CLEMENS PP. XIV
Carissime, etc. Qpamqiiam diudirnis calami(atihu!>, alquc aTiinini$, quibiis Polonix sUtQS conflictatar, cgrcgiam Mnjcstatis lux in Rcliyionc (ucikI-ï vtiliinotcm non modo rctardatam , vcrum ctiam alarriorcoi in dies , luumqac crga Eccicsiam , atque Apostolicam sedem stndium ac pietatctn illustriorcm fcmpcr rudirani iioii diibilcruu»; tamen pru Pontificii miiiisterii iinuicr' nostriqiic ])a(crni in le aniori.< nia(;nîtudine ohtincrc a nohis non possumus, qnin te, Carissime in Christo Filii nosler, ad pra-clarum liane luiidcin in rc prxscrlini qn.i' ad luam, luiijuc rrgni \p-
ëvéques éitau Sénat de Pologne, avant la réunion de cette diète fatale qui devait décider du sort de la Pologne y et en livrer une partie aux puissances voisines.
ram ac lolidam felicitaiein una maxime periinet , cohoriatione etiam noitra excite-
imit. Cam inter omoia a Deo tibi impertita bénéficia, primomet maximan «it fidei,
ac Religionii ab illo maaat acceptam, qao tibi ad repiom etiam patefactos e«c
aditnc; consenianeam est, profecto at omnes item cane cojjitatiooesqae tuae siDt ad
IiDJu* ipsiui Beligioni» iocolumitatem ac tutelam conTcrae. Ad quam qnidem labe«
factandam cam pldres viz ralioaesque sont , tam fortaue en caeteris pericalosîore»,
qaat eiû noo manifesta vi labi^ aggrediantor, taroea paulatim sois illam pnesidiis
ac maaimeniit cam expolieot injaris ac detrimento accipiendo, obooiiam efliciant.
Si enim Ecclesiae jara sensim iofringant, si EccletiasticosTiros bonis, ac prxrogaiivis
toisexaant; resqoe divino caltui coniecraus, ac lacerdotnm tustiaends digniuti
addius detrabant; debiliutis sanctturii ministris, et facoltate gregis soi opitulandi
privatit, neceste erit ipsam Religionis sanctitatem pedetentim imminni, et sanctua*
rium demum vacnum, ac desertum retinqui. Qnapropler Religion'* ac fidei inte-
gritati praedaram operam te navataram , et divioam demeatiam mirifice tibi concl-
liaturum exisUmato, cum bujnsmodi detriutenu , quantum in te erit, ab Ecclesia re-
movenda curaveris, resqae a praedecessornm tuoram manifîcentia , ac inclylae na-
tionis qa» pietate domns Domioi decori amplificando attributas, intégras, atque
incolnmes pnesidio tao servaTeris. Snpenracaneum omnino dacimui , at conunemo-
remos arctissima , quibas reges adstricti sont dcfeadendz Ecclesix ejasque legam ac (
jarium tuendoram officia, jarisjurandi Rcligionem ioipsa regni inangaratione pron-
terea sasceptam, qncqae a prarclaris bïtce exemplis ad popnli imitationem atilitales
dérivent ; hxc enim omnia intimis regii tui animi sensibas infixa penitns etst sdmai.
Illud tantammodo adjicîemos , te hoc Ecclesia; declarato patrocinio incredibileni
amorem, aiqae existimaiionem universae toae natioois tibi adjunctumm : Eccletiasti-
cornm auiem virornm singularia in te stndia , assidaasque ad Deam prêtes extitu-
ras, ut tibi dÏTini cultos, atque Ecdesiz ejusqae roinislronim taatopere studioso in
)tMc etiam viia amplissima honoris et glorix premia tribuat , utque in Majestate tua
ratam ac firmam palam faciat cœlestem illam soam pollicitationem, qua eum qui se
hqwMrificaverit , se item glorificaturum professus est. Demum finem cohortandi tui
faciemas, teque ad Deum, ac Ecclesi^n csteris rébus omnibus antiferendam Beaii
Coelestini I. Prapdecetsoris nottri ad Piissimum Impeiatorem Theodotium rerbis
impellemus : « Si qnidem, inqnit, amplias pro pace Ecclesiarani clenientia veslra
• débet esse sollicita, qaam pro omnium securitate trrrarnm : pro vestro imperio
■ g«ritar qoidquid pro qoiete Ecclesiae et sanctz Religionis rcTerentia laboratur. «
Parem in roodum Majestatem tuam nos alloquirour, tibique Jivini cuUus, alqtic
Ecclesiie rationes commendamns. Duoc enim easdem studiis, ac subsidiis tuis com-
plectere, tuis tuique rcgni commodis te eximie provisurum existimamus. Habe , Ca-
rissime in Cbriito Fili noster, baec indicia singularis nostrar de excellenli tua pietaïc
fiducia , et snmmae pootificix in te, atque universam rcgiam domum taam caritatis.
Caetera prolixius nostro nominc Majeitati '.iiae coram rcferct V'cd, Fr. Josephus ar-
chicpitcopus Bcrjii, cui bcncvoieniia, ac pr?r»i(lio Jiio prrrsto rsso te porrrcinr-iin
et coiiHcliniiis , et .1 le luagnopcrc peiî iius. Drnuuii cœlcviiiim licnedictioiuim un-
Nos lecteurs liront avec intérêt une pièce qui témoigne de la touchante reconnaissance de ces nobles détenus envers le Saint-Père (i). C'est une lettre de Tun d'eux, le connétable Rzewuski, du 10 juillet 1773, au pape. Clément XIV écrivit encore, le 20 mars, un bref à Marie-Thérèse et à l'empereur Joseph II (2), dans lequel il s'exprime ainsi :
tpicem, et paterni in (e animi nostri indicem Apoilolirain benedîctionem Majestati Itue intimo cordis affectu amantissime impertimur.
Datum Romœ apudS. Petrum sub Annula Pitcatoris die 6 Marlii 1773. Pontif. Nostri anno tjuinto»
(i) Lettre du connétable Riewuski à S. S. Clément Xt^, du 10 juillet 1773. ' Bealissime Pater!
OCcumenici opiiinique Patris, mirns in filio» Ecclesix amor, Deoopt. Max. juvante effecit, nt Regnî Poloniae Praesiiles , ego et filin» men» , loto quinqaennio io ciutodia Russica asservati , Patris et Libertati reslituti timus. Pro tam ingenti be« uc6cio, agere non referre gratias Sancdtati Vcitrae pofsumus, qnid enim habemu», qno Sanctitaii Vesirae graium animum nostrum demonsirare possinius , nisi vitam et taoguinem, «cd is janipridem Fidei et Ecclesi* devotus d.ca(usqnc est , o ulinaai lavatsemos «(olas nostrat in sanguine Agni, hoc erat in voiis et optatis nonris. Ec,o vero indignum plane me esse ccnseo ii» qiiibusSanclitas Vestra, dignata est me oruare laodibut et sacris cumulare iieneficiis, repcndat «lia pro me remuneratorDeui. Provolutus ad Pedcs Sanctiutis Vestrz cnm filio carceris mei socio. Inter itcrata pedam Sanctitatis Vestrx oscula maneo Sanclilaiis Vestrx ,
Obedientissimus filins et Iiuniillimus ac obsequcntissinins serrut.'