RIEUX, AMBASSADEUR DU ROI A VENISE, ETC

Nobilibos et egregiis adolesccntibus^ Antonio et Guillclmo Pralis, iUustrissimi viri domini Antonii Prati, magni Galliarum canccllarii dulcissimb liberis^ Joannes Pinus Tolosanus. S. D.

Mira et încredibilis quœdain est virtutis probitatisque vis ac dignitas : et quâ nescio an quicquam ab immortali Dec hominum vitse darî commodius potuisset : quâ, ut inquit Tullius, nihil est prœstantius, nihil amabilius, nihil quod magis alliciat homines addiligendum : quippè cùm propter virtutem et probitatem eos etiam quos nunquàm vidimus quodammodo diligamus. Id quod ipse quoque cum in plerisque aliis, tum in clarissimo et illustrissimo viro parente vestro quidem mihi usu venisse memoriae repeto. Quem cum juvenem adhuc et tamen amplissimum jam magistratum gerentem, cum penè publica communique omnium voce tum domestico et familiari meorum testimonio, ipse tum quoque jam adolescens commendari viderem, innumerasque et infinitas ingenii atque animi ejus virtutes et

dotes audirem. Sic sum ad amandum impulsas : sic vehementer accensus : ut nihil unquàm in vitâ charius, nihil ejus amicitiâ mihi unquàm antiquiùs duxerim, quam tametsi et temporum et locorum intervallo sejunctus, nuUo unquàm satis praBsens obsequio aut ofBcio colgerim. Sic tamen absens mecum ipse animo gratâque et benevolâ semper memoriâ observari : ut nihil à me unquàm aut diligentiùs aut lubentiùs factum esse meminerim : atque hanc quidem nostram quantulamcumque animi promptitudinem. Sic ipse quoque pro ingenuâ suâ facilitate, humanitate, bonitate bénévole est amplexatus : sicque pro îinmensâ et încredîbili animi magnitudine, beneficentiâ, ac liberalitate, magnis atque ingentibus beneficiis est prosecutus : ut nesciam quid piissimus quisque parens in dulcîssimos libères conari ampliùs possit? Contulit enim in nos quaecumque habuit amplissima : et quae nos non modo non assequi, sed ne optare quidem unquàm in mentem venire potuisset : coUaturusque adhuc majora. Si adeo multarum rerum haec ingenii mei infirmitas tam capax fuisset, quae prompta illius in nos lîberalisque et velut profusa benevolentia erat. Quare sic me, sic meos omnes perpétue et immortali quodam beneficii génère obstrinxit, ut sublata quidem in posterum spe omni referendae remunerandaeque gratiae, solam grati benevolique in se animi memoriam reliquam nobis fecerit : nunc quid ego in hâc tantâ, tam largâ, et tam benevolâ in nos animi facilitate sperare aliud audeam ? Prsesertim cùm (ut ille verissimè inquit) multo facilior ulciscendae injurise quae vel quantulicumque i^munerandi beneficii ratio iniri soleat : curabitur itaque à me diligenter hoc uno officii génère quod ab illo solùm mihi relictum est : ut non ipse modo : sed et sui

omnes vosque iraprimis quos ille jure : rerum omnium carissimos habet : et prsesentes officio, et absentes perpétua et gratâ semper benevolentiâ culli observatique videamini. Gui quidem rei dùm properè nimis vel qualecumque facere initium studeo : neque in promptu est undè id satis commode possim, Cogor veteres quasdam puerilium ineptiarium schaedas nostras excutere si quid forte indè corrodi possit, quod vobis nec injucundum, neque prorsùs ingratum esse videatur. Hoc enim unum euro : hoc unum solum in prsesentiâ laboro : reliquarum omnium securus, Nec ità multùm de aliis sbllicitus : quos (velut giobo et cuneo facto) impetum in nos factures esse video, inclamaturosque esse video : inclamaturosque tanquam in re non satis séria oleum (quod aiunt) et impensam amiserim : materiâque nec me nec vobis ipsis satis dignam induxerim : ut quorum palato nihil nisi grave et philosophicum, nihil nisi severum et durum, demùmque nihil nisi quod sacrum aut sanctum sit, sapiat. Caetera omnia illis vilia, abjecta, ridicuUâ videantur, nisi quae ad exactam ingenii sui trûtinam velut ad quamdam Epicteti lucemam elucubrata et composita fuerint, tollunt temporum setatumque discrimina : nihilque adolescentulo magisque jàm seni et décrépite indulgent, eosdemque vel à puero quos à jàm cano capite mores, paremque vitae ac rerum omnium severitatem exigunt : et cum se longo tantùm annorum ordine sapientes existiment : tamen alios omnes statim apartu nasci debere Catones, Manlios, et Tuberones autumant. Qui cum sint iniqui rerum estimatores, se nimiùm graves in alios, in se ac sues vero nimium molles et indulgentes praebent, cumquibus ipse tantùm abest ne sentiam ut tetrica illa dwa et .agresti et velut importuna morum

{i22 APPBlfDIGB.

intempérie odiosius nihil existimem, dandnmc^ue cetati aliquid : et adolescentise nonnihil concedendnm putem. Habet enim setas illa tenerior suos ludos^ suaque studia, habet suas etiam honestas, quidem illas et probas (quibus sœpe ducitur) voluptates, qu» si, ut Tullius inquit, ità erumpunt, ut nullius vîtarn labefactent, nullîus domum evertant, faciles et tolerabiles haberi soient : tam et si ille quidem Cœlium defendens corporeas et venereas voluptates intelligit} abs quibus sanè velut à capitali peste adolescentia sen)per arcenda est : nos verô eas animi voluptates dicimus, quae tanquàm amœna qusedam studiorum diverticula fatigatas adolescentium mentes levant, eisque honestos quosdam velut ingeniorum secessus prsestant. Id quod, ut spero, pusillus hic noster adolescentiae labor (nam et nos adhuc adolescentes hœc scripsiraus), abundè vobis exhibebit. In quo tam et si levé quiddam et amatorium scribitur. Tamen nos neque perire illum quin vobis etiam dicare voluimus, cumque in eo turpe nihil aut fœdum insit , tum ver6que multis variisque rerum casibus docere facile possit, quse sit mortalibus omnibus amoris damnosa rabies : quantaque et quse inopina sa3pe vitae pericula afferat. Quae si erunt qui nos has adolescentise nostrae lucubratiunculas supprimera magisque in médium afferre opportuisse coarguant neque nos ulla majorum veterumque exempla ab injustâ calumniâ tutari poterunt, sciant nos vel eo une motos fecisse (quod apud Xenophontem legimus) ut vitium unum omnium nobis infensissimum, ingratitudinem fu-

geremus é . . • 4 . . 4 . .

Id unum si Persae quem nos latine vertimus : cognoverint gratiam referre quidem posse atque id neglîgere iacerbissimè puniunt, quae ingrates hottiines vel deorum :

quoque patriœ parentum et amicorum futures immemores arbitrantur : simul et quae ingratitudinem co* mes impudentia sequitur quam illi turpissimè cujusque rei ducem et auctorem existimant : absqua unâ teterrima labe modo nos (quando re non liceat) animo saltem praestemus innoxios : sanè quod quisque de ingenio ac moribus nostris judicium faciat non magnoperc nobis laborandum putamus : vobis enim haec qualiacumque sunt non Persiis illis aut Catonibus scripsimus. Valete, adolescentes optimi. Venetiis, quarto kalendas decembris. M. D. XVI.

LITTERiB OFFICn CÀNCELLÀRn FRÀNCIJE.

Francîscus Deî gratiâ Francorura Rex, universîs présentes litteras inspecturis, salutem : non modica rcgibus gloria regnisque firmitas accedit et seèuritas si ad summos honores, magistratns, etdignitates viriassumantur qui bonis artibus imbuti claris coruscant virtutibus, quique publiais in rauneribus diù versati, probitatis, industriae et fidelitatis susb clarissimum dederunt experimentum, huis ehim personis condignum laboribus suis fructum percipiendi magis ac magis laudabiliter serviendi desiderium additur, et exemple proposito caeterorum ingénia reipublicœ sustinendis

/i24 APPENDICE.

oneribus fortiùs acceduntur: notuin igitur facimus quodnos attendentes jurisprudentiampraeclaros moreSy integritatem , probitatem , diligentiam, sinceritatem, ac summam in rebùs agendis experientiam dilecti ac fidelis nostri ac primi prsesidis curiaB nostrae parlam^li Parisiensis Antonii du Prat, militis, juris utriusquc doctoris qui per plures annos summam cum omni laude in prsefati prsesidis officio adeô est versatus, ut ad justitiam colendam, defensandam, atque administrandam natus esse videatur.

Eumdem Antlionium du Prat, militem^ de principum sanguinis nostri procerum conciliariorum, ac aliorum qui lateri nostro assistunt concilie elegimus, creavimus, ordinavimus, retinuimus et retinemus in nostrum ipsius que regni nostri Franciae cancellarium et conciiiarium specialem : quod oflicium nuper tenere solebat bonae memoriae Joannes de Ganay, miles, quondàm dominus de Persane, cancellarius Franciae, et per ipsius decessum atque obitum ad prsesens liberum et vacans.

Dantes ettenore prsesentium concedentes prsefato Anthonio du Prat, militiplenam potestatem, auctoritatem, et mandatum spéciale agendi, ordinandi et exercendi omnia et singula quse ad officium cancellarii Franciae hujusmodi spectant quomodo libet et incurabunt. Volentesque ipse Anthonius du Prat miles hujusmodi officio cancellarii perfruatur etgaudeat plenè, intégré, et pacificè , ad honores , prerogativas , praeeminentias, vadia, jura, pensiones, proficua, et alia emolumenta consueta et quse dictus de Ganay , vitâ functus, dum viveret percipiebat, modo et forma quibuscunque super quo ipse du Prat miles hodiè solitum in manibus nostris pra3stitit juramentum.

Quocircà dilectis et fidelibus nostris gentibus par-

APPENDICE. /i25

lamcntum nostrum Parisiis tenenlibus, ac aliorum parlamentorum nostrorum gentibus ac de omnibus aliis justitiariis, ofTiciariis, et subditis nostris, cujuscumque auctoritatis status, dignitatis, aut conditionis existant, per easdem présentes mandamus quatenùs eidera AnthoQio du Prat militi tanquàni cancellario Francise pareant diligenter et intendant. Mandantes insuper gentibus camerœ compotorum, et thesauriis nostris ut vadia, salaria, pensiones, proficua, et omnia alia jura ad dictum ofBcium pertinenda et pertinentia me- Bntorato Anthonio du Prat militi, cancellario nostro, aut ejus certo mandate per audienciarium cancellariae nostraB qui pro tempore erit tradi et persolvi faciant modo et terminis consuetis quœ sic soluta in compotis dicti audienciarii pressentes, aut earum vidimus sub sigillo regio confectum semel cum quittanciis suflTicientibus, repôrtando allocari et de ejus recepta deduoi sine ullâ contradictione volumuset jubemusordinationibus seu mandatis ad hoc contrariis non obstantibus quibuscumque. In cujus rei testimonium nostrum praesentibus litteris duximus apponî sigillum. Datum Parisiis die septimâ mensis januarii anno Domini millesimo quingentesimo decimo quarto, et regni nostri primo. Sic signatum : Pro Rege : Robertet.

Lecta, publicata etregistrata Parisiis in parlamento quindecima die januarii anno Domini millesimo quiagentesimo decimo quarto. Sic signatum Pichon.

A, /. X 1000. Registre des ordonnances de François !«% enregistrées au parlement de Paris de 151^ à 1523 F. Al,

BKEF DU SOtYEAAlK PONTm AU GHAHCELm DU FRAT.

Dilecte Fili^ salutem et apostolicam benediction^iL Intellexiraus à venerabili fratri episcopo Tricaricensi, nuntio nostro, quanto cum studio hujus sanctae apostolicffî sedis, red atque nostras apud charissimom in Christo filium nostrum Francisciim Francorum Regem christianissimum juveris, quantamque in nos eamdexnque sedem observantiam et revêrentiam ostenderis. Itaque eâ de re donationem tuam etiam, atque dtiam in Domino commendamus » ostensieri cum se ded^t occasio nos tu» operi memoriam non objecisse. Hortamur autem te ut quod reliquum est ità te géras, ut Dominus gratiam qui plurimùm aqud regiam istam majestatem valere devotioni tuae tribuit, tibi propiciam çfiiciat, deque sede hàc sanctâ promereare. Reliquum est ut eidem episcopo Tricaricenri ad eumdem Regem revertenti, qui tibi novella nostro nomine referet, eamdem adhibeas fidem quam nobis ipsis te altoquentibus adhiberes. Datum Romse, apud sancti Pétri tabernaculum, sub annulo pescatoris die vu septembris, mil. quingent. xv, pontificatûs nostri anno m*.

Bembus.

Suprà scriptum.

Dilecto filio nobili viro Antonio de Prato militi, ac magno Francise cancellario.

(Extrait des mémoires dressés par un secrétaire du chancelier du Prat.)

DON PE LA VÀLTBLINE ÉRIQÉB EN GOMTi.