‹ Vicissitudes de l'Église catholique des deux rites en Pologne et en Russie, ouvrage écrit en allemand, par un prètre de la congrégation de l'OratoireChapitre 19 sur 19 · CLEMENS PP. XIV · texte numérisé non relu

CLEMENS PP. XIV

Carissime, etc. Etsi Nostra pro incolamitate Cailiolici in Polonia Religionis officia ac studia ad Caesareatn Majestatem Tuam delata saepe fuerint, atque a te Ubenlistime excepU, tamen neqne nimiam ac supervacaneam tibi visuni iri Nostram sollicitudioem, neqne te non eodem animo, quo a Nobis deferonlur illa aceepUnira pntamas , qnae rei magnitudine ac periculo comnwti hoc tempore ad te praescribenda dncimas. Singularis enim ac summa tua pieta», et cnm prarclariuima laudum oroniam hacreditate à majoribus tuis in te transmissns Religionis tucndae ardor ad ejusdem patrocinium suscipiendum te profecto eo acrins ciciiabit, atque iropellct, qoo graviore in discrimine versanleni eani villes, et quo majore nietu, at(p:c angore nos iusi ptrlurbari le proptcrcj compellanius tuam'P'C opem ac lutrluiii es-

<? Si, pour écarter ces maux, nous n'apportions tous nos « soins et toute notre industrie, nous encourrions le crime

poKuni)*. QHOmodo .euim posMimus taciti praeterire aat non vehementer angi damnis ^c detrimenlis Etxlesia, ciijus loUicitudo inposita cstNobi» arctitsimeqae commenaaia? Pe rujai proindc removendls injuriis si non omnem industrUim , aUjue operam ndhibeamus i deserti Mtnisterii Noitri crimen ac turpibtdo, atque œttma etiatn ontmadutrsionis severitas ornnino est Nobis incurrenda. Siquidem viderous tummnm ia ditcrimen adductum esse divioi in Polou a cultus iutegritaleni et in proximit Re^i Comitiis plurimas iiuminere CaihoHcx fidei calaroiiatej, cam de labefactandis legihus pro illiiis incoiumilate sancilis , et de florentissimis Ecclesiar popalis, :)t(jae^uic S. Sedi coâjuDClissiruis ab Unitaie fïdei, a(que a Nobis abstrabendis magnoperc tinicanius. Si in superioribus etiam Comitiis pcrmagnx fuerunt Sa : me : Praedccessorii Nosiri molestie ac timorés, cum ad reprimcndtt dissidentiatn coaatus niulli tune adessent, atqtie acerrimi veiiiatis propugnatores : qui Nouer nunc aninius , qiue duloris acrrbitas esse débet , cum eorumdetn defensione Nos destilutos. , atque imminulos Gregis Vigiles ac Custodes , auctum autem esse numerum videanus scgetes corruDipcDtiuin , et zizania in agro Domini spargentium. Nos quideni pro iiostro xiernx animarum salmis et Domus Israël tucnda: studio qui-ecumqne pra> slari, atque adhiberi a sacrorum Duce, atque Antistitepotuerunt cadem adbibuiœus. £ccleiiae ac Religionis Aucioreni Dcum Opt. Max. et privaiis Nostris et publias populi votis imploinre niinquam intcrniittimiis , atque enixe deprecari illum ut miscreal Nat'onis ne Religionis sctnper optimc mérita et intégra, atque incolnmi divini ciiltus sauctitaïc servata nullani ad ejusdcm Nationis pariem removeri unquam a percip'icodo maximo ac beatissimo Redemptionis beneficio sinal. Vernm cum summus idem rerum liumanarum Dominus in suis divinis largiendis praesidiis minime otiosam Riqueioerlembominuro eiiam operam esse velit, sedcnm Nostra fiducia, Nostrisquc ad illum precibus conjungi jubcat npliorcs qoasqne humani subsidii, atque induslrix raiiones, Alajestaiis'l'ux opem et praesidium qno nihil Religioni tucndae potest esse opporlunius potissimum fldgitamus , ntque exposuimus. Te ilaque qnam maxime possumus in Domino borlamur, atque oblesiamnr, Carissime in Christo Fili Nostcr, ad banc pcregregiam divinae gloria; navandam operam. Cum Imperii tui dignitas Fidci dcfcnsoris, ac Ecclcsix Patron! Tibi munus et nomen imponat, nibil ccrte antiquius Tibi ossepoterit, quani ut talem et nuncupari, et reipta Te esse déclares. Nullus magis consentaneus ac dc.'-ilus opum potcntiae, aique auctorilalis Tuac usus esse potest, quam in asscrenda niodis omnibus gloria cuhtique Dci Altissinii cnjus beneficio universa haec Iiabcs accepta. Quamobrcm omnino Te confidimus priFsidio eo ampliore, qno diajoie in )>ericuIores veisanlur ad futurum Ven. Frairi Josepho Aixhiepiscopo Beryti , Ordiuario Nosiro in Polonia Nuiitio in id idem Noslru Nomine incainbenti, et cneteris Onmibus Fidei causam , atque incolumitatem tuen- (ibu(, ncqae pa^sarum ut ciijusque infestus Caiiiolicae Religiuni animas magis iu cadem oppugoandfi , aul in Jiscrimeu adducenda , quam tuum «tudium , luaquc ^nctoriias ia dcfendenda aul munienda valeat. Deuni Opt. Max, precamur ui in Majesiatv Toa confirmet banc Tibi utilissimani sibique acceptissimam voluiiutcm , utque suo cœlesii patrocinio, quo reges, regumque fortuna; sustinenlur ob pra:clarc defensam, ac conscrvandam Avitam Polunia: Religionem Majestatis Tux fclicilalcm atque gloriam clahorem , aiquc amplioicm in dios facial. Dcmuoi iu patcruu: ac

t et la honte d'avoir déserté notre saint ministère et nous

t mériterions une étemelle réprobation Pour notre

€ part, nous ne cessons d'implorer le Tout-Puissànt, fonc dateur de TÉglise et de la religion , par nos prières tant « privés que publiques , afin qu'il daigne avoir pitié d'une c nation fidèle qui a toujours bien mérité en religion et qui « a su conserver et conserve encore intact le dépôt sacré de € la fol, etc. I

Pour juger à quel point cette prévoyante sollicitude du Souverain Pontife était motivée, il est nécessaire de rappeler que , dans leur projet de traité avec la Pologne, les deux cours de Prusse et de Russie avaient, pour toute garantie de la teligion et des établissements catholiques , proposé un article conçu en ces termes : On cédera ces provinces avec tous les droits, tant pour le civil que pour le politique y que pour le spirituel j et en général pour tout ce qui appartient a Iq souveraineté de ce pays. Les lettres-patentes que les ^eux cours avaient publiées au mois de septembre de Tannée précédente, en prenant possession des provinces d^ la Pologne, qu'elles s'étaient attribuées, s'exprimaient bien différemment à l'égard du culte catholique.

Mgr Garampi , justement épouvanté de cette rédaction nouvelle, ne perdit pas un instant pour exposer au roi avec chaleur le danger qu'elle révélait. Il remit à la délégation royale un mémoire appuyé de documens irréfragables, mettant en évidence ce que les catholiques polonais avaient droit de réclamer de leurs nouveaux souverains, tant au nom des traités anciens conclus entre ceux-ci et la république, qu'en foi des déclarations récentes do ces puissances. Ce mémoire servit de base à une note que la délégation présenta le 1 1 juillet 1 778 au roi et à l'ambassadeur de Rus-

8!n(^laris, qaa te compicctimar henevolcnlix pignus Apostolicam OcnetUciioncm Majestaii Taae amantissime iinpcrtinmr.

Dalum Romœ apud S. Pelrum^ sub Anmilo Piicatoris die 20 Muitii 1773. Pontif. Nostri mwo (fuatio.

sie. Dans cctle uote, la délégation ne se contenta pas de demander pour les provinces à céder : c que la religion catholique, apostolique romaine du rit latin et grec uni, y fût ^ perpétuité inviolablenient maintenue dans le libre exercice de son culte , discipline , hiérarchie, droits et privilèges, avec ses archevêques , évéques, chapitres, curés, prêtres, couvents de religieux et religieuses, fondations pieuses, propriété et administration de leurs biens fonds, capitaux et immunités quelconques m statu quo, c'est-à-dire dans Tétat dont ils ont joui ou dû jouir étant sous la domination de la république; > la délégation insista en outre pour que c dans les palatinats de Kiovv, Smolensk et Tchemigow, cédés antérieurement, les abus concernant le culte catholique, introduits contrairement au traité de 1686, fussent redressés et les droits de ce culte remis en vigueur. *

Ces efforts ne demeurèrent point inutiles. Ils amenèrent la rédaction des articles 5 et 8 du traité du 18 septembre J775, telle que nous la voyons reproduire aujourd'hui même encore dans les réclamations du saint-sicge (i), comme base des droits catholiques polonais et des devoirs de la Russie envers eux.

Clément XÏV, peu de jours avant sa mort (22 septembre 1774), renouvelait encore en touchantes paroles ses exhortations aux souverains catholiques. Le 7 septembre i774t *1 faisait écrire aux nonces apostoliques à Vienne , à Paris et à Madrid : < Les relations récentes des désastres de TÉglise en Pologne et en Russie, n'augmentent pas dans l'esprit du Saint-Père l'espérance tant désirée d'obtenir de la part des puissances cette intervention vigoureuse et ce secours , dont la religion en Pologne et en Russie aurait besoin, et qu'il ne cesse d'implorer de la piété de ces souverains. Qu'ils lui diminuent du moins la crainte de paraître, au tribunal de Dieu, coupable d'omission dans

(1) Voir Docamenu joiuts à l'Aliocuiion tlii 22 juillet 18 ii, n" 3.

une affaire si grave et si sainte! Car, quant à lui, il a la conviction de n'avoir point négligé de faire à ces souverains toutes les exhortations charitables qui sont intime* ment liées aux devoirs de son ministère suprême aposto* lique. Il ne cesse et ne cessera pas de prier le Très-Haut , pour qu'il daigne bénir d'un succès plus ample ses représentations et celles de vos excellences révérendissimes en faveur de l'Église en Pologne. Ce qui tourmente le plus le Saint-Père, c'est de voir que tandis que ces puissances paraissent pénétrées d'une si vive douleur à cause du dé • membrement temporel de la Pologne, elles puissent néanmoins regarder d'un œil tranquille le déchirement qui s'y prépare à la religion. Si elles n'ont pu s'opposer à un démembrement prémédité et consommé par des forces supérieures, otrtes il leur serait facile du moins de plaider en faveur des droits et des prérogatives de la religion dans ce royaume ! >

Hélas! pourquoi les autres cours de l'Europe n'apportèrent-elles point dans leurs efforts pour résister à cette inique spoliation de la Pologne, le zèle et la sincérité que déploya et que leur demanda vainement celle de Rome? Pourquoi, aujourd'hui encore, tous les gouvernements, mais surtout les gouvernements catholiques, montrent-ils» tant d'indifférence à la vue des implacables persécutions du catholicisme en Pologne, — alors même que le Père commun de la catholicité appelle leur vigilance et leur indignation sur la cruauté, la violence et la fraude héréditaire ( avita fraude ) du gouvernement russe ; alors qu'il énumèrc devant eux les traités par lesquels l'Europe semble avoir voulu comme se décharger du reproche de ratifier l'anéantissement politique de la Pologne , en stipulant les droits les plus explicites en faveur des habitants de cet infortuné pays, mais surtout en faveur de leur religion?

Sans prolonger ce récit , nous appellerons encore l'attention de nos lecteurs sur deux brefs de Pie VI , que nous

joignons aux pièces justificatives (i), l'un adressé au roi de Pologne, le 8 juin 1791 , pour le féliciter des excellentes réformes contenues dans la nouvelle constitution adoptée

. (1) Sivfde S, S. Pie /'/ au roi de Pologne Slœ\islaS'Auguste , du 8 juin I79r,

Carissimo in Christo Filio NosUx) Stanislao Âugmto Polonite Régi Illustri, ;: , Plus PP. VI.

' Cttiissime, etc. Relulit ad Np* per suas Littéral, Yen. Frater, Ferdiftaodu* , Archiepiscopus CarthagineDtîs Ordinarius Notter apud Regiara Majeslatem Tuam Nuntlut nia, qux in Comiliis Regni acta suDt die 3 Mail, (jua-qne nova publics rei , regniquc admiaittrandi tiaïuia ratio, ex qua roaxirax, eviiatis prittinis incom» nedli, oriuirae ipereatur uiiliuiet, prcaertim ex ampliHcaia Régla Potestate, atque çsjamin antecestam daio Tibi tuccettore S. R. J. Principe Saxoniae Eieciore , e^tiitltutoque deinceps posi illum succestioois Ordinc , cxteritque praterea decreti», ^e plurimnm ad Polunic (ranqutllitatem,' ampliiudinem, ac potentiam eondure* r«Dt. Incredibile profecto t:»t , quanto hxc exceperimu* gaudio, quanlaaqnc iogretti |n tpes tiinus iore, ut Naiio Vêtira, in quam eximia fcrimi^ voluntaie, ex hoc prxclaro tam beue constitularum rcriini iuiiio masima felicilatit incremen'.a quan> prinam recipiat. MîriRce vero anxit Iztitam Nostrani, cpm idem Ntinlius in iis referendis, de Te prxcipue Verba faceret, qiixqiieTuxSûpieniic partes in omnibu» fueriot, qux in Te laudes, qux ineriti ex tali cumulentiir succetsu, diligenter < uescribercl, prxtereaque adjungeret qna ipsum buuiauiiate allocutus eiset, Tuuro- ^oo cotnmumcares cura eo gaudinm, ac illud prxsertim, decUrares, quod perauasum Tibi esset. Nos prx cxteris Tux bujns Ixtitie participes futures, a Nobis> que' sunimopere illo ipso Interprète pcleres , ut per Apostolicani Benedicliooein Noilrhui ad vcttra bxc incœpta cocicste accederet auspicium. Proiitquimiir Nos qnideiB acta vestra omnia obsccrationibus ad Deuni Nostris , et per Patcmam Pon* lifician Benedictionen) optatitsimot Majestati Tux, Regno, ac Reipublicse Poione suçceiiius imploramus. Tum gratulamur Tibi, Carissiuic ia Cbrislo Fili Noster, Nostraroque Ixiitiam cuni Tua conjungentcj majorein iii niodum amplificamus. Toam in tant pncclare gestare operam , Tunm in Patriam amorem , Tuos conaint , •india et consilia omnia agnoscimut, aduiiramnr ac plurioia cnm Tui nominis commémora tionc in Ccelum extullimut. Sed ad delala lixc a Nobis Majestati Tux officia, itiud cliani gravissimum accedit, quo immortalcs Til)i gratins pcrsolvimus èb habilam in iÙis Comitiis Vcstris Catholicx Romanx Reb'gioiiis rationem, qnani doroioatricem in Regno Vestro, nt scmper antea fuit, singniari Décrète confirmare .Toluisiit. Kx quo cum memoria rcpeiamus, quaro scmper florucrit Natio Vestra, Resquc Patrias provexciît per Orlbodoxa; Fleligiouis, vora-quc pietatis siudiiini, tjnto nunc majora eidem adfuinra a Dec prxsidia Nobis pollicemur, quanto accuraiins posibac erit sanctis Catliolicx Ecclesixlcgil)us, ae sententiit adl).i>sura. Quod Tibi ipsi, Kipicntistime Rex, maxin>c cordi esse cerii suinus , ut proinde non tam Tibi commcndare sacra Jura omnia , at quTcnmquc nd F.cclcsix ipsiiis, atqiic Apottolicx scdis aufturitatcm pertinent , debcamus, quam Denm prcrari, quo Tna liiijotmodi Consilia omnia sustcntet, ac provebat, ac novis tempcr surcertibut Tuam in eo pra.'scilim glorlam, rdicitaicinquc niagis majjijquo cumulct , al(|ue illuslrot.

par le roi et la dièlc, le 3 mai de cette année; Tautrc du 24 août 1793 adressé ù Catberioe II , après un^econd inorcclr

lotcrca fruerc siogularibu» liiM:e merilU Tui« , per qux> coutcciilut juiu M, ul iciu^ pat ordinati Polonix status, ac in amplissiaui lace posili , allcqiie provecla Te tit , •uoqiie Rqjno ioposteruro numerandum. Qiiod supcrest Deum Opl. Max. pro Tua încolamitale.proTua vîrtute per rjutdem craliam ad pablicara bonom augendâ prxcaotes in eximiis Nostri paterni amoris, sludii, ac suiniui de Te (j^tudii arguy meoiuui iieriim Aposiolicam Majctlati Tux Uedcdtctioueni , Uuiversxqiie l'oloni.v Inclytie Nationi amantisiimc imperiimur.

Dalum Borna, eic., die 8 Junii 1791. Pontif. Nostri amm 17.

(1) Bref de S. S. Pie VI à f Impératrice Catherine II , dit 24 noîil 1793.

Serenitsinue , Potentissimœ ac Magnœ Dominœ Catliarinte Impcrnttici et Mojuœ Ducissœ Universœ Magnce, Parva et Ali<e Riissiœ Aulocratrki , nec non Murjttonon liominiorum Orientalium , et Occklentalitim Palrotue ,A-içiiiUetpie Uœredi, DominiM et Domîitatrici.

nos PP. VI.

Seretiissima , etc. Deessemus equidcin ofBciis Nostri muncris, qiio indigne fungiœur iafeliciuimis hitce leuiporibus, uisi ooslrasuu't euixas preces adjungendas ciw rareinus precibus et officiis, quae Vcuerabilis fraier Fcrdinandus Maria Arcliiepiïcopus Caitba§iueusis, Nouer apud CaritstimuDi in Cbrido tilium Nusinioi Stauislauiu AugaUtim Polooiae Ilegexu llluttremUrdinurius Nuniin:», adUibcada cura vit a|Hid Majesiaiem Tuam, Augastitsinia et Potcntissiiuj loiperatrix, ad ci>iiiervaiidani Catbolicam Beli^oncra Epi»co|>o« , Ecclesias, Clerumqae Sa'culareiu ac Kegiilareai uaa cuiu omnibus bonis, io quo eranl, sutu ac tôt jaui sa.-culis per eas llegni Polouiac Provincial, qua> modo in Tuom ceJunt Putcsutem juxia nova m Couvcnliunena a Delegatis initam in viin earum faculia(uin, quilius Rexipse, Iteguiquc Status ia uoum collecii 17 saperions Julii eosdem iu muniverant, ut sorteni ipsius Urgni., lotiusqae Natjouit in Augusias manus Tuas perraitierent. Taiis profecto est 8pes,ac fiducia,qaam de ma justiiia, a;qi<.iiQie, et magnaijiniitate conceptam auiino bab»mus, ut credere non dubitemus, Majc8taumTuaiD,anicquanibx NostrxadTciiitenv prrvcnioDt,justis precibus Noslri Nuntii obtecundaniem mandasse, ut novo, ac pcoi- Jiari artîculo omnis tolltlur ambiguitas, qu.-e in VIII dictx (Jonveniionis ariiculn continetur adversus reli(>ionemCatholirani. Contiiiiiin itaque Nostrumco spécial, M .Majettati Tuac débitas reddamus gratias, si id, quod conbdiams, et tua benignitite eUectiun jam est, ulquc novai Tibi obsecraiioues adjiciamiis, si niulii|)lici rerum varietate, qnibus M.ijcsias Tua quoiidie premitur, ac distinetur, pennissnm Tibi uondum fuerit raiionem baLcic gravissimi istius Negotii , qnod lanti Nosira inlerest, ai nihil Nobis cordi niagis esse possit. ■ Majesias ipisa Tua cum aliic ejusdem a Regni Provinciz dividercnlnr, non secus alquc alii etiam Princi|>es fuerant, in

• eam deliberatioDcm venit mcnse septcmbri an. 1773, ut Ilrtigio, Clcrn» et E» lefin;

• aoa cum bonis suis in eo reiinqnerentur, in quo erant statu. Qiia saiic in re se- -* cota quidem es nedum tux jusiilix et zqiutatis iiupuisiis, scdaliorum eiiam " Principum uns convenientiiini excm|)la, (|ui raiionc cl biinutniLite ipsa ducii ,

• dura novasrcgionet acquirerent, bonori sibiduxrrunt sartaui icciamque servanili,

lement de la Pologne, pour lui rappeler et ses engagements antérieurs, de 1773, en faveur des catholiques poionais, et ses devoirs envers ceux dont un grand nombre venait de nouveau de passer sous sa domination.

Pie VI, Pie VIÏ, Léon XII ne furent pas moins zélés pour cette partie de leur troupeau que ne lavaient été leurs glorieux prédécesseurs.

Et maintenant , c'est Grégoire XVI j le digne dépositaire de la mission divine , le digne héritier du grand nom par lequel le Seigneur a voulu marquer d'avance ce glorieux pontificat, c'est Grégoire XVI, nous en tressaillons de joie, qui s'acquitte à son tour de cette sainte tâche avec une simplicité, une modération et une charité que l'exemple seul de notre divin Sauveur à pu lui enseigner, lorsque lui aussi,

• Eccledasiicii , Populiique una cum suoruai bonorutn possrssione , ac proprictat?, » eam , quae mnlio carior ac preliotior est , suae religioais iotrgritntrm , in qaa qui-

• dein alli, et educati sanl, quarque id hahet propriiim, ac )>eculiare, ut illiat sa-

• cerdotes, te popuH tua in Reget fidc , jbiequioqnecomDiendentnr. » Hinc minime dobiuotes, Calbolicam Reli{;ionem suo pristiuottatui aut jam restiintam fuisse, tut primoqnoquetempcMreperMjjestaiem Tuara reslitutam iri. • Nostram mentem con-

• vertimutad ca qax consecutura suut Icoipoi-a ; eipari spe dauti Teetiam atque etiani « precamor, at Catholicot Tibi uovos subjcctos populos singulari ac potenii Tuo Pa-

• trocinio prosequairis ac tuearis , ita ut Calhol.>cis ea spiriiualia suppciere possint « «ubtidia , quz hacteans tuni ab Episcopis , (um a Nantio , tum ab bac AjK)stoh'ca ■ Sede obtinneruDl. ■ Quxeaim in banc usqne diem Calholicos tuanim aniiqaaram Diliooain tanto itadio, alque amore e* ampleza, ut Nos pro ipsorum ntililate indnceret ad erigendam io dviutem Mohilowii sedem Arcijiepiscopalem, eodem sane •todio atque amore fbvendos curabis noTarum etiam Proviiiciarum Calholicos in ii« omnibus, quse sibi uiilia aui oecessaria esse potcrnnt ad se hdeles exhibendos tum Deo Opt. Max., tum Majestaii Tuac pro diversis Religionis et Imperii vinculis, qnibutcolligantur; eo vel magis, quia Majestas Toa insignia NoLis cutv swpc alias, tum Duper parsertim argumenta prxbuit suse erga Nos Nostrasque Ditioncs benigniiatis. Hiacea freli ileruni reddendas Majestaii Tux gratia» esse arbiiramur, quas jam reddidimut Nostris in forma Brevis Litieris die i5 Februarii prozimc eiapsi anrri dalis, ob singularia omnia bénéficia, quibui Nos jam hactenus affecisii, qiixque Motlrisbiice ad Te Litieris uanc posiulamus. loierea Nostro in Te studio inflaïuinati, gratuniqu*; ia Te animum pr.-e Nobis fercnie; iiumquam deerimus una cun»

.CaihoUcis Bonorum omnium largitorem Deum obsccrare, ut Majesiatcni Tuam iucoluoiem diuiissiuie servet , Tequc , Imperiumque Tuum omnibus in Rébus prospef-et, atque fortuiict.

ùahim Roma: , etc., die 2'». AmjusU i-{)^.Pontif. Nostri aimo 19.

à cause de sa mission divine, fut tratné d'un tribunal à l'autre, par les puissances de ce monde, .rebelles à leur Créateur, — Grégoire XVI retrace (i) devant TÉglis© et devant l'Univers les soufirances de la Pologne , et raconte ses soins constants et laborieux pour y faire cesser ou adoucir les maux de la religion et pour la préserver contre les empiétements ultérieurs du pouvoir civil.

Spectacle sublime et consolant! Vérité des faits qui n'admet plus de doute! Longanimité inépuisable, cbarité inBnie! Tribunal pur et saint, inaccessible à l'esprit du siècle, à ses mensonges et à ses peurs comme à ses découragement* ! Heureux le monde , heureux les chrétiens au milieu desquels la chaire de vérité et de justice vit éternellement, 6t couvre de confusion et de honte les filles ingrates et rebelles qui l'ont méconnue pour un temps. Que nos cœurs aient donc confiance en ce Dieu de bonté et d'amour qui , attristé par les puissances des ténèbres, se manifeste avec tant de majesté par la bouche de celui en qui saint Pierre vit et instruit éternellement son Église!

Qu'ils se rassurent en relisant ces paroles du prophète ; i Vous donc, ceignez vos reins, allez et dites-leur tout ce que je vous commande. N'appréhendez pas de paraître devant eux , parce que je ferai que vous n'en ayez aucune crainte, car je vous établis dès aujourd'hui comme une ville forte , une colonne de fer et un mur d'airain sur toute la terre, à l'égard des rois de Juda, de ses princes, de ses

(l) Allocution de S. S. N. S. P, Grégoire XVI, au Sacré Collcgc , clans le Consiitoirc secret du 7 2 juillet 1 843 ; suivie d'une exposition corroborée de documenu sur les loius ioccss^nls de S. S. pour porter remède aux maux graves dont la religion catholique est affligée dans les États iinpcriaui et royaux de la Russie et de la l'ologne. (Voir t. H , p. 309-458.)

L Allocution du 22 juillet 1842 , qui est devenue pour noire ouvrage comme une conclusion admirable, devait née cssaireinent y trouver sa pince. Ceux de nos lec« leurs à qui clic était connue, liront encore avec lui f;rand iiiiérct les document» qui 1 accompagnent et qui paraissent en France pour la première lois.

û prêtres et de son peuple. Ils combattront contre vous et •;{:il8 D auront point l'avantage sur vous, parce que je suis •r avec vous, pour vous délivrer de leurs efforts (i). »

(i) Jeréoiie,!» 17, i8« 19. .

riN DU TOm PUMIIR.

Page 1