II
i3V PIÈCES JUSTIFICATIVES.
tiabili avaritia et stupendo ansu diripientes , ea ut libnit inter se diviseront, unhtatoies eoram facti qui inter se Ghnsti vestimenta partiti snnt , licet eos quodammodo praecedant in scelere ; et ut pontifici jam per mart|rium coronato hominum gratia auferretur, omnia scripta quae sacrilegns praedo surripuit ad regem in Normanniam transmissa sunt. Sed nutu divino contigit quod , quanto magis athlète fortissimi gloriam offuscare nitebatur humana temeritas, tanto eam amplins Dominus illustraret ostentione yirtutis et miraculorum manifestis indiciis : qaod viri impii , qui eum insatiabiliter oderant , intuenles , inbibuemnt nomine pnblic« potestatis ne miracula qns fiebant qnisqnam publicare prssmnmt. Caetemm, finistra qnis obnubilare desiderat quod Deus claiiilcare disponit : eo enim ampiius percrebuere miracula, quo videbantur impiis Btodiosins oocnhanda. Homo Tidet in facie , solus Deus est qui renés scrutatur et corda. Nam , cnm beat! martyris corpus sepulturs tradendum esset , et de more pontiflcalibus induecetur, quod admodum pauci familiares ejns noverant, inventum est cilicio pedonculis et vermibus referto involutum , ipsaque femoralia ejus interiora usque ad poplites cilidna (quod apud nostrates antea fueratinauditum ) reperta sunt. Exterior tamen habitus câeteris conformabatur , juxta sapientis edictum dicentis : Frons tua populo conveniat, inttu omnia disnmiUa sfiiL
Qnis référât quos gemitus, quantos lacrymarum imbres sanctomm cGBtus qui aderant in revelatione sic adumbrat» religionis emiserit ? Nec tamen in his omnibus persecutorum quievit furor dicentium corpus proditoris inter sanctos pontifices non esse bumandum , sed projiciendnm in paludem yiliorem vel suspendendmn esse patibulo. Unde sancti viri qui aderant, vim sibi timentes infeni, eum in crypta , antequam satellites Satbanae qui ad sacrilegia perpetranda convocati fuerant convenirent, ante altare sancti Joanni^ Baptist» et sancti Augustin! Anglomm apostoli in sarcophago marmoreo sepelierunt : ubi ad gloriam omnlpotentis Dei per eum multa magna miracula flunt , catervatim confluentibus popolis ut videant in aliis et sentiant in se potentiam et clementiam ejus qui semper in sanctis suis mirabilis et gloriosus est. Nam et in loco passionis ejus, et uM ante majus altare pernoct^vit humandus, et ubi tandem sepultus est , paralytid cnrantur, caBci vident, surdi audiunt, loquuntur muU, daudi ambulant, evadunt febricitantes , arrepti a dsmonio liberantur , et a variis morbis sanantnr a^groti, blaspbemi a dsemonio arrepti confunduntur , illo baec et plura quae referre perbngum est opérante, qui soins est super omnia benedictus in sscula, et eos prselegit esse gloriffi suae consortes quos, per reritatem fidei, zelum justitis, confessionis virtutem et invicts constantise perseverantiam , £actnrus erat de virtutis ac fidei adversariis triumphantes. Qus profecto nuUa ratione scribere praesnmpmssem , nisi me super bis fides oculata certissimum reddidisset.
Superest itaque ut vestra parvitatem nostram instruat eruditio, an dtra romani Pontificis auctoritatem tutum sit in missaxum solemniis et aliis publias orationibus eum in cat|iogo martyrum tanquam salutis praesidem invocare, an adhnc ei quem Deus tantis miraculorum clarificavit indiciis, quasi alii defuncto orationcs subventorias teneamur exsoWere. Timetur enim ne sic orandi instantia beati mar-« tyris injuria videatur, et incredulitatis prœtendat imaginem post tôt signomm exbibitionem nondum secura devotio. Jam super hoc consultus esset romanus Pontifei, nisi quia facultas transeundi adeo omnibus praeclusa est, ut nullns ad navigium admittatur nisi literas régis ante porrezerit. Nobis tamen intérim consultius esse videturut assistamus Domini voluntati, et quem ipse honorare diguatur ut martyrem, nos, sive cantemus, sive ploremus, ut martyrem venere-
mur. Nam feie in omidbiis mtmdi partUras Dens, non exspectata cojnscnmqne hoQiinis anctoritate, potoit et consuevit dariflcare qnos Tolnit : qnod sapienti non potest esse ambigannit qui varias scriptuas solerti indagatione diligenting pencrntator.
No 40.
BÊCIT DU MSUBTBE DE THOMAS BBEBT, FAI BDOUABD GKM, QUI FUT BLESSÉ EN BSSATAHT DE LE DÉFENDBE ^
Abienmt tum quidam magni yiri ad regem, et sanctmn martyrem detulenmt, ita nt rex gravisslaie commotns iteratis Yodbns ita dmsse feratnr : Inertes ac miseros homines enntrivi et eiexi in règne meo, qui nec fldem servant domino suo, qnem a plebeio qnodam derico tam probrose patinntnr illudi. Aderant ibi nobîles quataor génère conspicui , et e familîa régis. li baec verba^ ex ore régis rapientes, secns ea, qnam rex vellet, interpretati sunt : moxque in necem sancti vin conspiramnt, nescienteqne rege, mare celerrime trajecerunt, rege, nbi id comperit, snspicante mali qnippiam illos moliri, mittenteque nnncios, qui eos revucarent : sed illijam longius antecesserant, qnam ut possent revocari. Invito qnidem rege caraum ab iUis fuisse arcbiepiscopum , vel inde satis liquet, quod ibi comperit cmdelissimnm facinus, incredibili dolore et horrore correptus fuit. Voluerat iUe vel in caicerem eum conjicere , aut alio modo coercere , ut a sententia ilhmi deduceret. Sed illi homines nefarii postquam in Angliam venerunt, adjunctis sibi qnibnsdam ministris régis, qnos arcbiepiscopus excommunicarat, etm)litnm saleUitnmque ooacta manu , mentiebantur se jnssos a rege , tollere e medio archiepiscopnm. Itaque die illo , qui sanctorum Innocentum festum sequitur, absolnto jam prandio, sese colligunt ad versus vimm pium et innocentem , qui jam in interiorem domom secesserat cum domesticis , de negotiis tractaturus. Soli autem qnatnor cmn uno satellite ingressi snnt, itumque illis obviam est honoriflce, tanqnam domesticis régis. lUi jubent dici archiepispopo, velle se cum ipso régis nomine colloqni. Annuit vir sanctus, ut introducantur. Introducti diu sedent taciti et neqne salntant, neque appellant arcbiepiscopum. Tacet etiam ipse aliqoamdiu : postea salutat padflce. Illi pro sahitatione reddunt maledicta , adeoqne in necem ejus ferebantnr prœcipites, nt nisi ostiarius clericos, quos vir sanctas exire jnsserat, revocasset, basta quadam, quœ illic stabat, illum confodere Toluerint, uti postea confessi sunt.
Intro autem reversis clericis, qui primarins erat in bis quatuor viris, ita ait : Rex controversiis omnibus consopitis , te ad tuam sedem remisit : tu maleflciis bona compensans, eos, quorum opéra filins régis coronatus est , a suo ministerio snspendisti, ministros régis anathemate percussisti, ut satis appareat, te fllio régis, modo possis, coronam anferre constituisse. De bis utrum coram rege purgare te velis, odicito. £a enim causa nos hue missi sumus. Respondit vir sanctas : Testis est Dens, nunquamme fllio régis coronam eripere voluisse, cui ego mallem très alias adjnngere cum regnis amplissimis , modo id recte atque ordine fieri posait Neqne vero ego snspendi a ministerio episcopos, sed dominns Papa id
^ BâTaidiViia S. Thon», aimd Surium, Deprobitis nnctoroni vitis, meBMdeeenbrl, p. S61 etSfli.
fecit, nec me deoet absolrere , ut vos vidtis, quos ille ligavit. Tnm iUi : Jnbet, inqniant , rex ut cum omnibuB tnis e regno excédas. Contra aidûepûoopns : Sed me deinceps, ait, Deo propitio, nemo inter ecclesiam meam et mare coDspiciet. Non veni ut fogerem : hic me reperiet, si quis quaesierit. Illis objidentibus, quod animi ftoore perdtus, ministros régis ex eoclesia torpiter ejedsset, Tir sanctns com multo spiritus fervore illis respondit : Quisquis ausus f&êrit sancts romans sedis institnta, vel ecclesi» Christl jura violare, nec ultro satisfeoerit, non parcam, nec differam ecclesiastica censura coercere peccantem. Hac illi yiri Dei constantia percolsi, propins accedunt, dicuntque ei : In capitis tni periculum hffic prolocntus es. At yir sanctus : Non me, inqnit, terrent minae vestrs : nec gladii vestri promptiores snnt ad ferièndum, quam ego ad martyrium obeundnm. Alium (piserite, qui tos fogiat : me collocato pede pro Domino meo proliaiOTom comperietis. Illis cum clamore et contumeliis exeuntibns, vir Dei snos oonsolal>atnr, et, ut nobis yisum est, qui présentes adfoimus , ita sedebat impertenitus, ac si ad nuptias invitatus esset ab illis.
Mox revertuntur illi loricati, accinctique gladiis, et securibus aimati. Fores autem clans» erant , nec pulsantibus aperiebatur. Tum illi occnltiore via per pomarium ad sepem ligneam divertunt , ferroque et magna vi sibi aditnm parant Eo hornbili strepitu ministri et clerici pêne onmes territi fùgemnt. Hortantibus illis, qui remanserant, ut vir sanctus in ecclesiam se oonferret, plane recusavit. Non enim tali casu fugiendum erat , sed dandum potins subditis exemplum ut mallet quisque feriri gladio, quam videri legis divin» contemptum, et sacrorom canonum eversionem. Instabant vero monachi , aiebant indecorum esse a vesperiinislaudibus, quae tum celebrabantur, ipsum abesse. Ille vero non cessit, veritus se privatum iri optata martyni corona, si in templum esset ingressus, cnjus reverentia arceri possent a tanto scelere parricids illi. Sane postqnam ab exilio reversus fuit, sic dixisse fertur, tanquam certns jam se per martyrium hinc emigratum : Habetis hic dilectum Deo ac vere martyrem Elphegum : alium quoque vobis sine mora divina miseratio providebit. Monachi autem cum eum permovere non possent, valde invitum aspoitamnt in ecclesiam : quam cnm ingressi essent , quatuor illi nobiles cursu rapidissimo secuti sunt cum Hugone subdiaoono déplorât» nequiti», quem malum clericum appellabant. Volentes autem monachi obserare fores ecclesi», prohibiti sunt a sancto viro, qui tnm praclare dicebat : Nos patiendo potins quam pugnando, ex hoste triumphabimus ; neque eo hue venimus ut repugnemus sed ut patiamur. Adsunt mox sacrilegi camiflces exclamantque furibundi : Ubi est Thomas Beket , régis et regni proditor ? Eo non res-pondente, majori contentione vociferantur : Ubi est arcbiepiscopus ? Tum ille plane intrepidus et imperterritos : Ecce adsum, inquit, non proditor regni, sed sacerdos. Paratus sum pro illo mori, qui me redemit sanguine suo. Absit, ut propter enses vestros aut fugiam , aut a justitia recedam. At illi : Absolve, inquiunt, quos exGommunJcasti et suspendisti a suo officio. Nuila, ait vir sanctus, ab illis exhibita est satisfactio, itaque non absolvam. Rursus illi : Nunc igitur morieris, et recipies pro meritis. Ego vero , ait sanctus martyr, pro Domino meo moii paratus sum, ut ecclesia meo sanguine pacem et libertatem assequatur. Prscipio autem ex parte omnipotentis Dei, ne quenquam ex meis laedatis. Mox illi, facto impetu, in eum imiunt, conanturque extra fores extrahere , illic eum aut jugulaturi, aut vinctum absportaturi , uti postea confessi sunt. Sed cum difficile posset eum loco moveri , et unum ex eis acrius insistentem a se removisset , is terribili incensus furore , ensem contra ejus verticem vibravit. Tum vero pius et sanctus
vir oemexiB adesse boram, qua promissam percipeiet martyrii coronam, cervlcem instar orantis inclinavit, junctisque et snisum erectis manibns, Deo et saocta Mariœ beatoque martyri Dionysio suam et ecclesia causam commendavit. Vix ea prolocutnm, nefiandus Tir« metuens ne popnlns eum eriperet ex manibns ipsomm, coronam capitis ejns, yubiere capiti inflicto, tanta Yi ampntayit, nt pariter secaret etprscideret braccbinm istbsc referentis, qui soins, cunctis et monacbis et déricis prs metu fngientibus, sancto martyri constanter adbssit, et inter nlnas enm continnit, donec altéra eamm ampntata est. Additus Inde est alter ictus in sacmm corpus ejns , et ille mansit immotus , nibil se conmiovens. Tertio pcrcnssus , genua flexit, dicens snbmissa voce : Pro nomine Jesn et ecclesis defensione mon paratus snm. Tum vero tertius ex illis sacrilegis percussoribns, ita procumbenti grave inflixit vnlnus, nt cum sangnine pariter e capite cerebrum in ejns faciem deflueret. Qnartus intérim abigebat snpervenientes, nt csteri possent in ea borrenda caede liberins versari. Qninto loco accessitis, qnem ante diximns, Hugo snbdiaconns execrabilis, et posito pede in collnm sanctissimi martyris, quod sine borrore dicî non potest, cerebmm cum sangnine per pavimentnm sparsit, aitqne ad illos ({uatnor: Abeamus bine: iste postbac non resnrget.
In bis omnibus incredibilem licebat sancti martyris videre constantiam , nt qni neqne manum, neque vestem opponeret percnssoribns illis , nec nllnm vel yct^ bum , vel clamorem ederet, immo ne gemitnm qnidem, ant aliqnam doloris significationem exprimeret: sed capnt gladiis oblatnm teneret immotnm, donec cerebro enm sangnine erumpente , tanquam oratums , corpus in terram , spiritnm in sinnm Abraba deposuit. Cssus est vir pins a cmeniissimis illis camiflcibns tempore sacro et loco sacro, in ipsa domo Dei, quarto calendas jannarli, anno Cbristi millesimo centesimo septnagesimo.
tETTBB DU BOI LOUIS VU AU PAPE ALEXANDRE III, DAMS LAQUELLE IL DEMANDE VENGEANCE CONTEE LES MEUBTBIERS DE THOMAS BEEET ■.
Domim) et Patri sanctUsimo Alexandro , D» gratia summo Pontifid , Ludo^ vicus, Francorum Rex^salutem et debitam reverêntiam. Ab bumanae pietatis lege recedit fibus qui matrem detnrpat, neque Creatoris beneficii reminisdtnr qni de sancta ecclesia illata turpitudine non tristatur. Unde spedalius est con-> dolendnm, et novitatem doloris excitât inaudita novitas crudelitatis, quoniam in sanctum Dei insnrgens malignitas , in pnpillam Cbristi gladinm infixit, et lucernam eantnariensis ecclesis non tam cmdeliter quam tnrpiter jugnlavit Excitetnr igitnr exqnisit» genns justitis, denndetnr gladius Pétri in ultionem eantnariensis martyris, quia sangnis ejns pro nniversali damât ecclesia, non tam sibi quam
* Reeoeil des faist. de la France, t. XVI . p. i53.
ii8 . PIÈCES JUSTIFICATIVES.
uniyersa ecclesis conquerens de vindicta. Et eooe ad timuilaiii agonisla, ni relatum est nobis, divina in miracnlis revelatur gloria et divinitas demonsiratiir, obi humatus requiescit, pro cujus nomine decertavit Latores veio pnosentiiun , pâtre orbati, vestrs pietati seriem indicabnnt. Testimonio itaque veritatis anrem mitissimam adhibete, et tam de isto negotio qoam de aliis, ipsis taing^am nabis crédite. Valeat pietas vestra.
LBTTIB DE THIBAULT, COMTE DE BL0I8 , AU PAPE ALKKANDIE III , SUE LE MEUITEE DE THOMAS BBKET K
