‹ xvi siècle. P. Ramus: professeur au Collége de FranceChapitre 15 sur 34 · CHAPITRE IV · texte numérisé non relu

CHAPITRE IV

Travaux de Ramus. — Ses écrits^ sa correspondance avec les gayants. — Lettre de Ramus au recteur de rUniverslté de Paris. — Les professeurs, même les lecteurs du roi, devaient appartenir à la religion catholique. — Persécution contre les hérétiques.

Déjà célèbre en Europe par sa traduction latine des lettres de Platon, Ramus commentait plusieurs traités philosophiques de Cicéron, les Bucoliques et les Géorgiques de Virgile. Il écrivait un Essai sur les mœurs des anciens Gaulois et un autre sur la tactique de César. Parfois, il descendait de ces hautes méditations pour rédiger des livres élémentaires, à l'aide desquels il simplifiait, pour l'intelligence des enfants, les préceptes de la grammaire, et les savants maîtres de Port-Royal confessent que Ramus avait trouvé la véritable méthode pour enseigner la grammaire. Il composa une

G8 P. UAMUS.

rhétorique, dont les principes étaient extraits de Platon, d'Aristote, d'Isocrate, de Cîcéron, de Quintilien. Pendant douze ans, il prit d'Orontîus Finœus des leçons de mathématiques, puis, après la mort du jeune et savant Jean Pena, il démontra au collège du Mans les six premiers livres d'Ëuclide.

Ramus entretenait, avec les savants de l'Europe, une correspondance, dont nous avons été assez heureux pour retrouver quelques débris. Nous les offrons ici, comme un moyen sûr de faire apprécier le philosophe tout entier, cœur et esprit :

1563. (( Petrus Ramus, regius Lutetiae professor, Georgio Joachimo Rhetico regio CracovisB professori *.

Si corporum nostrorum (mi Joachime), eadem libertas esset qusB animarum, nihil hàc epistolâ nobis opus esset ad te tam longo, tôt intèrjectis

1. 203. Fond» N. D. Recueil de LoiseL T. l•^ — (Bib. iinp. Manuscrit.)

p. RAMUS. 69

nationibus,- intervallo conveniendum. Equidera certe non soliim facile, sed sermone. communicatione, consuetudine, mente denique totâ notus essem; sed tamen quo ïoci, corpore adiré non licuit, hue certe animo contendere statiii, tibiqiie absejis exponere, quœ coram agere tecum maluissem. Multa adhuc in artibus ingenuis paulo accuratiore via instituendis, \ivo logicae organo conatus sum, in qUibus geometria et astrologia prœcipuum la;borem attulerunt ; sed geometria) labore ejusmodi fuit qui diligentiâ superari posset adhibi- . tis praBsertim bonorum authorum monumentis, qufe undique conquisieram et auxilio peritorum hominum, qui licet rari, tamen nonnuUi in hoc erudito pulvere versarentur : ad astrologiœ autem formam, quam optassem componendam, nulla neque logicse, neque copia) vel opis : cujusquam librorum vel hominum adjumento satisfactura. Videbantur, cum tam involutam tamque perplexam hypothesibus disciplinam perspicerem ; tandem canonis tui libellus, quem inter authores «ejusdem

^octrinsB complures âd hoc studium inihi aliquot an te annis se posueram, iterum atque iterum perlectus ac subinde repetitus, mirifice nos excita vit ad bene sperandum tùm mathematico in numeris prœsertim diligenter exercitato polliceretur astrologiam, non solum labore inventi Pythagorei et Gebrei, sed infinitis tabularum centuriis vacuam prorsus et liberam. Hic vero te ex animo vereque complexus sum, magnanique tibi pro tanto tuo in omnes prsestantissimse disciplina studiosos beneficîo gratiam habui protinusque tuos de triangulis deque motibus inœqualibus libros per omnes bibliopolarum officinas requirendos curavi, sed aliud consequi non potui^ quam credi abs te editos nondum esse.

Interea rediit ad nos e Polonia Calonius Portanus, nobilis adolescens, quondam noster discipulus, non solum litterarum ingenuarum notîtia, sed variarum gentium peregrinatione virtutem egregiam consecutus : multaque mihi curiosus percontanti de tua singulari erudiiione, de libris

p. UAMUS. 7i

triaDgulorum et insequabilium motuiim, deque compluribus aliis abs te conscriptis, ita diserte et jucunde narravit, ut me tuî cupiditate totum încenderit : addidit etiam te nonnullo invisendœ Gallidd desiderio teneri : quœ res mihi causa fuit non solum amoris erga te mei declarandi, omniaque amantissimi hospitis, si Lutetiam veneris studia officiaque pollicendi : sed multo magis eadem causa fuit soUicitandi et cohortandi tui ne tam nobiles tamque seeculis omnibus profuturœ meditationes périrent, sed protinus in lucem prodirent. Quin etiam bis altiora praestares, Èxercitasti canonîs illius promisso non solum Germania tota (quœ jampridem una tutelam astrologia3 custodiamque suscepit), sed apud exteras nationes expectationem laùdis admirabilem, quam agedum sustines fide, constantiâ, virtute.

Sed enim quoniam in divitias animi tui semel invasimus, audi quamnam praeterea largitionem abs te in istiusmodi magniQcentia fieri cupiam, consilium tuum singulare c^t et in astris collocan-

duoi, quo astrologiam magna laboris infiniti difficultate sublevandam cogitas. At si laborem totum tôlières, non partem laboris, supra astraomnia, meo judicio, te collocarem. Id vero te assecuturum arbitrarer si sublatis hypothesîbus omnibus, tajoa simplicem astrologiam faceres, quam simplicem astrorum essentiam natura ipsa fecerit. Sed absque hypothesibus respondeat aliquis, cœlestium motuum dîgnitas retineri, numerus etiam continuari non potest,

Haec^ opinor, duo hypothesium patrocinia siint : alterum enim illud est a Proclo, motum in stellis deprehendiâX09v,âpc(rTov, araxTov, àvopaXov, rem divi-

uis corporibus alienam et indignam, ut^ n

deinde ruina dissolutioque celi metuenda sic : ideoque a summis astrologis repertas hypothèses esse quae elçalTiaçBàrt'j'co^j; numeroque congruente definitas , ordinatas , aequabiles , conversionem quamque réfèrent perpetuamque cœli constantiam defenderent ac tuerentur. kXj inquam , inœquabilitas ista quœ accusatur, œquibilitas summa est j primo

ù in perîodis et conversîonibus totîs, deinde in caulis, in commatis, in punctis denique sîngulis :

j. temporaque cursus, recursus, stationes, regres-

j-:: siones, altitudines perinde in singulis separatim

% stata sunt ac rata, sic à Platone in extremo Legum

Page 1