SENECA
LiB. I , De clemenlia , cap. 9 '.
Divus Augustus mitis fuit princeps, si quisillum a priucipatu suo îestimare incipiat : in coumiuni quidem republica, duodevicesimum egressus annum, jam pugiones in sinu amic^rum absconderat, jam insidiis M. Antonii consnlis lalus pelierat, jam fuerat collega proscriptionis : sed •pium annum quadragesimum transisset, et in Gallia moraretur, delatum est ad eum indicium L. Cinnam, stolidi iiigenii virum, insidias ei struere. Dictum est et ubi , et qiiando, et quemadmodum aggredi vellet. Uims ex consciis deferebat; conslituit se ab eo vindicare. Consilium amicorum advocari jussit.
Nox illi inquiéta crat , quum cogitaret adolescentem nobilem, boc detracto integrum, Cn. Pompeii nepotem damnandum. Jam unum bominem occidere non polerat, quum M. Antonio proscriptionis edictum inter cœnam dictarat. Gemens subinde voces emiltebat varias et inter se contrarias : « Quid ergo! ego percussorem meum securum am- » bulare patiar, me soUicito? Ergo non dabil pœnas, qui Il lot civilibus bellis frustra pctitum capui , lot navalibus,
' L'aventure de Cinna laisse quelque doute. Il se peut que ce Boil une fiction de Sénèque , ou du moins qu'il ait ajouté beaucoup à l'histoire, pour mieux faire valoir son chapitre De la clémence. C'est une chose bien étonnante que Suétone, qui entre dans tous los détails de la vie d'Auguste , passe sous silence un acte de clémence qui ferait tant d'honneur à cet empereur, et qui serait la plus mémorable de ses actions. Sénèque suppose la scène en Gaule. Dion Cassius, qui rapporte cette anecdote longtemps après Sénèque, au milieu du troisième siècle de notre ère vulgaire , dit que la chose arriva dans Rome. J'avoue queje croirai difficilement qu'Auguste ail nommé sur-le-champ premier consul un homme convain<;u d'avoir voulu l'a.ssassiner. Mais, vraie ou fausse, cette clémence d'Auguste est un des plus nobles sujets de tragédie , une des plus belles instructions pour les princes. C'est une grande leçon de mœurs; c'est, à mon avis, le chef il'œuvrede Corneille, malgré <|uclques défauts. (V.)
" iot pedestribus prœliis incolume , postquam terra mari- << que pa\ parla est, non occideie conslituit, sed inmio- "lare.'" (Nam sacrilicantem placuerat adoriri.) lUnsus silentio interposito, majore multo voce sibi quam Cinn;e irascebatur : « Quid vivis, si perire te tam nmllorum in- « tcrest. Quis finis erit suppliciorum? quis sangninisi' « Ego sum nobilibus adolescenlulis cxposiluni cajuit, in 'i quod mucrones acuant. Non est lanli vila, si, ut ego non » peream, tam mulla perdenda sunt. » Interpellavit tandem illum Livia uxor : « Et admiltis, inquit, mubebre <i consilium? Fac quod medici soient; ubi usitala remédia « non procedunt , tentant contraria. Severitale niliil adbuc « profecisti : Salvidienum Lepidus seculus est, Lepidum « Mursena, Mmaenam C<x-pio, C;epionem Egnatius, ul « alios taceam quos tantum ausos pudet : uunc tenta cpioc< modo tibi cedat clementia. Ignosce L. Cinn;e ; depre- " bensus est; jam nocere tibi non polest, prodc8.se. fam;^ « tuae potest. »
Gavisus sibi quod advocalum invenoral, uxori quidem gratias egit : renuntiari aulem extenifilo amicis quos in consilium rogaverat imperavil, et Cinnam unum ad se accersil, dimissisque omnibus e cubiculo, quum alteraui poni Cinnam calhedram jussisset, " Hoc, inquit , prinuun « a te pelo ne me lociuentem interpelles, ne medio scr- » mone meo proclames; dabitur tibi loquendi liberum tcm- « pus. Ego te, Cinna, quum in hostium casUis invenissem, « non tantum factum milii inimicum , sed natum servavi , <> patrimonium tibi omne concessi; liodie tam felix es et « tam dives, ut viclo victores invideant : saccrdolium libi « petenti, praelerilis compluribus quorum parentes me- « cum militaverant, dedi. Quum sic de le mernerim, occi- « dere me consliluisli! »
Quum ad banc vocem exclamasset Cinna, piocui banc ab se abesse demenliam : «Non pra?sfas, inquit, lidem, (i Cinna ; couvenerat ne interloquereris. Occidere, inquam, « me paras. » Adjecit locum, socios, diem, onlinem insidiarum, cui commissum esset ferrum. Et quum defixum videret, nec ex conventione jam, sed ex coiiscienlia tacentem : « Quo, inquit, boc animo facis? Ut ipse sis piin- « ceps .' Maie,' mebcrculo, cum republica agitur, si tibi ad « imperandum niliil placier me obstat. Donnnn tuam « tueri non potes; nuper libertini bominis gralia in pri- II valojudiciosupeiatuses. Adeo nibil facilius putas quam <i contra Caîsarcm advocarc. Cedo, si spes tuas solus im- <c pedio. Paulusne te et Fabius Maximus et Cossi et Scr- » vilii ferent, tanîumque agmen nobilium, non inania no- « mina praeferentium, sed eorum (jui imaginilms suis « decori sunt?» Ne totam ejus oralionem repetendo magnam partem voluminis occupem , diutvis enim quam duabus boris locutum esse constat, quum banc prcnam qua sola erat contenlus futurus, extenderel. « Vilain tibi, << inquit, Cinna, iterum do, prius liosli, nunc insidiatori « ac parricideT. Ex bodierno die inter nos amicilia inci- '< pial. Contendamus, ulrum ego meliorc fide vitam tibi « dederim, an tu dcbcas. » Postbœc detulit ultro consulatnm, questus quod non auderel petere, amici,ssimum, lideiissimumque liabuit, barres solus fuit illi, nuUis amplius insidiis ab ullo petitus est.
CINNA, ACTE I, SCÈNE I
PERSONNAGES
OCTAVE-CÉSAR-AUGUSTE, empereur de Rome.
LIVIE, impératrice.
CINNA, lils d'une lillede Pompée, chef de la conjuration contre Auguste.
MAXIME, autre chef de la conjuration.
iEMILIE, lille de C. Toranius, tuteur d'Auguste, et proscrit par lui durant le triumvirat.
FULVIE , confidente d'Kmilie.
POLYCLÈTE, affranchi d'Auguste.
ÉVANDRE, affranchi de Cinna.
EUPHORBE, affranchi de Maxime.
La scène est à Rome.