OOôè taadiv Ô^tp îiXéov {^{jlktvi TtavTÔç
(Hésiode, Ut Trav. eî les Jmtrs, f . W.)
Yidere promptum est, ille quidjam viderit, Discrevit horis quisquis hune semestribus. Nam eum senatum sol vit in partes duas, Miro bas revinxit artifex mirus modo : Hœc cessât, iila agit ; illa cessât, bœc agit, Rursusqae cessât : sic sibi prœstant vicesj Et hujus otium illius facit iabor.
Quippe a labore nulla si daturquies^ Animi fatiscunt languidi, atque nulla mens Irrecreata^ sufQcit laboribus.
Sic nunc laborem alternat otiumque, et lœtius Novalis^ ordo judicum in dies viget.
Non, Jane % sic tu, Hermaphroditum qui putas Mulctasse corpore altero iratum Jovem, Pœnas reseetus ut daret superbiSB ; Pariter senatum dicis in partes duas Truncasse regem, sic ut ordo jam lacer Monitusque damno ponat insolentiam.
Quod si in gemellis illa mens erat Jovis Quod mitioressingulos duxit fore, Nil egit ille nilque prœstitit secans; Disseminavit latius ferum genus, Nec tune inaucta constitit superbia.
Putata crevit, jamque nullus est modus ; Fuere quippe singuli Lycaones, Nec defiiere singuli Salmonees :
1. Ce mot composé ne se trouve pas dans les auteurs Bssiques, non plus que inaucta, qui vient peu après.
2. Les Latins appelaient novalis (v. Festus) la terre l'on laissait reposer, se renouveler, pendant un an.
3. C'est bien nommer celui qui avait prêté à Tbomme Imitif, comme à Janus, deux visages. Observons d'ailurs que quelquefois ce mot a simplement le sens de Wfi, chez les poètes latins modernes.
Et quid jam inausum singuli relinquimus? Certe gemellos viDcimus superbia; Nec nos ob illud Juppiter subdividit.
Num fabricatur semimasculos mares?
Suove nunquid destinatos muneri Decurtat artus? Integrum servat genus, Aptamque formam ; nec de tôt sœclis adhwc Est, Jane, quisquam similis Empusse tu». At tu minaris insuper posthac fore, Ut si senatus amplius superbiat , Faciat bimestrem forte rex vel menstruum. Sed beus, quid audes, Jane? quid tentas miser? Regem monendo non minus doces Jovem, Ut singulorum subsecet rursum genus.
Qui si probarit, Jane, commentum tuum, Si nos secabit pro modo superbiae, Quantilla nostrum quisque pars erit sui^?
XXV. In cenotaphtum Joannis Bironis capîi ad Sanquantinum apud Sequanos, in carcere, sœvitia Mansfeldi comitis, interempti*.
Vixistî, memorande Bîro, mea gloria : sed dura Servabant patriae te tua fata tuae,
1. C'est une leçon morale dont il paraît que D'Aorat avait grand besoin de prendre sa part.
2. Jean Gontaut de Biron pris à la bataille de Saint- Quentin, fut le père du premier maréchal de Biron, et grand-père de celui qui périt sur Téchafaud : « In carcere maie habitus ejusque tsdio mortuus,)» dit ThistorienDe Thou, 1. XIX. Quant au comte de Mansfeld , Tun des généraux de Philippe II , on l'accusa de &'étre lîTré àan io-
POÉSIES LATINES. 4lT
icis amansy beliiquepotens; nunclumiile cassus Auges elysios, nobilis umbra, choros.
illibus in mediis pugnantem tradidit hosti Laureuti nostro sanguine nota dies * .
3n impune tuiit sedenim, sic credere fas est, Speravit tantum quisquis babere decus.
[>bilis buic cessit, sed non sine vuhiere, prœda, ]\ec gratis vicit , quodque queratur babet. e captum tetro damnavit carcere, Mansfeld, Et doeuit fortes vincula ferre manus :
lustris turpes anima indignata catenas Aufugit, et stygias libéra tranat aquas, ultaminans,populisquefugain, clademque Philippe, £t sibi Mansf^ldi sanguine justa petens. orsan vix bumilem, non justo funere, cippum Nune babet in Flandra grande cadaver humo : peroquidem, haud vanumFlandrisiinmitibus omen, Hanc modo quod terram tam gra\is bostis babet. on sibi femineis petit bic solennia pompis Funera, non lacrymas, inclyte nate'^, tuas :
me trafic de» prisonniers qu'il achetait des soldats à vil *ix, pour eiiger d'eux ensuite d^énormes rançons : «Bi:inem constat, qui satisfacere non posset, aut obfirmato limo noilet, in carcere periisse. » (^Loc. cil. ) On pourra re dans les Eludes sur La Boelie, la traduction de cette èce, p. 280. et suiv.
1. La bataille de Saint-Quentin futlirrée le 10 août 1557, jour de la fête de saint Laurent. C'est en mémoire du iomphe remporté par son armée, et pour accomplir un eu qui le liait envers ce saint, que Philippe II fit bâtir Sscurial, auquel il donna la forme d'un gril, par allusion 1 martyre de saint Laurent.
% Armand Gontaut de Biron, maréchal de France, lort en 1592, c< l'un de nos premiers capitaines, » a dit asquier, Lettres, XVII, 4.
Henricum* vocat ultorem, qui mixta triumphîs
Per domitos populos funera ducat ovans.
Augeat hic tumuium spoliis bustumque ruinis.
Et victam cineri largius addat humum.
Haec sibi nunc sperat duris solatia vindis ,
Haec sibi pro diro carcere dona petit.
Jamque ipse ingratum tumuium implacabilis urget
Hostis, et invisam pondère vexât humum.
At tu, crudelis, poteras parsisse Bironi,
0 Mansfeld, cuiquam parcere si poteras.
Non te nota viri pietas, non gratia lingusB
Flexit, non bello nobilitata manus.
Non placidi mores, viridis non cana senectae
Gonsilia, et proprio sanguine partus honor : Gallorum non hostis eras, non ergo Bironis,
Barbare; virtutis verius hostis eras^.