‹ xvi siècle. P. Ramus: professeur au Collége de FranceChapitre 16 sur 34 · L:r: septimo et in Timœo crimen hoc defenditur, affir · texte numérisé non relu

L:r: septimo et in Timœo crimen hoc defenditur, affir

■^ mante stellas omnes ô/aotcoXouç, motibus hîsce omni-

îr bus qui cernuntur^ moveri non uUa infirmitate,

-ji quod hypothesium authoribus videretur, sed constantîa mirabili, neque quidquam hypothesium

iiot: machinis indigente, nuUam îgitur temeritatis cul-

l^jii pam «vwjuweXca, quae dicitur in cœli motibus, sustî-

jivi- net, sed constantiam prœclarissimi ordinis ostendît. ^ '' *nde ruina cœli metuenda fuit. Quid vero?

^i: Utfum ' numerus lemporis sine hypothesibus

]0 continuari non potest? Hoc enîm alterum est hy-

0^ pothesium patrocinium. Hic aroabo te, complec-

^jjeU tere istam causam deque tuis thesauris eam de-

^jjjifl prome, quibus nobis necessaria demonstratione

jlitas persuadeas (quod libentissimo alioqui crediderim),

jjjio astrologiam solis arithmeticœ et geometriee prin-

cîpiis et elementis fundatam, sine ullis hypothesibus prœclare posse consislere. Primum fieri posse, an argumentum lîbi nullum videatur, quod motus omnes, geometricis instrumentis animadverti possint et notari, imo semper animadversi sint et notati ? Utrum vero, quod caput quaBStionis est, continua tio ipsa futurorum motuum, per proportionem aliquam praeterîtorum, sine hypothesibus ullis collecta sit aliquando et quoœodo ex historia temporum, quam tu notissimam tenes, judicium esto. At hypothèses, ut sit etiam memoriam tuam exsuscitem, e quatuor astrologorum sectis, quœ a Plinio statuuntur, ^Egyptiorum, Grsecorum, Latinorum, recordare, quœso, quœ Chaldseorum veterumque tum iEgyptiorum, tjim ad Platonem usque Grœcorum memorentur. Plato certe,quodProcliusinTima30 animadvertit, hypo- , thèses nullas in astrologiara adhibuit : attaraen tum in stellarum motibus uUam anomaliam vel confusionem esse pernegaret, occasionem (aiunt Aristotelis interprètes in libris ejus de cœlo) ma-

p. RAMUS. 75

♦• thematîcis praebuit hypothèses inquirendî, quibus

planetarum cpaivofAeveav defenderent. Itaque Eudoxus Enidius priinus hypothèses àvgXtTTou<y«v, reperit quam cum Callipo Aristoteles correxit et emendavit. Et Aristoteles certe in quœstione de numéro sphaerarum cœlestium duodecimo philosophiae libro hœsitans, et ad astrologos, tanquam judices idoneos, rccurrens, non alias hypothèses quam Eudoxi et Callipi et suas de concentricis orbibus prominavit, nec in iis sibi satisfecit, ut et illic et in problematibus de altitudinis differentîa significatum est. Paulo post a Callisthene, Aristotelis mandato, Babyloniorum observationes annorum 1903 in Graeciam missœ memorantur, hypothèses tamcn nuUœ.

Pythagorei deinde (ut Proclius ait), concentricis explosis, epicyclos et eccentricos attulerunt : utrum autem hi Pythagorei Csesarem et Sosigenem secuti sunt, considerato, hypothesiumque originem et tanquam natalem, cum tanta tamque longfleva astrologiœ aetate comparato et judicato utrum astrologia aliquando, sine hypothesibus fuerit, et

quâ commodâ ratione notatis et observatis stellarum motibus possit sine hypothesibus, in annum centesimum et millesimum praedici conjunctio et affectio siderum quaelibet futura. Enimvero (ut quod summum hic arbitrer adjungam),videtur non sôlum logicœ legibus valde contrarium^ sed omnino prope dicam, in sacra et cœlesti doctrina, commenta prœsertim manifeste falsa atque absurda permisceri, At hypothèses epicyclorum et eccentricorum, commenta falsa et absurda esse, epistola tua, ni fallor, Copernico prœposita, manifeste ex epicyclo Veneris ostendit. Imo vero Proclus ipse ad flnem uiroGe^ew? bas hypothèses quamvis facillimas omnium, quœ antea fu^rant, attamen coramento supino confictas esse profitetur, errareque in epicyclis et eccentricis graviter astrologos, sive jBgmenta tantum putent esse, quia per ea quae in natura rerum non sint, doceant caussas haturalium motuum (sin pulent u7rû0Ê<Ttv habere), multo gravius errare, quia labcfactent globorum cœlestiura continuitatem, alium epicyclis, alium ipso-

p. RAMUS. 77

rum globo motum tribuendo, corporaque variis modis dissecando, implicando, dissipando. Tum vero planorum atque intervallorum caussas nullo modo ab hypothesium astrblogis assignatas ait esse. Unde concludit valde praepostero progressu ab hujusmodi astrologis non ex hypothesibus conclusiones, quod caeterarum artium exemplo faciundum fuit, sed e conclusionibus hypothèses deduci. Quare tantum tantae artis elenchura, tanquam Gordium aliquem nodum dissolvendum aut certe frangendum tibi proponito, et existimato non Asiae, sed astrologiœ regnuni solutionis prsemio esse propositiim. Neque porro verendum est ne quid dicat sublatîs hypothesibus magnam pulcherrimarum demonstrationum copiam perituram esse. Pulchritudo enim e falsis eoloribus inducta, veram naturœ speciem ac venustatem nihil exornat, sed omnino déformât et corrumpit. Quamobrem per ego te deos illos oro (de quorum domiciliis ac templis agimus) suscipe curam praîstanti industriatua dignissimam, ut astrologiafigmentis hypothesium

per teliberata, astrorum suorum luminaparî splendore animis hominum ostendat, atque natura oculis contemplanda proponat. Hoc numéro majus nullum esse arbitror^ quo ad sempiternam nominis tui gloriam genus hominum tibi possis obligare.

Vale ac si quid nobis, quod valde spero, responderis, litteras tuas ad D. Camerarium doctissimum \irum et tui amantissimum mittito, ut ab eo tutius ad nos'perferantur. Vale rursum. Lutetia, in Gymnasio Prseleo, 8 calend. sept. 1563-

(24 août 1563.) On lit sur le dos du quatrième feuillet :

Lettre de Ramus à Rheticm^ professeur à Cracovie^

d'une autre écriture que celle de la lettre.

Les archives de l'Empire possèdent (H. 2874) de précieux documents parmi lesquels on lit des recettes et dépenses signées par Ramus :

Les premiers comptes « que rend maître Pierre

p. RAMUS. 79

de la Ramée, lecteur ordinaire du roy, principal du collège de Presles, comprennent une année du 23 mars 1SS3 à mars 1554. »

La recette générale de Soissons et Lannoy était dei4631iv. 13 sols.

La dette générale de 236 liv. 15 sols.

(Arch. de TEmpire, sect. admin., 1545-1S73; H. 28742.)

Le collège de Presles possédait dix-huit maisons à Paris, pour la plupart, désignées par les ensei" gnes qui tj pendaient , quartier Saint-Marce., Saint-Denis^ Lavandières. Il possédait aussi des maisons à Soissons et des biens ruraux^à Crouy, Vailly, Pierrefitte.

Dans le compte qui va de septembre 1552 à août 1553 :

Item baillé à W Ramus à Breyne, lorsqu'il voullut aller à Vailly, X sols.

Item baillé pour les gants de M* Ramus. 11 sols.

A partir du 1" septembre 1852, Ramus rend compte, chaque année, des dépenses du collège de Presle ; la 1" mention est conçue ainsi : Compte que M* Pierre de la Ramée, lecteur ordinaire du roi, principal du collège de Presle, etc.

Chaque compte rendu porte le même titre.

En 15S4, item pour 2 voyages faits par ledit rendant compte (Ramus) tant sur les terres dudit collège pour la Visitation dicelles qu'à Amigny, pour accorder un procès contre les Célestins de la Villeneufve les Soissons, a esté payé, en dépense, la somme de quatre-vingt livres, soixante sols.

Item, audit rendant compte, pour ses gages à lui ordonnés, pour la charge et administration dudit collège et confection de ce présent compte... 33 livres, 60 sols*.

En 1S61, M* Pierre de la Ramée, principal du

1. On trouve parmi les signataires des comptes, Hugues de la Ramée, Claude de la Ramée, Antoine de la Ramée.

Celui qui rend compte, le 25 août 1572, se nomme Claude Sers, chapelain delachapelle Saint-Jacques, M» administrateur et principal du collège de Presles.

p. RAMUS. 81

collège de Presle rend compte à la communauté, tant en réceptes qu'en mises par lui faites, pour un an, en commençant au 1" jour de mai 1S61 et finissante pareil jour 1562, ainsi qu'il s'ensuit, Suit le détail * :

Ce compte a été fait et clos le jourd'hui, 1" jour de mai, l'an mil cinq cent soixante-deux, par nous soussignés.

Pierre de la Ramée. (Sign. Aut.)

En 1S62, compte que M* Pierre de la Ramée, principal du collège de Presle, fondé en l'Université de Paris, rend à la communauté dudit collège, tant en réceptes qu'en mises par lui faites par ceux qui en avaient la charge, durant les troubles en son absence et ce, pour 2 ans, du 1" mai 1S62 à pareil jour 1S64,

Suit le détail.

Signé : P. de la Ramée (S. A.)

Page 1