O08è tffafftv ô<t«{) irXéov "JîfjLiau Travroç
(Hésiode, les Trav. et les Jours, v. 40.)
POÉSIES LATINES. Mo
Videre promptum est, ille quidjam viderit, Discrevit horis quisquis Imnc semestribus. Nam cum senatum solvit in partes duas , M iro bas revinxit artifex mirus modo : Haec cessât, illa agit ; illa cessât, haec agit, Rursusqae cessât : sic sibi prœstant vices, Et hujus otium illius facit labor.
Quippe a labore nulla si datur quies, Animi fatiscunt languidi, atque nulla mens Irrecreata* sufficit laboribus.
Sic nunc laborem alternat otiumque, et laetius Novalis^ ordo judicum in dies viget.
Non, Jane % sic tu, Herraaphroditum qui putas Mulctasse corpore altero iratum Jovem, Pœnas resectus ut daret superbiœ ; Pariter senatum dicis in partes duas Truncasse regem, sic ut ordo jam lacer Monitusque damno ponat insolentiam.
Quod si in gemellis illa mens erat Jovis Quod mitîores singulos duxit fore, Nil egit ille nilque praestitit secans; Disseminavit latius ferum genus, Nec tune inaucta constitit superbia.
Putata crevit, jamque nullus est modus ; Fuere quippe singuli Lycaones, Nec defuere sino^uli Salmonees :
1. Ce mot composé ne se trouve pas dans les auteurs assiques, non plus que inaucta, qui vient peu après.
2. Les Latins appelaient novalis (v. Festus) la terre l'on laissait reposer, se renouveler, pendant un an.
3. C'est bien nommer celui qui avait prêté à l'homme imitif, comme à Janus, deux visages. Observons d'ailurs que quelquefois ce mot a simplement le sens de ian, chez les poëtes latins modernes.
Et quid jam inausum singuli relinquimus?
Cette gemellos vincimus superbia;
Nec nos ob illud Juppiter subdividit.
Num fabricatur semimaseulos mares? ^
Suove nunquid destinatos muneri
Decurtat artus? Integrum servat genus,
Aptamque formam ; nec de tôt sœclis adhac
Est, Jane, quisquam similis Empuss tu».
At tu minaris insuper posthac fore.
Ut si senatus amplius superbiat ,
Faciat bimestrem forte rex vel menstruoin.
Sed heus, quid audes, Jane? quid tentas miser?
Regem monendo non minus doees Joyem»
Ut singulorum subsecet rursum genus.
Qui si probarity Jane, commentum tuum,
Si nos secabit pro modo superbise»
Quantilla nostrum quisque pars erit sui^?
XXV. In cenotaphium Joannis Bironis capti û</ Sanquantinum apud Sequanos, in carcere , sœvitia Mansfeldi comitis, interemptP.
Vixisti, memorande Biro, mea gloria : sed dum Servabant patriae te tua fata tuae ,
i. C'est une leçon morale dont il parait que D' Aurai avait grand besoin de prendre sa part.
2. Jean Gontaut de Biron pris à la bataille de Saini- Quentin, fut le père du premier maréchal de Biron, et grand-père de celui qui périt sur l'échafaud : « In carcere maie habitus ejusque taedio illortuus,» dit rhisloricnDe Thou, 1. XIX. Quant au comte de Mansfeld , l'un des généraux de Philippe II, on l'accusa de s'être livré à un In-
Pacis amans, belliquepotens; nunc lumine cassus
Auges elysios, nobilis umbra, choros.
Itfillibus in mediis pugnantem tradidit hosti
Laurent! nostro sanguine nota dies ^ Non impune tulit sedenim, sic credere fas est,
Speravit tantum quisquis habere deeus.
Nobilis huie cessit, sed non sine vulnere, prseda,
Née gratis vicit , quodque queratur habet. Te captum tetro damnavit carcere, Mansfeld ,
Et docuit fortes vincula ferre manus :
Qiustris turpes anima indîgnata catenas
Aufugit, et stygias libéra tranat aquas, Multaminans, populisquefugam, clademque Philippo,
Et sibi Mansfeldi sanguine justa petens. Forsan vix bumilem, non justo funere, cippum
Nune babet in Flandra grande cadaver humo : Speroquidem, baudyanumFlandrisimmitibus omen,
Hanc modo quod terram tam gravis hostis babet. !Non sibi femineis petit bic solennia pompis
Funera, non lacrymas. inclyte nate*, tuas :
fâme trafic des prisonniers qu'il acbetait des soldats à vil prix, pour exiger d'eux ensuite d^énormes rançons : «Bironem constat, qui satisfacere non posset, aut obfîrmato BDinio nollet, in carcere periisse. » (Loc. ciL ) On pourra lire dans les Eludes sur La Boelie, la traduction de cette pièce, p. 280. et suiv.
1. La bataille de Saint-Quentin fut livrée le 10 août 1557, le jour de la fête de saint Laurent. G*est en mémoire du triomphe remporté par son armée, et pour accomplir un ▼ceu qui le liait envers ce saint, que Philippe II fit bâtir TEscurial, auquel il donna la forme d'un gril, par allusion au martyre de saint Laurent.
2. Armand Gontaut de Biron, maréchal de France, mort en 1592, a l'un de nos premiers capitaines, » a dit Pasquier, LeHres, XVII, 4.
Henricum^ vocat ultorem, qui mixta triumphis
Per domitos populos funera ducat ovans.
Augeat hic tumulum spoliis bustumque ruinis, '
Et victam cineri largius addat humum. |
Haec sibi nunc sperat duris solatia vincliSy
Hœc sibi pro diro carcere doua petit.
Jamque ipse iugratum tumulum implacabilis urget
Hostis, et invisam pondère vexât humum.
At tu, crudeiis, poteras parsisse Bironi,
G Mansfeld, cuiquam parcere si poteras.
Non te nota viri pietas, non gratia linguse
Fiexit, non bello nobilitata manus.
Non plaeidi mores, viridis non cana senects
Gonsilia, et proprio sanguine partus honor : Galiorum non hostis eras, non ergo Bironis,
Barbare; virtutis verius hostis eras^.