ÉLOGE DE PIERRE DE LA VIGNE PAR NICOLAS DE ROCCA

Imprimé dans Pétri de Vin. Epist., lib. III, cap. xlv. — Collationné avec le manuscrit 455, fonds Saint-Gcrmain-Harlay, et avec les manuscrits 136 et 816 de la bibliothèque Bodléienne.

Satis praeclaros alumnos longe lateque per orbem naturae praegnantis peperit utérus, et plurimorum pec-

toribus partem suae foecunditatis infudit ; sed praeter communem opinionem omnium, in singulari subjecto congcrens quicquid contulerat universis, magistrum Petrum de Vinea cunctis peperit clariorem. Ncc sine merito sic ipsum sua liberalitate dotavit, cum virtutum congeriem personarum varietas saepe confunderet, sententiaruin erraret autoritas, et jura prompta solvere, buccis lacerata domesticis, ordinarium judicem non haberet. Multum etenim ut requiem quaereret, sapentiae félicis ingenium in gyro coeli et abyssi profundo circumquaque vagavcrat ; sed in hoc demum sua fixit tentoria, in hoc sui motus circuitum limitavit : cum quo factum corunumet anima una, in eo ferrum de terra transtulit, et lapidem calore resolvit, ut quicquid esset terrena grossities in doctrinae substantiam verteretur; per cujus namque virtutis instinctum justicia mortificafa resurgeret et eclipsati juris quaütas suae discretionis industria supplémenta sentiret; qui velut novus lcgifer Moyses de monte Synai, lcgum copiam concessam sibi coelitus hominibus reportavit; ut quorum noxius appetitus per lustra dévia oberrarat, ad industriae fabricam, qua imposita quaelibet diriguntur, ejus luce praevia dirigatur. Hic est siquidem aller Joseph, cui tanquam fideli interpreti, ejus studio magnus ubique Gaesar (de cujus potcntia sol et luna mirantur) circularis orbis régna gubernanda commisit : qui tanquam Imperii claviger claudit, et nemo aperit, aperit, et nemo claudit : cujus eloquentiae tuba dulcisonans, orationis voce mellifluae audientium corda demulcet, utpote cui quicquid erat sub pallio solis absconditum, praetcr clausi libri septem signacula, divinus intuitus revelavit. Ipse etenim Petrus fundatur in pelra , ut caeteros fidei stabilitate fundaret et synceritatis soliditate firmatus, foret aliis fundamentum. Relictis quidem retibus, princeps apostolorum, Petrus ille piscator minimus, secutusest Deum; sed Petrus

hic legifer a sui domini latere non discedit. Curam gregis dominici pastor ille curabat antiquus ; sed isle novus athleta juxta latus summi principis virtutes inserens et errores extirpans, in statera justiciae ponderat’qnicquid dicit. Galilaeus ille terlio Dominum sua voce negavit ; sed absit quod semel abneget Capuanus. O felix vinea, quae felicem Capuam tam suavis fructus ubertate reficiens. Terrain Laboris irradians, remotos orbis terminos instantia tuae foecunditatis irradiare non cessas; a cujus stipite palmiles non discrepant! Ex te namque tanquam a bono fixus initio judex prodiit Guillelmus, quem commendabiliter ejus effectus laudabilem exhibet, eo quod habuit tain nobilissimum crcatorem, ut quem ornavit qualitas habitus, ipsum in amictu decoris adomaret. Nam legis armatus peritia, Digesla digerit, et Codicis scrupulositatcs climat, dum in quadrigis sedens Imperii, superemergentes quoslibet casus et causas in libra judicii quotiens apponderat et appendit, totiens eos dirimit et decidit, quasi veritas sub nube non lateat ; qua videntibus non celata, angelum se fore sanctum lucidius repraesentat. Haec fuit itaque vinea, quam philosopbiac manus multo sudore plantavit et coluit, ipsam suae irriguitatis amoenitate faecundans : in qua tabernaculum eruditionis erexit, ut ex eo mentes indoctae doctrinae reciperent spiritum, et ex ejus fructu mellifluo libarent sitientes. Hacc est vinea, cujus radices grandis aquila in terra négociation^ de Libano asportatas secus discursus aquarum, cum diligenti prudentia transplantavit * ; ad cujus virtutes eximias explicandas etiam lingua Tullii laboraret Ne forsan balbutiens in prosequendo deficeret et sic displicendo placeret, telae finis imponitur quam stupendo contexuit Nicolaus.

> Ézéchiel , xvu , 3-8.

LETTRE DE PIERRE DE LA VIGNE A SA MÈRE, AU SUJET 'de SA PROMOTION DANS LA COUR IMPÉRIALE.

Imprimée dans Martène et Durand, Ampliss. collect., t. II, col. llfio, n* xxix ; collât, avec les manuscrits 455, fonds Saint-Germain-Harlay, et 4041 , ancien fonds latin.

Suae piissimae genitrici M., Pclrus notarius devotissimus filius iiliorum , subjectionis constantiain cum salute.

Recurrens ad conscientiam recognosco quod non meis meritis divina clementia me pauperem sublimavit et de molli luto coelestis figulus me formavit, cum imperialis curiae locum idoneum mihi contulit et gratiam principis in conspectu. Respexit enim Deus hanc humilitalein matris meae ancillae suae et sororis meae pauperculae vitam ducentis hactenus aerumnosam , quarum per me suum fainulum depellere voluit egestatem. Accensa sunt igitur, cara mater, vestra salubria monita coram oculis meae mentis, et sic me geram humiliter donec vivant ut in cunctis bonis operibus Deo valeam et cunctis bonis hominibus complacerc.

LETTRE D’UN ANONYME (PROBABLEMENT D’üN EX-JUGE DE LA GRANDE COUR) A PIERRE DE LA VIGNE, POUR LUI RAPPELER QUE, PUIS- SANT MAINTENANT, IL DOIT OUBLIER LES ANCIENS TORTS DE SA FAMILLE ENVERS LUI.

Inédite, publiée d’après le manuscrit 455, fonds Saint-Germain-Harlay, para I* , n° xxv, où elle est précédée de cette rubrique insignifiante : « Verba ludibria ad amicuin congratulando sibi. »

Expectantes expectavimus diu amici et proximi

nostri, tardeque nobis comparuit veniens dies ilia quae gratam afferret cum celebritate laeticiam, ut de vestrorum

jocundilate successuum sitientis animo votiva refunderet libamina gaudiorum. Expectavimus utiquc et expectantes taedio acriter urebamur intrinsecus, fixis jam suspiriis inhiantes Ht duritia cordis in qua temporis longitudine servivistis, aetatis amodo niaturitatc mollcsceret et de temporalibus gaudiis quae longa nimis et antiqua praescriptio nostris hucusque subtraxit afTectibus, per vos antequain moreremur nostra deberent desideria revocari. Et ecce nunc in diebus istis novissimis, cum vos nec parentum nec patriae solitus revocaret affectus, quae natura ipsa non potuit, liumana pertinacia denegavit. Factum est mirifice Salvaloris arbitrio qui de remotis mundi partibus velut a ventre ceti vos ad patriae limina reduxit incolumes, votisque propiciatus orantium cuin apud vos amici vestri favore censerentur 1 indigni , sustinere non voluit ut nostris ultra possetis aspectibus clongari, jamque, sicut Domino placuit, licet personae vestrae contiguis non potiamur amplexibus nec ad plénum illico nostro suffragelur optatui , e vicino tamen salutare veslrum agnoscimus, nostrisque naribus instillantcm odoris vestri fragrantiam pracsentimus. Non est autem quod fortunae nostrae debeamus ascribere vcl nostris possimus meritis imputare si virum praedestinatum adgloriam,quem tellus aliéna in humili prius conditione susceptum et velut alumpnum propriis stipendiis educatum, natali solo remittere voluit pro sua gloria gloriosum , is ad quem spectat tocius orbis generalis provisio, suis duxit consiliis aggregandum. Recte namque videtur a coelesti majestate provisum ut scientia vestra tôt occultata temporibus, tantis laboribus acquisita, dignis non esset carilura profectibus, sed locum sortiretur in culmine ubi lucerna super candelabrum posita omnibus propatulo foret sui

1 In cod. conserentur.

29i PIÈCES JUSTIFICATIVES.

luminis radios expansura. Potuit etiam justus et misericors Dominus in istius dispositions examen proximorum vestrorum piam babere memoriam, et quos jam longo tempore vidit extitisse famelicos, pastu salutifero de sua duxit munilîcentia recreandos. Nunc vero licet adventus vestri praeludia fama ûivulgante sensixnus tactique sumus quantumlibet de vestra laeticia laetabundi, tamen velut juxta puteum aquarum sitis incendia patientes, baurire non possumus, et quodam venturae solempnitatis indicio natalis vestri vigilias célébrantes, festivales delicias non gustamus. Tamen est quod spe aliniur et fiducia confortamur, sperantes jugiter et confidentes in Domino quod ipse qui bonum paravit initium, gratuin in antea pro sua clementia largietur eventum; et sicut vigiliarum praecedentia signa libavimus, sic fa vente Altissimo de vestrae promotions augmente votivae jocunditatis tripudia sentiemus. Habemus etiam contra vos, impetrata venia, justam satis et rationabilein conquerendi materiam, quia cum vos ad partes istas clemeus prout dictum est fortuna reduxerit, vos fastu quodam contentions vel arrogantiae dedignati estis adventus vestri nobis communicare materiam, nec cerlitudinem aliquam de vobis obtinere meruiraus, nisi quod rumor publicus attulit et generalis opinio eonfirmavit. Sic itaque cum exultantium coetibus gaudere possumus, scd praerogalivam inter extraneos vel specialem exultandi materiam non habemus. Quinjmo cum fréquenter vidimus accidere quod cibus ori porrectus l'requenter a labiis contactus elabitur , donec oculorum capiamus acumine quod datum est in mente, et sicut odoratu reficiemur, satiemur et gustu, sub Tantali dubietate languescimus et contrarietalis accideatia formidamus. Dicetis autem, nostris forte volentes objectionibus subinferre : « Vos parentes et proximi qui taliter adversus me objurgando consurgitis, culpanles innocen-

tian meam vestramque negligentiam palliantes, cum eum quem velut abjectum et contemptibilem a priinaeTO in longis regionibus oberrantem , bonorum vestrorum et totius paternae facultatis expertem requirere neglexistis, nunc tain audacter et impudenter verbis mordacibus increpatis, cum -de mea crudelitate querimini nec ad me venire curatis vestro desiderio polituri. * In promptu est responsio, magister optime, quae vestram repellit instanciam ut circumspectio vestra injuriant nobis imputare non debeat nec otïensam. Nos eniin qui velut ad sagitlam in confmio positi, ventorum omnium impulsione concutimur, sic a serpentum morsibus exterriti sunius quod et lacertarum tactus effugimus, nec audaces esse possumus quia de personis et rebus nostris libertatis arbitrium non habemus. Cum igitur propter edictum Cesaris super hoc generaliter promulgatum , cum papa criminis suspicioncm quarn leviter possemus incurrere, regni fines non audemus sine speciali licentia pertransire. Cesset itaque inter nos dispendiosa contentio, et vos* si placet quibus haec impedimenta non obviant, curetisamodo ad tollendum rancorem de cordibus, vestri status et continentiae vestrae certitudinemcommuniter et sigillatim vestris amatoribus intimare ; illud attendus provisuri ut inter alios amicos et proximos vestros amicus ille qui vobis loquitur, qui nunquam est vestrae societatis oblitus, a memoria vestra non excidat, sed tam in visitationis officio quam in omni exhibitione honoris et gratiac [si] fide dignum ducitis, vice sibi congrua rependatis. Sic enim facietis 1 gaudiorum vestrorum in scnectute participera sicut eum habuistis in aetate tenera, si bene recolis, circa studioram primitias vestris profectibus efficacem. Ego quidem amicus ille qui vobis cum audacia loqui possum,

1 In codice vestros.

1 ln cod. facientes.

magis forsan quam credere valeatis faciem vestram Deo teste videre desidero, optans ut diein aliquam in otio cum jocundilate trahentes longum insimul habere possimus colloquiurn, de futurorum sérié, de mundana varietatc, de miseria patriae et generali excidio gentis nostrae ab ipsis rerum primordiis et doloris initiis tractatum nostrum habiliter ordituri. Ne tamen possetis ex mea locutione conjicere ut quasi decrepitus vel remissus dona petam vel muneribus egeam, arbitrantes forsitan quod nie trcmula senectus invasit vel quod rerum faeultas aut possibilitas virium in me sit taliter enervata ut censeri debeam amodo amicus inutilis, scitote quod licet in diebus nostris processerim et aemula corruenle canitie cursum peregisse videar in aspectu, perfecte tamen me habeo ad omnia contingentia, quia nunquam in exercitatione requievi, nunquam a bonitate vacavi 1 nec propter laborem vigor animi tepuit nec propter senium primaeva facundia retrocessit. In freto quippe contra ventorum turbinem saepissime navigavit ingenium, et sic transi vi tempestates et tempora quod divino comitante remigio nunquam me fortuna deseruit; immo ut multi succubuere fortissimi, mea Deo gratias parvipotentia non defecit. Ut verum loquar, inter angustias et aeruinpnas elapsi temporis quas in multa tribulatione transivimus, quasi per ignem et aquam incoluinis evasisse conspicior, tam per infmita pericula filiorum quam fratrum discrimina velut inter Caribdim et Scillam c mediis fluctibus prodigialiter sic ereptus, quod licet dampna rerum et gravamina multa pertulimus, videor utrumque cum raorientibus vivere et inter lugentium agmina nimium mihi sentio praesidium non deesse. Possum quoque de Dei munificentia gloriari quod gratum paravit meae senectuti remedium. Habeo

1 In codice vacui.

namque familiam de filiabus et liliis, et jam filiorum filios videre inivi in quibus delectatur spiritus meus super omnes divitias quas habere possemus; et in eis tiducialiter requiesco, quibus cxistentibus etsi viam perennem ingrediar, totaliler non peribo; maxime cum unus sit mihi specialis et primogenitus filius in litteratura et bonitate proveetus, potens in legibus, quem César in prothojudicatus officio substituit, qui re pariter et nomine inter convicinos et compatriotas laudabiliter eminet et tam in regimine ac sustentatione familiae quam in amicorum et dominorum obsequiis vires meas sufficienter implere poterit et congrue sustinere. In hiis igitur et in aiiistemporalibus bonis a cOelesti mihi provisione collatis satis habeo in Dei nomine materiam gloriandi, et quia vix cura domestica vel familiari solliciludine dctinente ad divitiarum cumulos vel honoris fastigium inhiarc nequiverim, felicem tamen et divitem ex hoc fuisse me repulo quia modice vivendo rerum sufficientia et oportunitate non carui, mendicare non didici, patriam non relinqui {sic), idipsum quod * in summa felicitatis adscripsi, quia modico volui esse contentus et satis visum est quod habui ; ita quod usque ad hos fines temporum favente Domino in honore vixi et egentibus proximis de mea feiicitate subveni. Nec fuit in me vacua gratia Dei quum, licet de profunditate scientiae jactare me valeam [et] me de gloria bonitatis efferre 5 , inter providentes tamen et probosubique per Deigratiamlocum habui necabonorum discretione aut pcrfectorum nedum sum dejectus, immo talis fui in oculis hominum quod non tantum parentes et proximi, sed vicini omnes et extranei consilium et auxilium ineum in suis senserunt necessitatibus fructuosum. Adhuc etiam si oportunum foret vel casus qui-

1 In cod. qtiorum.

’ In cod. of ferre.

libet inopinatus emergeret, in domibus nobilium et magnatum locus mihi per diversoria non deesset; unde quia militavi minutius et in labore jam senui, curiales dignitates non appeto et vanitatis gloriam non affecto. Unum tamen dico vobis nec adulterium reputetis quod si vos divina gratia in honore collocaverit quem speramus, bonorum nostrorum participes 1 esse confiderem et vestra honestas, utextimo, ne quidquam faceret suaejocunditatis expertcm. Ego enim quem ante praecessi non erubescerem in magisterio sequi et quem habui aliquando favorabilem socium, benivolum crederem liabere patronum. Mallem quidem sub levi tugurio vobiscum mediocriler vivere quam in aulis principum pompis et magnalibus habitare , et quid plura? Ne taediosus* adulator appaream, nolo vos amplius verborum fatigare dispendiis; in Domino cogitatum meum relinquo; ipse scit quid futurum est, euin hueusque ducem propitium habuisse cognosco et ejus virtute paterna suo in antea remigio navigabo. Ipse vos comitetur et dirigat actus vestros gratumque praebeat in vestra felicitate profectum ut mihi et vestris omnibus boni tas vestra proficiat, et domus vestrae nobilitas quam vestra sine dubio depressit absentia , in statu pristino quo memorandis praedecessorum nostrorum temporibus floruisse recolitur, vestro patrocinio revirescat. In fine peto ut non sit vobis grave haec nostra praescripta perlegere nec fastidiosa sit ista prolixitas, quia de bona fide et habundanti materia noscitis émanasse. Valete.

1 Forsitau legendum : bonorum vestrorum participent.

1 In cod. nediosus.

LETTRE DE PIERRE DE LA VIGNE AUX PROFESSEURS DE DROIT CIVIL A BOLOGNE, SUR LA MORT DE JACQUES BALDU1M.

Imprimée dans Pétri de Vin. Epist., lib. III, cap. ix. — Collationnée avec les manuscrits Saint-Germain-Harlay 455 , et Notre-Dame 202 , ainsi qu’avec le manuscrit de Middleliill 8300.

Juris civilis professoribus universis magister Petrns, salutem et attendere ultimum ante primum. Amariludo amarissima et materia concreta doloribus humanis noviter mentibus oecurrerunt. Nam unicus et singularis in terris homo, in quo velut in suo proprio leges convenerant, et vivebat eloquentiae tuba, et consilii plenitudo sedcbat, est revocatus ad palriain, de cujus revocationis amaritudine vox popnli a fine usque in finem et terminos orbis terrae dolorosa multum exivit. Nec mirum, quia jam optimus persnasor bononnn operum, omnium excellentissimus Jacobus de Regio Jesu Cliristo vitalem spiritum resignavit. Attrita est nimium derepente gloria vultus ejus, de cujus occasu non solum Lombardia sole privata suo , verum etiam maxima pars viventium continuis lachrymis ingemiscit, et doloris gladius multorum animos perforavit. Nec immerito, cuin ipse dominus legifer et supremus descriptis juris apicibus sensus reforinaret informes, et adhuc viventes viventia ejus opéra non desinunt informare. Qui licet ut homo desierit, non tamen desiit ut magister, quia mortuus ipse docct, quantumcunque sit appellatio mortis difûcilis, violenta, et necessaria : difûcilis , quia non estibi solutio; violenta, quia resistentia nulla; necessaria, quia ex modo necessitatis omnem superat syllogismum, exceptiones non recipit, dilationes aliquas non admittit. Verum quia mirabilis est ista régula mortalium , quae uunquam fal-

litur, sed ornnes fallit, fatidica 1 videlicet veridica, quae in credentia non habelur. Ipsa quidem est laetiliae nebula, tristitiae genitrix, dilïusio lachrymarum, universae carnis exterminium, et singularium destructiva. Ideoque, viri prudentes, in doctore mortuo prudenter addiscite quicquid possit, et quantum fortior exterminantis angeli; et diligenter attendite quod legum facundia vel aliquaruin scientiarum doctrina mortis imperio non résistif.

LETTRE DE MAITRE TERRISIUS AUX ÉLÈVES ET AUX PROFESSEURS DE BOLOGNE SUR LA MORT DE MAITRE RENE, PROFESSEUR DE GRAMMAIRE.

Imprimée dans Pétri de Tin. Epist., lib. IV, cap, vu. — Collationnée avec les manuscrits 455 fonds Saint-Germain-Harlay , et 8390 de Middlehill. Ce dernier manuscrit donne pour rubrique : « Petrus de Vinea Neapolitanis studentibus de morte magistri lienedicti optimi grammatici ; » mais nous avons suivi de préférence le texte du manuscrit Fitalia, fol. Cl , qui est plus exact et plus complet. Nous donnons aussi les vers qui se trouvent à la suite dans ce même manuscrit. Cf. Agnello , Notlz. intorno ad un Cod. che sipossiede da Girol. Settimo, princ. di Fitalia, p. 24.

Vagientibus adhuc in cunis artis grammaticae natis discipulis et majoribus professionis cujuslibet in amoena Bononia docentibus, Terrisius solo nomine dictus niagister, bomo qui sequitur veritatem, vitam bonam et exitum meliorem. Quia materia ita se habet, quod ab amaritudine sumit exordium, nec dolorosa possunt sine animi turbatione narrari, non miremini si anxietate quadam et singultuosa narratione vobis scholaribus , qui inhabilatis orbem a mari usque ad mare, praecipue filiis, quos in dolorc peperit mater grammatica, dura

'In codicibus fallentia, sed ad Cassandram forsitan alludit.

nimis et amara valde moventia corpus et animam praesentibus nunciamus. Est enim, quod non sine doloris aculeo dicimus, grammaticae artis noviter extincta lucerna, desiccatus est fons irriguus, frugifer Euphrates, magister Bene‘, qui non ab infimo positivi, sed superlativi nomine ineruit derivari, videlicet cum supra se nullum habuerit ascendentem, imo sicut aquila transcendens omnia généra pennatorum, vir potens in opéré et sermone, avis in terris rara, sine pluralitatis consortio dici poluit singularis. Ad cujus transitum, quasi sole petenle occasum, tenebrae factae sunt super universam facicm terrae. Nam ipse solus de tenebrosis et confusis Prisciani tractatibus educens lucem, purgavit tenebras, ipsumque veterem et antiquum reformavit apostatam, Donatistas compescuit, et quasi de culmine montis Synai , alter Moyses legifer a Deo et non ab homme sibi scriptam grammaticam hominibus reportavit; in quo sublato tanto et tali artifice non solum prima, id est grammatica, sed sorores artes cactcrae patiuntur. Unde quid facicnt parietes cum corruerit fundamentum? Quid infclix grammatica, orba parente suo? de quo completum est illud verhum propheticum : Vox in Rhama, hoc est in excelsis, est audita, ploratus et ululatus multus, Rachel plorat maritum suum , et non est qui consoletur eam, ex omnibus charis suis. Nam quis similis sibi? Utinam suscitaret Dominus spiritum suum ad minus per aliquam phitonissam ut loqueretur nobis ad tempus, et revelaret nobis mysteria magister magistrorum ille doctissimus, qui ducebal animalia in stuporem. Verum quia omnes morimur, et sicut aquac currentes quae non revertuntur dilabimur, testante philosopho, crudelitatem fati aequalitas consoletur. Moerore jam deposito, vos qui

1 In impressU Bernhardus ; in cod. Phillips. Benedictus.

talem et tantum diiexistis autorem, ad liujus exequias concurralis, orantes pro ilto doc tore mirabili, qui a mane usque ad vesperas clamavit sicut pullus hirundinis, et ut coiumba meditatus est pooensque animam suam pro scholaribus, docendo desiit et docuit desiændo.

Cogant flere benc laceros vos jure Camenae Pro doctore Bcne dorait qui dogmata plene,

Doctor doctorum , lux praevia grammaticorum ,

N'omia latinorum , vir consors philosophorum ;

Cui dédit ilia mori quae nulli parcit honori ,

Corraptela boni , tanti censura patroni ,

Sillaba mortalis mors , impia sincopa talis Qua rires partes hoiniuum solvuntur et artes.