu. Nimirum quia pretiosa in conspectu Dei, quae vitam christianissimam conclusit. Pretiosum momentum efflandae animae purissimae etaeternitatis felicissimae! Et haec est prima etexsuperans consolatio, quae animis vestris lenitatem et patientiam instillai, cogutando quod amittendo nihil amisistis. Cecidit mater amantissima et piissima; sed in manum amicam Dei in qua nihil périt; quae suorum semper fîdelissima custos fuit eritque, amisistis ejus praesentiam, sed non personam. Ex caducis bonis inhaereditatemincorruptibilem transmissa, â7r6^r,;ji.oç ào' 6aoJv, â'v^r,[;.oç ttoo: Xoictov, sed lini cœlesti quam praestans initium, et totum stadium vitae! quod breviter atting*o.

Nata est Romae, nobilissimis et piissimis parentibus, antiquam virtutemromanamconservantibus, ut Paula, Eustachia, Marcella et Fabiola, piissimi Hieronymi alumnae. Statim nata, statim anima et corpore pulcherrima; statim fonti fîdei orthodoxee immersa; statim sub reg'iis virtutibus, fide , spe et charitate, earumque comitissis, munditie, humilitate, et simplicitate, omnibus virg-inalibus documentis christianissimis innutrita et educala. Mirum quantum crescente aetate crevere virlutes; itaut parentes miratidicerent : Flores omnium virtutum apparuorunl in terra nostra. Ipsa vero ad cœlestem sponsum dicente : Ordinavit in me Deus

DISCOURS SUR SA xMORT. -263

charitatem. Juveni quem dilig'it anima mea, etc. Nec minus pensa fœminea quae Mag'natum filias décent tractavit. Imitatrix facta •/.eyy.ci.Tojfji.eV/;? Marioî, suae nostraeque et totius oi'bis dominée, q.uam sine intei'missu cum aula cœlesti orabat. Sic primos peregut annos.

Mox iibi firmata aetate maturuere virtutes, ex urbe Roma, relig^ionis ortbodoxae capite, ad urbem Parisiam , Gallorum imperii capiit, emigravit. Statimque reg'inse matris evocantis reg*alibus amplexibus hono'rata, et a mag-no Francorum et Navarrae reg^ebenig'nissime quantis laudibus excepta ! Eminentissimo Gardinali avunculo, reg-alibus honestamentis in sororiam neptem toto animo perfruente. Totam aulam reg^iam, immo totam reg-alem urbem et totum regnium, addam Romam et Hesperiam,amissa proie Galliae invidiosam, etiamque Iberiam, et ubi ex fama virtutibus honos, mirantes babuit. Ipsaque invidia, irradiata suis virtutibus, suoque décore, oculos etiam mirantes et ling'uam laudantem habuit in ea, obHta sui. Quam vestitu, incessu, g-eslu et ornatu virg'ineo pudicissimo et modestissimo inter seculi pompas décora! Ut marg'arita pretiosa , in medio mari, rore cœlesti tantum pasta et innutrita; quanto pudore, quanta verecundia, fœminearum virtutum apicibus, pulcberrimo viiltu et pudicissimis oculis oculos intuentium perstrinxit, purumque suîb lucis et mentis mentibus eorum impressit! Sic contextum omnium virtutum, felicibus addilamentis, di-

264 LA PRINCESSE DE COiNTI.

s^itiorem de die in diem reddidit. Sic vixit innupta. Sed aliis principiis ipsamet invidia, felicitate reg*ni livida, frémit ; collidunt nubes et cog-itat ipsaErinnys malum, et Deus vertit illud in bonum et incipit per ipsam sedare ex parte motus incompositos suis felicibus nuptiis cum serenissimo et fortissimo Armandô Borbonio principe de Gonty. Nimirum bellorum omnium tota placatio debebatur nuptiis pulcherrimae Hispaniarum infantis, Mariae Theresiae Austriacae cum ing'enti Galliarura Navarrseque reg-e. Ex quibus Delphin sperandus, parentibus par, qui tempestates omnes sedare, tumida sequoraplacare, collectas nubes fug'are, cœluni serenum reducere, et solem haud pluribus imparem, lumen et vitam orbi terreno diffundentem, ostendere deberet, ex eo reg-ali conjug-io g^emina proies nasci inter palmam et olivam, Delphinum Infantum liliatam, inter palmam victoriarum reg-is parentis, et olivam pacis matris reg'inœ. Lt profana antiquitas dixit de Apolline et Diana, ex summo Jove et Latona natis, quod alibi a me propriis laudibus eis dicatis consecrandum. Sed redeundo : quam felix cu^uyiov ! Quod ex duplici felici partu prolem g-eminam dédit parentibus parem. Tacetis, Serenissimi principes, sed non tacet tola Gallia. Yerum et quae fortissimus princeps g^essit in Catalonia, dux factus exercituum regMS invictissimi, quanta fortitudine ! quanto successu! et in g^djernanda ing'enti Occitana provincia, quanta justitia et benigmilate, celsitudinis suce pêne immcmor ! Et boe quoque,

DISCOURS SUR SA MORT. 26îi

propensis animi notis, partita est serenissima conjiix, felici conniibio virtutum, est animarum et corporum. In quo statu infîrmatur princeps, et pra^sag-ia mortis futurae apparent ipsa vero, quanta constantia christiana, sic quanto dolore et quantis lacrymis, suspiriis, g*emituque mortem advenientem charissimo conjug'i intuita est ! Omnibus officiis pietatis ipsa perfuncta est, vitam exbalantem inter castissimos conjug'ales amplexus torrentibus lacrymarum pêne suffocata, pêne non sensit, statimque animam cœlestemad cœlum emigrantem suspiriis, g-emitibus, precibus et votis ad Trinitatis adorandae sinum coniitata est et prosecuta. Et mortuum lug'ens ipsa pêne dolore enecta; stetitque média aut sequendi conjug-em ad cœlestem felicitatem evolantem, aut hic remanendi, propter charissima castissimi thori conjug-aHs pig-nora, serenissimos principes filios, relinquens optionem non sibi sed Deo. Supervixit ig-itur, et jam viduos annos attig'it, tota ad Deum consolantem conversa, et in educandis serenissimis principibus filiis quantos christianos mag-nos principes decet, totam animam impendens, quanto felici successu ! scit totus orbis, vos intuendo. Iliaque duplex Borbonia laurus.

Parva, sub ing^enti matris se sustulit umbra, sed seriem virtutum suarum sequendo, ab illo momento, ut àyav-oç, niliil aliud cogùtavit nisi ut placeret Deo. Et ox fonte pulcherrimo infiniti islius amoris, natus est in corde suo fons divinsD g'ratiae, ubi anima sua vidit salulem suam, et armata fide,

spe elevata, tota ig-ne charitatis accensa fuit, et talibus fontibus intus et extra innutrita, nihil aliud poposcit a Deo nisi redire ad eœlestem nidum, sicut columba pura, et ad illum fontem aquarum viventium, et ex una stillula infîniti illius amoris satiare ardentem sitim, et vinculis corporeis soluta deg-ustare venam illius limpidissimae aquaesalientis in vitam aeternam et facientis in seternum voluntates beatas.

Infînitum est quod dici posset de suo charitatis amore. Sed addamus paucissima de suis piis exercitiis. Pauperum mater, pupilli, pupillae, et orphanae, non discedens ab ecclesia, sicut Anna prophetissa orans et serviens Deo, nec a nosocomiis, brephotrophiis et ptochotrophiis; ipsa vel jejuniis et macerationibus obitum, aut verius cœlestis sponsus tempus coronandse christianissimae vitae accélérasse creditur. Vidensque se mori morte justorum, accersitis serenissimis principibus fîliis, benedicens sig-no crucis daemonum triumphanti, eos vel fîdelissimos esse Ecclesiae catholicae romanae solius orthodoxae etverae filios,vel fîdelissimos reg-i, reg-inae et delphino christianissimis, et observantissimos principis de Condé patrui et serenissimi ducis d'Eng^hien consobrini, etserenissimaeducissae de Long'ueville amitse, nec unquam ab eis avelli, totque principum cog-natorem et affînium amantissimos, et omnibus bonis faventissimos, nec minimum quemquam aspernari , rog-ans et obtestans.

Moriturig'itur morte immatura setate et tempore,