mblAHGHS DU CHÀFITBB ÀUPSis DU ROI BN FÀYSUR DU
CABDINÀL DB BETS. — ÀRbAt DU COlTSBIIi d'iÊTÀT OBDONIfANT ' ^ AU CHAYITBB DE NOKMBB DES OFFICIERS FOUR ADMINISTRER L ARCHBViCHé AU SFIRITUEL ET AU TEMPOREL, LE CARDINAL DE RETZ n'étant FOINT ADMIS A LA POSSESSION DUDIT AR- CHEViCH^ POUR DÉFAUT DE PRESTATION DB SERMENT^.)
(24 MAms 1654.)
Die Martis 24*.
HoDiB Dominus Decanus retuUt se cum maxima dominorum frequ«ntia Christianissimum domînum nostrum Regem, in exe^ CQÛoiMm conclusionis de die Sabathi vigesima prima hujusmensis, adirisse eadem die sub yesperam, ibique primum a domino de Noailles, regiorum custodum prœfecto, in sua caméra exceptos fuisse, ubi cum, per aliquot tempus expectassent, accercitos atque a domino de Guenegaud, secretario status, ad regem deductos, eidem se Illustrissimi ac Revenrendissimi domini Joannîs Francisci de Gondy, dum vÎTcret, Archiepiscopi Parisiensîs obitum Duntiasse, ac Christianissimi domini nostri Régis pietatem exorasse ut Eminentissimum dominum Cardinalcm de Retz, nunc Parisiensem Archiepiscopum, in libertatem assereret, suseque restituerct Ecclesiœ, quse hocce tempore, adventantibus jam paschalibus festis, carere pastore suo minime poterat, pluribusque egisse ut id ab ipso Christianissimo Rege domino obtineret. Cui quidem domino decano Rex Christianissimus, organo Illustrissimi domini Francise Cancellarii, exposuerit causas detentionis ejusdem domini Cardinalis, dixitque ab eodem domino nostro Rege arrcstum pronuntiatum fuisse, quo rohmtatem suam declararet. Quod quidem arrestum prsefatus dominus Cancellarius prae manibus habens, illico domino Decano tradidit, ac postea Rex Christianissimus dominos dimisit.
Requirentibus autem dominis, recitatum fuit in Capitulo dictum Arrestum, majori Régis sigillo munitum, cujus ténor sequitur :
14*. EXTRAIT DBS REGISTRES DU CONSEIL d'ÉTAT*.
(ai MAas 1654.)
Sur ce qui a ëtë représente au Roi étant en son Conseil, que le •ieur ArcbcTéque de Paris étant décédé, le sieur Cardinal de Retz,
I. Archires nationales. Registres eapitalaires. LL. 3o2, £^ 749*
I. Cet arrêt, qui ordonne au Chapitre de Notre-Dame de prendre Tadmi*
Rbtz. ti 3a
■ qui a été pourru de la ooadjutorerie et future tooeettioB dudit
' ^ ' ^ Arckeréchë, n'ajant point prêté le serment de fidâbë qu^il doit à Sa Majesté pour raison d*icelui, il étoit nécessaire de pourroir au gouTemement du spirituel et du temporel dudit Archerèché, lequel demeure sujet à la Régale, qui demeure ourerte jusques à ce qu'elle ait été close suivant les formes prescrites par les Ordonnances; et tout considéré, Sa Majesté, étant en son Conseil, a ordonné et ordonne qu'il sera établi par Elle un Économe pour régir, gouremer et administrer les fruits du temporel dudit Arche- Téché, comme aussi qu'il sera procédé par le Chapitre de l'Église Cathédrale à l'établissement des officiers nécessaires pour le gouremement spirituel, jusques à ce que la Régale soit close par la prestation du serment de fidélité, suirant l'usage observé dans le Royaume. Fait au Conseil d'Éut du Roi, Sa Majesté y étant, tenu à Paris le si mars mil six cent cinquante-quatre.
Db GomcAUD *.
Quibus per dominos auditis, ac re in deliberationem missa, omnes et sînguli domini unanimiter censuerunt regise volunuti bac in re morem gerendi minime esse integrum, attente quod jus omne ac jurisdictio apud eumdem Eminentissimum Cardinalem jam resideret; atque in hune finem rogatus fuit dominut Decanus, qui Illustrissimum dominum Francis Cancellarium, uaa cum dominis ad eum nuper deputatis, adiret, eique Capituli momenta et rationes expositurus.
Actœ sunt item eidem domino Decano gratiae omnium et singulorum dominorum nomine, quod non minore eloquentii quam affectu in causa prœfati domini Cardinalis coram Eege perorarerit •.
niiCntion da diocèse de Paris a été inséré dans les ProcèS'Vcrbaujt Jt tJt' sembU€ ducUrgéf édition in-folio de 1770, tome lY. Piiees justyUmtmSj p. 83.
a. Soit on mandement du Roi an Chapitre de Notre-Dame pour la nomination des officiers nécessaires afin de régir le spirituel de rArcheréché de Paris.
Il existe dans les ArchiTes du fiiinistère des Affliires étrangères on antre texte pins étendu du même arrêt, et portant la date du 2a mars i654.Rome, i656, T. CXXXI, original arec la signature autographe du chancelier Ségnier, mais comme ce ne fut point le texte communiqué an Chapitre de Ifotre- Dame, nous n^aTons pas cru deroir le reproduire.
'6. Une antre copia abrégée, comme celle qui fot présentée an Chapitre
PliCSS JUSTIFICÀ,TiyES. 499
i5. — (bïponse du chàpitrs a l'akbét du ooirsBiL D'fTAT. — ■■
PUilSS O&DONNÏES PAB LE CHAPITRE ET EXPOSITION DU SAINT ' ^ SACREMENT DANS LES l^GLISES DE PARIS POUR LA DiLIYRANGS DU CARDINAL DE RETZ^)
Die Joris a6* Martii i654.
Doimnw Deoanus retulit se cum dominis ad id deputatit in ezecutioBem conclurionis de die Martû vigeaima quarta hujus inensit, adiUse dominum Franeùe Cancellarium, oui nuntiaTit Capital! deliberationem eadem die habitam de arresto regii consilii lato, ab ipso Christianissimo Rege, die Sabathi proxime superiori, eni cum exposuistet quai ob causas domini censuissent ei se parère non posse, idem dominus Cancellarius respondere omnia se Régi relatorum.
De quibus act» junt eidem domino Decano dictisque dominis deputads gratiœ *.
Domini CheTalier et LaTocat canonici, yicarii générales Eminendssimi domini Cardinalis de Retz, Archiepiscopi Parisiensis, dixerunt, cum necesse sit ut preces ad Deum pro prœfati Cardinalis Archiepiscopi libertate fundantur, illas se meditari statim indicendas, et in singuiis hujus urbis ecclesiîs publice celebrandas cum expositione augustissimœ Eucharistise sacramenti, si tamen ita dominis yideretur, placeretque exemplo prœlucere, easque auspicari die Veneris proxime sequenti, vel qûocumque iisdem dominis visum fuerit, cum in animo habeant prœfati domini vicarii, ut eo ipso die quo in Ecclesia Parisiens! cœpta fuerit illa
de Notre-Dame, existe abx Archires du ministère des Affaires étrangères (France, 91 bis). L^arrét ne fut point exécuté de la part du Chapitre.
n iot porté plainte contre cet arrêt du Conseil par TAssemblée du clergé dans sa séance du 7 février 1657. (Procès-Terbanx, etc. Pièces Justificatives da tome lY, p. 83, note i.)
Le eleigé se plaignit au Roi de cette maxime fonsse que Ton roulait introdaîre dans l^glise, qu*nn éréqne ne pouTait prendre la conduite de son diocèse qu*après aroir prêté au Roi le serment de fidélité, pour clore la régale. CorbineUi, dans son Histoire généalogique de la maison de Gondi rtoiBe II, p. 179, 180), a donné une analyse de cette pièce. Elle a été aussi analysée en latin dans les Registres capitulaires de Notre-Dame, et, Si la suite, on Ht la protestation des chanoines dans leur séance du dernier août i654. Ootre le texte en français de cet arrêt, les Procès~verbaux des Assemblées gémdrales du clergé (tome lY, Pièces justificatives , p. 84 et 85) ont donné aasci Tanalyse latine de l'arrêt ainsi que la délibération du Chapitre.