D AMÉRIC VESPUCE

nos navires de bois de teinture, parce que nous ne pouvions pas aller plus avant, faute d'hommes et de plus, il me manquait plusieurs apparaux. Ayant fait tout cela, nous résolûmes de retourner au Portugal qui, par rapport à nous, se trouvait entre le Nord et le Nord-Est. Et nous laissâmes les 24 hommes, qui restèrent dans la forteresse, avec des vivres pour six mois et 12 bombardes et beaucoup d'autres armes et nous pacifiâmes toute la population de la côte. Nous n'en avons pas fait mention dans ce voyage, non que nous n'ayons vu et fréquenté une infinité de gens, car nous allâmes dans l'intérieur des terres une trentaine d'hommes, jusqu'à 40 lieues, où j'ai vu tant de choses que je renonce à les dire, les réservant pour mes quatre journées. Cette terre est hors de la ligne équinoxiale du cùté du Sud, à iS degrés, et hors de la position de Lisbonne Sj degrés plus à l'Occident, comme le montraient nos instruments. Ayant fait tout cela, nous primes congé des chrétiens et de la terre et nous commençâmes notre navigation dans la direction du Nord, Nord-Est, qui est un vent entre la tramontane et vent grec, dans l'intention d'aller avec cette navigation tout droit à cette ville de Lisbonne. Et au bout de -j-j jours, après tant de travaux et de dangers nous entrâmes dans ce port le 18 juin 1504. Dieu soit loué, où nous fûmes fort bien reçus et hors de toute croyance, parce que toute la ville nous considérait comme perdus, parce que tous les autres navires de la flotte s'étaient perdus par l'orgueil et la folie de notre capitaine, car c'est ainsi que Dieu châtie l'orgueil. Et actuellement je me trouve ici à Lisbonne ne sachant ce que le roi voudra faire de moi, car pour moi je désire beaucoup me reposer. Le porteur de la présente, qui est Benvenuto fils de Dominico Benvenuti, dira à 'V^otre Magnificence comment je suis et certaines choses qu'on a omis de dire par [crainte de] prolixité, parce

qu'il les a vues et entendues. Dieu soit (i). Je suis allé, resserrant ma

lettre autant que j'ai pu, aussi j'ai omis de dire beaucoup de choses naturelles, pour éviter le reproche de prolixité. Votre Magnificence me pardonnera et je la supplie de me compter au nombre de ses serviteurs et je vous recommande Ser Antonio Vespucci, mon frère et toute ma famille. Il me reste à prier Dieu qu'il prolonge les jours de votre vie et qu'il élève l'état de cette sublime République et le glaive de Votre Magnificence, etc., Donnée à Lisbonne le 4 septembre i5o4. Votre serviteur Amerigo Vespucci à Lisbonne.

(i) Ici une lacune dans le texte.

QVATTVOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

Texte latin de la Cosmographiœ Introdiictio. i5oy.

(Sources : Chapitre III et N»' 99-107).

Illustrissiino Renato, Iherusalem & Sicilicv Régi, diici Lothoringiœ ac Barii, Americus Vesputius humilem reverentiam & debitam recomendationem. Fieri potest, illustrissime Rex, ut tua maiestas mea ista temeritate ducatur in admirationem, propterea quod hasce litteras tam prolixas ad te scribere non subverear, cuni tamen sciam te continue in arduis consiliis et crebis reipublicœ negotiis occupatissimum. Atque existimabor forte non modo prœsumptuosus, sed etiam otiosus, id mihi muneris vendicans, ut res Statui tuo minus convenientes, non delectabili sed barbaro prorsus stylo (veluti amusus ab humanitatis cultu alienus) ad Ferdinandum Castiliœ Regem nominatim scriptas, & ad te qiioque mittam. Sed ea quam in tuas virtutes habeo confidentia, et comperta sequentium rerum, neque ab antiquis neque neotericis scriptarum, veritas me coram M. T. fortassis excusabunt. Movit me imprimis ad scribendum prœsentium lator Benevenutus, M. T. humilis famulus, et amicus meus non pœnitendus, qui dum me Lisbonœ reperiret, precatus est ut T. M. rerum per me quatuor profectionibus in diversis plagis mundi visarum participem facere vellem. Peregi enim bis binas navigationes ad novas terras inveniendas, quarum duas ex mandate Fernandi, incliti Régis Castili£e, per magnum Oceani sinum occidentem versus feci; altéras duas jussu Emanuelis, Lusitaniœ Régis, ad austrum. Itaque me ad id negotii accinxi sperans quod T. M. me de clientulorum numéro non excludet, ubi recordabitur, quod olim mutuam habuerimus inter nos amicitiam tempore iuventutis nostra;, cum grammaticœ rudimenta imbibentes sub probata vita et doctrina venerabilis et religiosi fratris de S. Marco Frat. Georgii Anthonii Vesputii, avunculi meiparitermilitaremus, cujus avunculi vestigiautinam sequi potuissem !

366 QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

alius profecto (ut et ipse l-'etrarcha ait;, essem quam sum. Utcumque tamen sit, non me pudet esse qui sum. Semper enim in ipsa virtute et rébus studiosis summam habui delectationem. Quod si tibi hse narrationes omnino non placuerint, dicam sicut Plinius ad Mecœnatem scribit : Olim facetiis meis delectari solebas. Et licet M. T. sine fine in reipublicae negotiis occupata sit, nihilominus tantum temporis quandoque suffuraberis, ut bas res quamvis ridiculas (quœ tamen sua novitate iuvabunt) perlegere possis. Habebis enim hisce meis litteris post curarum fomenta et meditamenta negotiorum, non modicam delectationem, sicut et ipse fœniculus prius sumptis esculentis odorem dare, et meliorem digestionem facere assuevit. Enimvero si plus œquo prolixus fuero, veniam peto. Vale.

Inclitissime Rex, sciât T. M. quod ad bas ipsas regiones mercandi causa primum venerim. Dumque per quadriennii revolutionem in eis rébus negotiosus essem, et varias fortunce mutationes animadverterem, atque viderem quo pacto caduca et transitoria bona homines ad tempus in rotœ summo tenerent et deinde ipsum pra'cipitarent ad imum qui sepossidere multa dicere poterat ; constitui mecum, variis talium rerum casibus exantlatis, istiusmodi, negotia dimittere et meorum laborum finem in res laudabiliores ac plus stabiles ponere. Ita disposui me ad varias mundi partes contemplandas, et diversas res mirabiles videndas. Ad quam rem se et tempus et locus opportune obtulit. Ipse enim Castiliee Rex Fernandus tune quatuor parabat naves ad terras novas occidentem versus discooperiendas, cuius celsitudo me ad talia investiganda in ipsam societatem elegit. Et solvimus vigessima die Maii Mccccxcvii de porta Caliciœ, iter nostrum per magnum Oceani sinum capientes, in qua profectione xviii consummavimus menses, multas invenientes terras firmas et insulas pêne innumerabiles ut plurimum habitatas, quarum maiores nostri mentionem nullam fecerunt ; unde et ipsos antiquos talium non habuisse notitiam credimus. Et nisi memoria me fallat, memini me in aliquo légère, quod mare vacuum et sine hominibus esse tenuerint. Cuius opinionis ipse Dantes poeta noster fuit ubi duodevigessimo capite de inferis loquens, Ulyssis mortem confingit. Quœautem mirabilia viderim, in sequentium processuT. M. intelliget.

Terrarum insularumque variarum descriptio, quarum vetusti non meminerunt auctores, nuper ab anno incarnati Domini 1497 bis geminis navigationibus in mari discursis inventarum : duabus videlicet in mari occidentali per Dominum Fernandum Castilia;, reliquis vero duabus in australi ponto per Dominum Emanuelem Portugallias Serenissimos Reges : Americo Vesputio uno ex naucleris naviumque prœfectis praecipuo subsequentem ad prcefatum Dominum Fernandum Castiliae Regem de huiusmodi terris etinsulis edente narrationem. Anno Domini Mccccxcvii, vigessimo mensis Maii die nos cum quatuor conservantioe navibus Calicium exeuntes portum ad insulas olim Fortunatas, nunc vero magnam Canariam dictas, in fine occidentis habitati positas in tertio climate, super quo extra horizontem earum se xxvii gradibus cum duobus tertiis septentrionalis élevât polus, distantesque ab hac civitate Lisbona, in qua conscriptum extitit hoc prassens opusculum, cclxxx leucis, vento inter Meridiem et Lebeccium ventum spirante, cursu

QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES 'ibj

primo pertigimus. Ubi nobis de Hgnis, aqua ceterisque necessariis providendo consumptis octo fere diebus, nos, facta imprimis ad Deum oratione, elevatis dehinc et vento traditis velis, navigationem nostram per ponentem incipientes, sumpta una Lebecii quarta, tali navigio transcurrimus, ut viginti septem vix elapsis diebus, terra: cuidam applicaremus, quam firmam fore existimavimus, distatque Canarite magnîE ab insulis mille vel circiter leucis, extra id quod in zona torrida habitatum est. Quod ex eo nobis constitit, quod septentrionalem polum extra huiuscemodi telluris horizontem xvi gradibus se elevare, magisque occidentalem lxxv quam magnœ Canariaî insulas gradibus existere conspeximus, prout instrumenta omnia monstrabant. Quo in loco, iactis de prora ancoris, classem nostram, leuca a litore cum média distantem, restare coegimus, nonnullis solutis phaselis, armis et gente stipatis, cum quibus ipsum usque ad litus attigimus Quo quamprimum pervenimus, gentem nudam secundum litus euntem innumeram percepimus; unde non parvo affecti fuimus gaudio : omnes enim qui nudi incedere conspiciebantur, videbantur quoque propter nos stupefacti vehementer esse; ex eo, ut arbitror, quod vestitos, alteriusque effigiei, quam forent nos esse intuiti sunt. Hi, postquam nos advenisse cognoverunt, omnes in propinquum montem quemdam aufugerunt, a quo tune nec nutibus, nec signis pacis et amicitice uUis, ut ad nos accédèrent, allici potuerunt. Irruente vero interea nocte, nos classem nostram maletuto in loco, ubi nulla marinas adversus procellas tuta residentia foret, considère timentes, convenimus una, ut hinc mane facto discederemus, exquireremusque portum quempiam, ubi nostras statione in tuta collocaremus naves. Qua deliberatione arrepta, nos, vento secundum collem spiranti traditis velis, postquam visu terram ipsam sequendo, atque ipso plagœ in litore gentes continue percipiendo, duos integros navigavimus dies, locum navibus satis aptum comperimus. In quo média tantum leuca distantes ab arida constitimus, vidimusque tune inibi innumerabilem gentium turbam, quam nos eominus inspicere et alloqui desiderantes» ipsamet die litori cum cymbis et naviculis nostris appropiavimus, necnon et tune in terram exivimus ordine pulehro xl circiter viri, huiuscemodi gente se tamen a nobis et consortio nostro penitus alienam praebente, ita ut nullis eam modis ad eoUoquium communicationemve nostram allicere valuerimus, prœter ex illis paucos quos multos post labores ob hoc susceptos tandem attraximus ad nos, dando eis nolas spécula, certos eristallinos, aliaque simila levia : qui tum securi de nobis effecti, conciliatum nobiscum necnon de pace et amicitia tractatum venerunt. Subeunte autem intérim nocte, nos ab illis nosmet expedientes, relictis eis nostras regressi sumus ad naves. Postea vero subsequentis summo diluculo diei, infinitam in litore virorum et mulierum, parvulos suos seeum vectantium, gentem rursum conspeximus, cognovimusque multitudinem illam supelleetilem suam secum differre totam, qualem infra suo loco dicetur. Quorum complures quamprimum terras appropiavimus, semet in aequor proiieientes, cum maximi natatores existant, quantus est balistce jactus, nobis venerunt natantes obviam : susceperuntque nos humaniter, atque ea securitate et confidentia seipsos inter nos commiscuerunt, ac si nobiscum diutius antea

368 QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

convertissent, et pariter frequentius practicavissent. Pro quare tune haud parum oblectati fuimus. De quorum moribus, quales eos habere vidimus, hic quandoquidem se commoditas offert, interdum etiam interserimus. De moribus ac eorum vivendi modis. Quantum ad vitam eorumque mores, omnes tam mares quam fœminae nudi penitus incedunt, tectis non aliter verendis, quam cum ex utero prodierunt. Hi mediocris existentes staturas multum bene proportionati sunt, quorum caro ad rufedinem, veluti leonum pili,vergit : qui si vestimentis operti mearent, albi credo tanquam nos extarent. NuUos habent in corpore pilos praner quam crines, quos proceros nigrescentesque gerunt, et praesertim fceminœ, quae propterea sunt tali longo nigroque crine decorœ. Vultu non multum speciosi sunt, quoniam latas faciès Tartariis adsimilatas habent : nullos sibi sinunt in superciliis oculorumve palpebris ac corpore toto, crinibus demptis, excrescere villos, ob id quod habitos in corpore pilos quid bestiale brutaleque reputant. Omnes tam viri quam mulieres, sive meando sive currendo, levés admodum atque veloces existunt, quoniam ut fréquenter experti fuimus, ipsae etiam mulieres unam aut duas percurrere leucas nihili putant, et in hoc nos christicolas multum prœcellunt. Mirabiliter ac ultra quam sit credibile natant, multo quoque melius fœmina; quam masculi, quod frequenti experimento didicimus, cum ipsas etiam fœminas omni prorsus sustentamine déficientes, duas in aequore leucas pernatare perspeximus. Arma eorum arcus sunt et sagitta;, quas multum subtiliter fabricare norunt. Ferro metallisque aliis carent : sed pro ferro bestiarum pisciumve dentibus suas sagittas armant, quas etiam, ut fortiores existant, una quoque saepe prœurunt. Sagittarii sunt certissimi, ita ut quidquid voluerint, iaculis suis feriant; nonnullisque in locis mulieres quoque optimae sagittatrices extant. Alia etiam arma habent, veluti lanceas prœacutasve sudes, necnon et clavas, capita mirifice laborata habentes. Pugnare potissimum assueti sunt adversus suos alienigenœ linguae confines, contra quos, nullis parcendo nisi ut aos ad acriora tormenta reservent, multum crudeliter dimicant. Et cum in prœlium properant, suas secum uxores, non belligeraturas sed eorum post eos necessaria perlaturas ducunt, ob id quod sola ex eis mulier tergo sibi plus imponere possit, et deinde triginta quadragintave leucis subvehere, prout ipsi saepe vidimus, quam 'ir, etiam validus, a terra levare queat. Nulla belli capita nuUosve prœfectos habent; quinimo, cum eorum quilibet ex se dominus extet nullo servato ordine meant. Nulla regnandi dominiumve suum extendendi, aut alterius inordinata^ cupiditatis gratia pugnant; sed veterem solum ob inimicitiam in illis ab antiquo insitam ; cujus quidem inimicitias causam interrogati, nullam aliam indicant nisi ut suorum mortes vendicent antecessorum. Hœc gens sua in libertate vivens nuUique obediens, nec regem nec dominum habet. Ad prœlium autem se potissimum animant et accingunt, cum eorum hostes ex eis quempiam aut captivum detinent aut interemerunt. Tune enim eiusdem captivi interemptive consanguineus senior quisquani exurgens, exit cito in plateas et vicos passim clamitans, invitansque omnes et suadens ut cum eo in praelium consanguinei sui necem vindicaturi properent : qui omnes compassione moti mox ad pugnam se accingunt, atque repente in suos

QUATUOR AMERICI VESPUTIl NAVIÔATIONES 869

inimicos irruunt. Nulla iura nullamve iustitiam servant, malefactores suos nequaquam puniunt, quinimo nec parentes ipsi parvulos suos edocent aut corripiunt. Mirabiliter eos inter sese conquaestionari nonnumquam vidimus. Simplices in loquela se ostentant, verum callidi multum atque astuti sunt. Perraro et submissa voce loquuntur, eisdem quihus utimur accentibus utentes. Suas ut plurimum voces inter dentés et labra formantes, allis utuntur vocabulis quam nos. Horum plurimœ sunt idiomatum varietates, quoniam a centenario leucarum in centenarium diversitatem linguarum se mutuo nullatenus intelligentium reperimus. Commessandi modum valde barbarum retinent, nec quidem notatis manducant horis, sed sive nocte sive die quoties edendi libido suadet. Solo manducantes accunnbunt, et nulla mantilia nuUave gausapa, cum lineamentis pannisque aliis careant, habent. Epulas suas atque cibaria in vascula terrea quie ipsimet confingunt, aut in médias cucurbitarum testas ponunt. In retiaculis quibusdam magnis ex bombice factis et in aère suspensis dormitant : qui modus quamvis insolitus et asperior fortassis videri queat, ego nihilominus talem dormitandi modum suavem plurimum iudico. Etenim cum in eisdem eorum retiaculis mihi plurumque dormitasse contingerit, in iilis mihimetipsi melius quam in tapetibus qua; habebamus, esse persensi. Corpore valde mundi sunt et expoliti, ex eo quod seipsos frequentissime lavant. Et cum egestum ire, quod salva dixerim reverentia, coacti sunt, omni conamine nituntur, ut a nemine perspici possint : qui quidem in hoc quantum honesti sunt, tantum in dimittenda urina se immundos inverecundosque tam mares quam fœminai pra-bent : cum siquidem illos nobiscum loquentes et coram positos suam impudicissime urinam sa^pius eminxisse perspexerimus. Nullam legem, nuUum legitimum thori fœdus in suis connubiis observant, quinimo quotquot mulieres quisquam concupiscit, tôt habere et dein illas, quandocumque volet, absque hoc quod id pro iniuria aut opprobrio habeant, repudiare potest. Et in hac re utique tam viri quam mulieres eadem libertate fruuntur. Zelosi parum, libidinosi vero plurimum extant, magisque fœminae quam masculi ; quarum artificia ut insatiabili suœ satisfaciant libidini, hic honestatis gratia subticenda censuimus, Ex ipsa: in generandis parvulis fœcunda; admodum sunt, neque dum gravidœ effecta; sunt, pœnas aut labores évitant. Levissimo minimoque dolore pariunt, ita ut in crastinum alacres sanatœque ubique ambulant : praesertimque post partum in flumen quodpiam sese ablutum vadunt, tumque sanee mundatœque inde veluti pisces apparent. Crudelitati autem ac odio maligno adeo deditœ sunt, ut si illas sui forsitam exacerbaverint viri, subito certum quoddam etficiunt maleficium, cum quo prœ ingenti, ira proprios fœtus in propriis uteris necant, abortiuntque deinde, cujus rei occasione infiniti eorum parvuli pereunt. Venusto et eleganti proportione compacto corpore sunt, ita ut in illis quidquam déforme nullo inspici modo possit. Et quamvis nudae ambulent, inter fœmora tamen earum pudibunda sic honeste reposita sunt, ut nullatenus videri queant, praeterquam regiuncula illa anterior, quam verecundiore vocabulo pectusculum imum vocamus, quod et in illis utique non aliter quam honeste natura ipsa videndum reliquit. Sed et hoc nec quidem curant, quoniam, ut paucis expediam, non magis in

Ù'JO QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

suorum visione pudendorum moventur. quam nos in oris nostri aut vultus ostentatione. Admirandam pervalde rem ducerem, mulierem in eis mamillas pulpasve laxas aut ventrem rugatum ob nimium partum habentem, cum omnes œque integrœ ac solidee post partum semper appareant ac si nunquam peperissent. Hee quidem se nostri cupientissimas esse monstrabant. Neminem in hac gente legem aliquam observare vidimus, nec quidem ludaei aut Mauri nuncupari solide queunt, cum ipsis gentilibus aut paganis multo détériores sint. Etenim non persensimus quod sacriticia ulla faciant aut quod loca orationisve domos aliquas habeant. Horum vitam, quce omnino voluptuosa est, Epicuream existimo. Illorum habitationes singulis ipsis sunt communes ; ipsaeque illorum domus campanarum instar constructte sunt, firmiter ex magnis arboribus solidatce, palmarum foliis desuper contectœ, et adversus ventes et tempestates tutissima;, nonnullisque in locis tam magnœ, ut in illarum unica sexcentas esse personas invenerimus. Inter quas octo populosissimas esse comperimus, sic ut in eis essent habitarentque pariter animarum decem millia. Octennio quolibet aut septennio suas sedes habitationesve transferunt : qui eius rei causam interrogati, naturale responsum dederunt, dicentes quod Phœbi vehementis aestus occasione hoc facerent, ob id quod ex illorum longiore in eodem loco residentia aer infectus corruptusque redderetur, quœ res in eorum corporibus varias causaret œgritudines ; quae quidem eorum ratio non maie sumpta nobis visa est. Eorum divitia; sunt variorum colorum avium plumœ, aut in modum lapillorum illorum, quos, vulgariter Pater noster vocitamus, lamina' sive calculi, quos piscium ossibus lapillisve viridibus aut candidis faciunt; et hos ornatus gratia sibi ad gênas, labia vel aures suspendunt. Alia quoque similia futilia et levia pro divitiis habent ; qua: nos omnino parvipendebamus. Commutationibus aut mercimoniis in vendendo aut emendo nullis utuntur, quibus satis est quod natura sponte sua propinat : aurum, uniones, iocalia cœteraque similia, quas in hac Europa pro divitiis habemus, nibil aestimant, imo penitus spernunt, nec habere curant. In dando sic naturaliter liberalissimis unt, ut nihil quod ab eis expetatur abnegent. Et quemadmodum in dando libérales sunt, sic in petendo et accipiendo cupidissimi, postquam se cuiquam amicos exhibuerint. Maximum potissimumque amicitiœ suœ signum in hoc perhibent, quod tam uxores quam filias proprias amicis suis pro libito habendas offerunt ; in qua re parens uterque se longe honoratum iri existimat, cum natam eius, etsi virginem, ad concubitum suum quispiam dignatur et abducit, et in hoc suam inter se amicitiam potissimum conciliant. Variis in eorum decessu multisque modis exequiis utuntur. Porro suos nonnuUi defunctos in humo cum aqua sepeliunt et inhumant, illis ad caput victualia ponentes, quibus eos posse vesci et alimentari putant : nullum deinde propter eos alium planctum aut alias cœrimonias efficientes. Alii quibusdam in locis barbarissimo atque inhumanissimo sepeliendi utuntur modo. Quippe cum eorum quempiam mortis momento proximum autumant, ilium eius propinquiores in silvam ingentem quamdam deferunt, ubi eum in bombiceis retiaculis illis, in quibus dormitant, impositum et recumbentem ad duas arbores in aéra suspendunt, ac postmodum ductis circa eum sic

QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES J7 I

suspensum una tota die chorcis, inruente intérim nocte, ei aquam uictumque alium, ox quo quatuor aut circiter, dies vivere queat, ad caput apponunt : et deinde, sic inibi solo pendente relicto, ad suas habitationes redeunt. Quibus ita peractis, si idem cEgrotus postea manducet et vivat, ac inde ad convalescentiam sanitatemque redeat et ad habitationem propriam remeet, illum ejus alTines ac propinqui cum maximis suscipiunt CcCrimoniis. At perpauci sunt qui tam grande praetereant periculum, cum eos ibidem nemo postea visitet. Qui si tune inibi forsan decedunt, nullam aliam habent postea sepulturam. Alios quoque complures barbaros habent ritus, quos evitandaî prolixitatis hic omittimus gratia. Diversis variisque medicaminibus in suis morbis et œgritudinibus utuntur, quœ sic a nostris discrepant et disconveniunt, ut miraremur haud parum qualiter inde quis evadere posset. Nempe, ut frequenti didicimus experientia, cum eorum quempiam febricitare contigerit, hora qua febris cum asperius inquiétât, ipsum in frigentissimam aquam immergunt et balneant, postmodumque per duas horas circa ignem validum, donec plurimum calescat, currere et recurrere cogunt et postremo ad dormiendum déferont ; quo quidem medicamento complures eorum sanitati restitui vidimus. Diaetis etiam, quibus tribus quatuorve diebus absque cibo et potu persistunt, frequentissimis utuntur. Sanguinem quoque sibi persaepe comminuunt, non in brachiis, salva ala, sed in lumbis et tibiarum pulpis. Seipsos etiam ad vomitum cum certis herbis quas in ore deferunt medicaminis gratia, plerumque provocant, et multis aliis remediis antidotisque utuntur^ quse longum dinumerare foret. Multo sanguine multoque flegmatico humore abundant, cibariorum suorum occasione, quœ ex radicibus, fructibus, herbis variisque piscibus faciunt. Omni farris granorumque aliorum semine carent. Communis vero eorum pastus sive victus arborea radix quaedam est, quam in farinam satis bonam comminuunt, et hanc radicem quidam eorum lucha, alii Cambi, alii vero Ignami vocitant. Aliis carnibus, prœterquam hominum, perraro vescuntur; in quibus quidem hominum carnibus vorandis sic inhumani sunt et immansueti, ut in hoc omnem feralem, omnemve bestialem modum superent : omnes enim hostes suos quos aut perimunt aut captos detinent, tam viros quam fœminas indistincte, cum ea feritate deglutiunt, ut nihil ferum nihilve brutum magis dici vel inspici queat : quos quidem sic efferos immanesque fore variis in locis mihi frequentius contigit aspexisse, mirantibus illis quod inimicos nostros sic quoque nequaquam manducaremus. Et hoc pro certo maiestas vestra regia teneat; eorum consuetudines, quas plurimas habent, sic barbarœ sunt, ut hic nunc suflficienter satis enarrari non valeant. Et quoniam in meis hisce bis geminis navigationibus, tam varia diversaque, ac tam a nostris rébus et modis differentia perspexi, idcirco libellum quempiam, quem. Quatuor diœtas sive quatuor navigationes appelle, conscribere paravi, conscripsique ; in quo maiorem rerum a me visarum partem distincte satis juxta ingenioli mei tenuitatem coUegi : verumtamen non adhuc publicavi. In illo vero quoniam omnia particulariter magis ac singiUatim tangentur, idcirco universalia hic solummodo prosequens, ad navigationem nostram priorem perficiendam, a qua paulisper digressus fueram, iam redeo.

372 QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

In hoc navigii nostri primordio notabilis commoditatis res non vidimus, idcirco, ut opinor, quod eorum linguam non capiebamus, prtcterquam nonnullam auri denotantiam, quod nonnulla indicia in tellure illa esse monstrabant. Hceccine vero tellus quod ad sui situm positionemque tam bona est, ut vix melior esse queat. Concordavimus autem, ut illam derelinquentes longius navigationem produceremus. Qua unanimitate suscepta, nos dehinc aridam ipsam collateraliter semper sectantes, necnon gvros multos scalasque plures circumeuntes, et intérim cum multis variisque locorum illoruni incolis conferentiam habentes, tandem certos post aliquot dies portai cuidam applicuimus, in quo nos grandi a periculo Altitono Spiritui complacuit eripere. Huius enim modi portum quamprimum introgressi fuimus. populationem unam eorum, hoc est, pagum autvillam super aquas, ut N'enetia;, positam comperimus, in qua ingentes xx asdes aut circiter erant in modum campanarum, ut proetactum est, effectcE, atque super ligneis vallis solidis et fortibus firmiter fundatœ, prce quarum porticibus levatitii pontes porrecti erant, parques ab altéra ad alteram tamquam per compactissimam stratam transitus erat. Igitur huiusmodi populationis incolœ quamprimum nos intuiti sunt, magno propter nos timoré affecti sunt : quamobrem suos confestim pontes omnes contra nos elevaverunt et sese deinde in suis domibus abdiderunt. Quam rem prospectantibus nobis et haud parum admirantibus, ecce duodecim eorum lintres vel circiter, singulas ex solo arboris caudice cavatas, quo navium génère utuntur, ad nos intérim per ccquor adventare conspeximus, quorum naucleri effigiem nostram habitumque mirantes, ac sese circum nos undique ferentes nos eminus aspiciebant. Quos nos quoque ex adverso prospicientes, plurima eis amicitiac signa dedimus. quibus eos ut ad nos intrepidi accédèrent exortabamur, quod tamen efficere contempserunt. Quam rem nobis percipientibus, mox ad eos remigare incepimus, qui nequaquam nos pra^stolati sunt, quinimo omnes confestim in lerram fugerunt, datis nobis intérim signis ut illos paulisper expectaremus, ipsi enim extemplo reversuri forent. Tumque in montem quemdam properaverunt, a quo eductis bis octo iuvenculis et in lintribus suis prœfatis una secum assumptis, mox versus nos regressi sunt. Et post hcec ex iuvenculis ipsis quatuor in singulis navium nostrarum posuerunt, quem faciendi modum nos haud parum admirati tune fuimus, prout vestra satis perpendere potest maiestas. Ca;terum cum lintribus suis prœmissis inter nos navesque nostras commixti sunt : et nobiscum sic pacifiée loquuti sunt, ut illos amicos nostros fidelissimos esse reputaremus. Interea vero ecce quoque ex domibus eorum prœmemoratis gens non modica per mare natitans adventare cœpit; quibus ita advenientibus et navibus nostris jam appropinquare incipieniibus, nec tamen proinde mali quidquam adhuc suspicaremur, rursum ad earumdem domorum eorum fores vetulas nonnuUas conspeximus, quœ immaniter vociférantes, et cœlum magnis clamoribus implentes, sibimet in magntc anxietatis indicium proprios evellebant capillos : quae res magnam mali suspicionem nobis tune attulit. Tumque subito factum est, ut iuvencultç illa; quas in nostris imposuerant navibus, mox in mare prosilirent, ae illi qui in lintribus erant, sese a nobis elongantes mox contra nos arcus suos intenderent, nosque durissime sagittarent ; qui vero a domibus per

QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES .Ty.")

mare natantes adveniehant, sinî^uli latentes in undis lanceas ferehant, ex quibus eorum proditionem cognovimus. Et tum non solum nosmet magnanimiter defendere, verum etiam illos graviter olTendere incepimus, ita ut plures eorum phaselos cum strage eorum non parva perfregerimus et penitus in ponto submerserimus : propter quod reliquis phaselis suis cum damno eorum maxime relictis, per mare natantes omnes in terram fugerunt, interemptis ex eis viginti vel circiter, vulneratis vero pluribus, et ex nostris quinque duntaxat loisis, qui omnes ex Dei gratia incolumitati restituti sunt. Comprehendimus autem et tune ex prœtactis iuvenculis duas et viros très, ac dehinc domos eorum visitabimus, et in illas introivimus : verum in eis quidquam, nisi vetulas duas et œgrotantem virum unicum, non invenimus. Quas quidem eorum domos igni succendere non voluimus, ob id quod conscientiix; scrupulum hoc ipsum esse formidabamus. Post hccc autem ad naves nostras cum prœtactis captivis quinque remeavimus ; et eosdem captivos prœterquam iuvenculas ipsas in compedibus ferreis alligavimus. Eîcdem verro iuvenculae captivorumque virorum unus pervenienti nocte a nobis subtilissime evaserunt. His itaque peractis, sequenti die concordavimus, ut relicto portu illo, longius secundum coUem procederemus, percursisque lxxx fere ieucis, gentem aliam quamdam comperimus, lingua et conversatione penitus a priore diversam convenimusque ut classera inibi nostram ancoraremus, et deinde in terram ipsam cum naviculis nostris accederemus. \'idimus autem tune ad litus in plaga gentium turbam iiii millia personarum vel circiter existere, qui cum nos appropiare persenserunt, nequaquam nos pra;stolati sunt, quinimo cunctis qua; habebant relictis, omnes in silvas et nemora diflfugerunt. Tum vero in terram prosilientes et viam unam in silvas tendentem quantus est balistte iactus perambulantes, mox tentoria plura invenimus, qua; ibidem ad piscandum gens illa tetenderat, et in illis copiosos ad decoquendas epulas suas ignés accenderat, ac profecto bestias ac plures variarum specierum pisces jam assabat. Vidimus autem inibi certum assari animal, quod erat, demptis alis quibus carebat, serpenti simillimum, tamque brutum ac silvestre apparebat, ut eius non modicum miraremur feritatem. Nobis vero per eadem tentoria longius progredientibus, plurimos huiuscemodi serpentes vivos invenimus, qui ligatis pedibus, ora quoque funibus ligata, ne eadem aperire possent, habebant, prout de canibus aut feris aliis, ne mordere queant, effici solet. Aspectum tam t'erum eadem prœ se ferunt animalia, ut nos illa venenosa putantes nullatenus auderimus contingere. Capreolis in magnitudine, bracchio vero cum medio in longitudine aequalia sunt. Pedes longos materialesque multum ac fortibus ungulis armatos, necnon et discolorem pellem diversissimam habent, rostrumque ac faciem veri serpentis gestant, a quorum naribus usque ad extremam caudam seta quasdam per tergum sic protenditur ut animalia illa veros serpentes esse iudicaremus, et nihilominuseis gens prœfa ta vescitur. Panem suum gens eadem ex piscibus quos in mari piscantur, efficiunt. Primum enim pisciculos ipsos in ferventi aqua aliquantisper excoquunt, deinde vero contundunt et compistant et in panes conglutinant, quos super prunas insuper torrent, et tandem inde postea manducant : hos quidem panes probantes quambonos esse reperimus. Alia quoque quammulta esculenta

^74 QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

cibariaque tam in fructibus quam in variis radicibus retinent, quae longum enumerare foret. Cum autem a silvis ad quas aufugerant non redirent, nihil et rébus eorum, ut amplius de nobis securi fièrent, auferre voluimus, quinimo in eisdem eorum tentoriis permulta de reculis nostris, in locis quae perpendere possent, derelinquentes, ad naves nostras sub noctem repedavimus. Sequenti vero die, cum exoriri Titan inciperet, infinitam in litore gentem existere percepimus, ad quos in terram tune accessimus. Et quamvis se nostri timidos ostenderent, seipsos tamen inter nos permiscuerunt, et nobiscum practicare ac conversari cum securitate cœperunt, amicos nostros se plurimum fore persimulantes, insinuantesque illic habitationes eorum non esse, verum quod piscandi gratia advenerant ; et idcirco rogitantes, ut ad eorum pagos cum eis accederemus, ipsi et enim nos tanquam amicos recipere vellent. Et hanc quidem de nobis conceperant amicitiam, captivorum duorum illorum quos tenebamus occasione, qui eorum inimici erant. Visa autem eorum magna rogandi importunitate, concordavimus xxiii ex nobis cum illis in bono apparatu, cum stabili mente, si cogeret nécessitas, omnes strenue mori. Cum itaque nobiscum per très extitissent dies et très cum eis per plagam terramque illam excessissemus leucas, ad pagum unum novem duntaxat domorum venimus, ubi cum tôt tamque barbaris cœrimoniis ab eis suscepti fuimus, ut scribere penna non valeat, ut puta cum choreis et canticis, ac planctibus hilaritate et IcEtitia mixtis, nec non cum ferculis cibariisque multis. Et ibidem nocte illa requievimus, ubi proprias uxores suas nobis cum omni prodigalitate obtulerunt : quas quidem noc sic importune soUicitabant, ut vix eisdem resistere sufficeremus. Postquam autem illic nocte una cum média die perstitimus, ingens admirabillisque populus absque cunctatione stuporeque ad nos inspiciendos advenit, quorum seniores nos quoque rogabant, ut secum ad alios eorum pagos, qui longius in terra erant commearemus, quod et quidem annuimus. Hic dictu facile non est, quantos ipsi nobis impenderunt honores. Fuimus autem apud quammultas eorum populationes, per integros novem dies cum ipsis euntes, ob quod nobis nostri qui in navibus remanserant retulerunt socii, se idcirco plerumque in anxietate timoreque non minimo extitisse. Nobis autem bis novem leucis aut circiter in eorum terra existentibus, ad naves nostras repedare proposuimus. Et quidem nostro in regressu tam copiosa ex eis virorum ac mulierum multitudo accurrit, qui nos usque ad mare prosequuti sunt, ut hoc ipsum mirabile foret. Gumque nostri quempiam ex itinere fatigatum iri contingeret, ipsi nos sublevabant, et in suis retiaculis, in quibus dormitant, studiossisime subvehebant. In transitu quoque fluminum, quae apud eos plurima sunt et maxima, sic nos cum suis artificiis secure transmittebant, ut nulla usquam pericula pertimesceremus. Plurimi etiam eorum nos comitabantur rerum suarum onusti, quas nobis dederant, illas retiaculis illis quibus dormiunt vectantes, plumaria videlicet prœditia necnon arcus multos sagittasque multas ac infinitos diversorum colorum psittacos. Alii quoque complures supellectilem suam totam ferentes, animalia etiam sua ducebant. Et quiddam admirabile dicam, quod is fortunatum se felicemque putabat qui in transmeandis aquis nos in coUo dorsove suo transvectare poterat. Quamprimum autem ad mare pertigimus, et phaselos nostros

QUATUOR AMERIC[ VESPUTII XAVIGATIOXES 07 D

conscendere voluimus, in ipso phaselorum nostrorum ascensu, tanta ipsorum nos comitantium et nobiscum ascendere concertantium, ac naves nosiras videre concupiscentium pressura fuit, ut nostri ideni phaselipene prae pondère submergerentur. In ipsis autem nostris eisdem phaselis recepimus es eis quotquot potuimus, ac eos ad naves nosiras usque perduximus. Tanti etiam illorum per mare natantes, et una nos concomitantes advenerunt, ut tôt adventare molestiuscule ferremus, cum siquidem plures quam mille in nostras naves, licet nudi et inermes, introivissent, apparatum artificiumque nostrum necnon at navium ipsarum magnitudinem mirantes. Ast tune quiddam risu dignum accidit : nam cum machinarum tormentorumque bellicorum nostrorum quoedam exonerare coqcuperemus, et propter hoc imposito igné machina; ipsa? horridissime tonuissent, pars illorum maxima, audito huiuscemodi tonitruo, sese in mare natitans praecipitavit, veluti solitae sunt ranae in ripa sidentes, quae si tortassis tumultuosum quidquam audiunt, sese in proiundum luti latitaturae immergunt, quemadmodum et gens illa tune fecerunt, illique eorum qui ad naves autugerant, sic tune perterriii fuerunt, ut nos faeti nostri nosmet reprehenderemus. V'erum illos mox securos esse tecimus, née amplius stupidos esse permisimus, insinuantes eis quod cum talibus armis hostes nostros perimeremus. Postquam autem illos illa tota die in navibus nostris fesiive tractaviraus, ipsos a nobis abituros esse monuimus, quoniam sequenti nocte nos abhinc abseedere eupiebamus. Quo audito, ipsi cum summa amicitia benevolentiaque mox a nobis egressi sunt. In hac gente eorumque terra quammultos eorum ritus vidi cognovique, in quibus hic diutius immorari non cupio, cum postea nosse vestra queat maiestas qualiter in quavis navigationum harum mearum magis admirandaannotatuque dignioraconscripserim, ac in libellum unum stilo geographico collegerim, quem libellum quatuor di.etas intitulavi, et in quo singula particulariter et minutim notavi : sed hactenus a me non emisi, ob id quod illum adhue revisere collationareque mihi necesse est. Terra illa gente multa populosa est, ac multis diversisque animalibus et nostris paucissime similibus undique densissima, demptis leonibus, ursis, cervis, suibus, capreolisque et damis, quae et quidem deformitatem quamdam a nostris retinent. Equis ac mulis, asinisque et eanibus ac omni minuto pécore, ut sunt oves et similia, necnon et vaccinis armentis penitus carent : verumtamen aliis quamplurimis variorum generum animalibus, quae non facile dixerim, abundantes sunt; tamen omnia silvestria sunt, quibus in suis agendis minime utuntur. Quid plura? Hi tôt tantisque diversorum modorum ac eolorum pennarumque alitibus fcecundi sunt, ut id sit visu enarratuque mirabile. Regio siquidem illa multum amoena fructiferaque est, silvis ac nemoribus maximis plena, quce omni tempore virent, née eorum unquam folia fluunt. Frucius etiam innumerabiles et nostris omnino dissimiles abent. Hseccine tellus in torrida zona sita est directe sub parallelo qui Cancri tropicum describit, unde polus horizontis eiusdem se viginti tribus gradibus élevât in fine climatis secundi. Nobis autem inibi exisientibus, nos contemplatum populus multus advenit effigiem albedinemque nostram mirantes : quibus unde veniremus sciscitantibus, e cœlo invisendœ terrée gratia nos descendisse respondimus, quod et utique ipsi eredebant. In hac tellure

3} 6 QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

baptisteria fontesve sacros plures instituimus, in quibus eorum infiniti seipsos baptizari fecerant, se eorum Ungua charaibi, hoc est, magnce sapientiœ viros vocantes. Et provincia ipsa Parias ab ipsis nuncupata est. Postea autem portum illum terramque derelinquentes ac secundum collem transnavigantes et terram ipsara visu semper sequentes, ncccLxx leucas a portu illo percurrimus, faeientes gyros circuitusque intérim multos et cum gentibus multis conversantes practicantesque : ubi in pierisque locis aurum, sed non in grandi copia, emimus, cum nobis terras illas reperire, et si in eis aurum foret, tune sufficeret cognoscere. Et quia tune tredecim jam mensibus in navigatione nostra perstiteramus, et navalia nostra apparatusque nostri toti pêne consumpti erant, hominesque labore perfracti, communem internos de restaurandis naviculis nostris, quœ aquam undique recipiebant, et repetenda Hispania inivimus concordiam : in qua dum persisteremus unanimitate prope portum unum eramus totius orbis optimum, in quem cum navibus nostris introeuntes, gentem ibidem infinitam invenimus, quae nos cum magna suscepit amicitia. In terra autem illa naviculam unam cum reliquis naviculis nostris ac doliis novam fabricavimus, ipsasque machinas nostras ac tormenta bellica, qux in aquis undique pêne peribant, in terram suscepimus, nostrasque naves ab eis exoneravimus, et post hccc in terram traximus et refecimus, correximusque, et penitus reparavimus. In qua re eiusdem telluris incola; non parvum nobis adjuvamen exhibuere : oequo animo nobis de suis victualibus ex affectu largiti sponte sua tuere, propter quod inibi perpauca de nostris consumpsimus : quam quidem rem ingenti pro beneplacito duximus, cum satis tenuia tune teneremus, cum quibus Hispaniam nostram non nisi indigentes repetere potuissemus. In portu autem illo xxxvii diebus perstitimus, frequentius ad populationes eorum cum eis euntes, ubi singuli nobis non parvum exhibebant honorem. Nobis autem portum eumdem exire et navigationem nostram reflectere concupiscentibus, conquesti sunt illi gentem quamdam valde ferocem et eis infestam existere, qui certo anni tempore per viam maris in ipsam eorum terram per insidias ingressi, nunc proditorie, nunc per vim quammultos eorum interimerent, manducarentque deinde^ alios vero in suam terram suasque domos captivâtes ducerent, contra quos ipsi se vix defendere possent, nobis insinuantes, gentem illam quamdam inhabitare insulam, quoe in mari leucis centum aut circiter erat. Quam rem ipsi nobis cuni tanto affectu ac querimonia commemoraverunt, ut eis ex condolentia magna crederemus, promitteremusque ut de tantis eos vindicaremus iniuriis : propter quod illi laetantes non parum eff'ecti, sese nobiscum venturos sponte sua propria obtulerunt, quod plures ob causas acceptare recusavimus, demptis septem, quos data conditione recepimus, ut soli in suis lintribus in propria remearent, quoniam reducendorum eorum curam suscipere nequaquam intendebamus, cui conditioni ipsi quamgratanter acquieverunt. Et ita illos amicos nostros plurimum effectos derelinquentes, ab eis abscessimus. Restauratis autem reparatisque navalibus nostris, seprem per gyrum maris, vento inter grœcum et levantem nos ducente, navigavimus dies, Post quos plurimis obviavimus msulis, quarum quidem alla; habitatce, alife vero desertse erant. Harum igitur uni tandem appropinquantes et

QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIC.ATIONES ' 077

naves nostras inibi sistere facientes, vidimus ibidem quammaximum gentis acervum, qui insulam illam Ity nuncuparent : quibus prospectis et naviculis phaselisque nostris viris validis et machinis tribus stipatis, terras eidem vicinius appropinquantes, quadringentos viros cum mulieribus quammultis juxta litus esse conspeximus : qui, ut de priorihus habitum est, omnes nudi meantes, corpore strenuo erant, necnon bellicosi plurimum validique apparebant, cum siquidem omnes armis suis, arcubus videlicet et sagittis lanceisque armati essent, quorum quoque complures parmas etiam quadratave scuta gerebant, quibus sic opportune sese praemuniebant, ut eos in iaculandis sagittis suis in aliquo non impedirent. Cumque cum pliaselis nostris terrae ipsi quantus est sagittas volatus appropiassemus, omnes citius in mare prosilierunt, et infinitis emissis sagittis sese contra nos strenue, ne in terram descendere possemus, defendere occœperunt. Omnes vero per corpus diversis coloribus depicti, et variis volucrum pennis ornati erant : quos hi cui nobiscum vénérant aspicientes, illos ad prœliandum paratos esse quotiescumque sic picti aut avium plumis ornati sunt, nobis insinuaverunt. In tantum autem introitum terrœ nobis impidierunt, ut saxivomas machinas nostras in eos coacti fuerimus emittere, quarum audito tumultu impetuque viso, necnon ex eis plerisque in terram mortuos decidisse prospectis, omnes in terram sese receperunt. Tumque facto inter nos consilio xui de nobis in terram post eos concordavimus exilire, et adversus eos magno animo pugnare, quod et quidem fecimus. Nam tum adversum illos in terram cum armis nostris prosiluimus, contraque illi sic sese nobis opposuerunt, ut duabus ferme horis continuum invicem gesserimus bellum, prœter id quod de eis magnam faceremus victoriam, demptis eorum perpaucis, quos balistarii colubrinariique nostri suis inieremerunt telis ; quod idcirco ita effectum est, quia seipsos a nobis ac lanceis ensibusque nostris subtiliter subtrahebant." Verumtamen tanta demum in eos incurrimus violentia, ut illos cum gladiis mucronibusque nostris cominus attingeremus. Quos quidem cum persensissent, omnes in fugam per silvas et nemora conversi sunt, ac nos campi victores, interfectis ex eis vulneratisque plurimis, deseruerunt. Hos autem pro die illa longiore fuga nequaquam insequi voluimus, ob id quod fatigati nimium tune essemus : quin potius ad naves nostras cum tanta septem illorum qui nobiscum vénérant, remeavimus laetitia, ut tantum in se gaudium vix ipsi suscipere possent. Sequenti autem adventante die, vidimus per insulam ipsam copiosam gentium appropinquare catervam, cornibus instrumentisque aliis quibus in bellis utuntur buccinantem : qui et quoque depicti omnes ac variis volucrum plumis ornati erant, ita ut intueri mirabile foret. Quibus perceptis, ex inito rursum inter nos deliberavimus consilio, ut si gens hase nobis inimicitias pararet, nosmet omnes in unum congregaremus videremusque mutuo semper, ac intérim satageremus, ut amicos nobis illos etïiceremus : quibus amicitiam nostram non recipientibus, illos quasi hostes tractaremus, ac quotquot ex eis comprehendere valeremus, servos nostros ac mancipia perpétua faceremus : et tune armatiores ut potuimus, circa plagam ipsam in gyrum nos collegimus. Illi vero, ut puto, prtE machinarum nostrarum stupore nos in terram tune minime prohibuerunt exilire, Exivimus igitur in eos

SyS QUATUOR AMERICI VESPUTII XAVIGATIONES

in terram quadrifariam divisi, lvii viri singuli decurionem suum sequentes, et cum eis longum manuale gessimus bellum. X'erumtamen post diuturnam piignam plurimumque certamen nec non interemptos ex eis multos, omnes in fugam coegimus, et adusque populationem eorum unam persequuti fuimus : ubi comprehensis ex eis xxv captivis, eamdem eorum populationem igni combussimus, et insuper ad naves nostras cum ipsis xxv captivis repedavimus, interfectis ex eadem gente vulneratisque plurimis, ex nostris autem interempto duntaxat uno, sed vulneratis XXII, qui omnes ex Dei adiutorio sanitatem recuperaverunt. Cœterum autem recursu in patriam per nos deliberato ordinatoque, viri septem illi, qui nobiscum illuc vénérant, quorum quinque in prœmisso belle vulnerati exiiterant, phaselo uno in insula illa arrepto, cum captivis septem quos illis tribuimus, très videlicet viros et quatuor mulieres, in terram suam cum gaudio magno et magna virium nostrarum admiratione regressi sunt. Nosque HispanicC viam sequentes, Calicium tandem repetevimus portum, cum ccxii captivatis personis, decimo quinio Ociobris die, anno Domini mccccxcix. Ubi lœtissime suscepti fuimus, ac ibi eosdem captivos nostros vendidimus, Et hase sunt quje in hac navigatione nostra priore annotatu digniora conspeximus.

QUATUOR AMERICl VESPUTII NAVIGATIONES SyQ

DE SECUNDARI^ NÂVIGATIONIS CURSU

Quantum ad secundarias navigationis cursum, et ea quce in illa memoratu digna conspexi, dicetur in sequentibus. Eamdem igitur inchoantes navigationem, Calicium exivimus portum anno Domini m. cccclxxxix, Maii die. Quo exitu facto nos cursum nostrum Campiviridis ad insulas arripientes, necnon ad insularum magnas Canarias visum transabeuntes, in tantum navigavimus, ut insulae cuidam, quas Ignis insula dicitur, applicaremus : ubi facta nobis de lignis et aqua provisione, et navigatione nostra rursum per lebeccium ventum incepta, post enavigatos xix dies terram quamdam novam tandem tenuimus, quam quidem firmam existere censuimus, contra illam de qua facta in superioribus mentio est, et quae quidem terra in zona torrida extra lineam aequinoctialem ad partem Austri sita est : supra quam meridionalis polus se quinque exaltât gradibus extra quodcumque clima, distatque eadem terra a prœnominatis insulis, ut per lebeccium ventum constabat, leucis quingentis. In qua terra dies cum noctibus aequales xxvii lunii, cum sol in cancri tropico est, existere reperimus. Eamdem terram in aquis omnino submersam, necnon magnis fluminibus perfusam esse invenimus, quae et quidem semet plurimum viridem et proceras altissimasque arbores habentem monstrabat, unde neminem in illa esse tune percepimus. Tum vero constitimus et classem nostram ancoravimus, solutis nonnullis phaselis, cum quibus in terram ipsam accedere tentavimus. Porro nos aditum in illam quaerentes, et circum eam saepius gyrantes, ipsam ut prœtactum est, sic fluminum undis ubique perfusam invenimus, ut nusquam locus esset, qui maximis aquis non immadesceret. Vidimus tamen intérim per fîumina ipsa signa quammulta, quemadmodum ipsa eadem tellus inhabitata esset et incolis multis fœcunda. At quoniam eadem signa consideraturi, in ipsam descendere nequibamus, ad naves nostras reverti concordavimus, quod et quidem fecimus. Quibus abhinc exancoratis, postea inter levantem et seroccum ventum collateraliter secundum terram, sic spirante vento, navigavimus, pertentantes saspius intérim, pluribus quam quadraginta durantibus leucis, si in ipsam penetrare insulam valeremus. Qui labor omnis inanis extitit, cum siquidem illo in latere maris fiuxum, qui a serocco ad magistralem abibat, sic violentum comperimus, ut idem mare se navigabile non praeberet. Quibus cognitis inconvenientibus, consilio facto convenimus, ut navigium nostrum per mare ad magistralem reflecteremus : tumque secundum terram ipsam in tantum navigavimus, ut tandem portui uni applicaremus, qui bellissimam insulam bellissimumque sinum quemdam in eius ingressu tenebat. Supra quem nobis navigantibus, ut in illum introire possemus, immensam in insula ipsa gentium turbam a mari quatuor leucis aut circiter distantem vidimus. Cuius rei gratia lœtati non parum extitimus. Igitur paratis naviculis nostris, ut in eamdem insulam

"380 QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES

vaderemus, lintrem quamdam, in qua personne complures erant, ex alto mari venire vidimus : propter quod tune convenimus, ut eis invasis ipsos comprehenderemus; et tune in illos navigare, et in gyrum, ne evadere possent, circumdare occœpimus. Quibus sua quoque vice nitentibus, v-idimus illos, aura temperata manente, remis suis omnibus sursum erectis, quasi firmes ac resistentes se significare veile : quam rem sic idcirco illos efficere putavimus, ut iode nos in admirationem converterent. Gum vero sibi nos cominus appropinquare cognovissent, remis suis in aquam conversis, terram versus remigare incœpere. At tune nobiscum carbasum unam quadraginta quinque doliorum, volatu celerrimam educebamus, qu?e tune tali navigio delata est, ut subito ventum super eos obtîneret. Cumque irruendi in illos advenisset commoditas, ipsi sese apparatumque suum in phaselo suo ordinate spargentes, se quoque ad navigandum accinxerunt. Itaque eum eos praeteriissemus, ipsi fugere conati sunt. At nos, nonnullis tune expeditis phaselis, validis viris stipatis, illos tune comprehendere putantes, mox in eos incurrimus : contra quos bis geminis fere horis nobis nitentibus, nisi carbasus nostra quce cursus eos prncterierat, rursum super eos reversa fuisset, illos penitus amittebamus. Gum vero ipsi se eisdem nostris phaselis carbasoque undique constrietos esse perspicerent, omnes, qui cireiter viginti erant, et a terra duabus fere leucis distabant, in mare saltu prosilierunt : quos nos eum phaselis nostris tota prosequentes die, nullos ex eis, nisi tantummodo duos, prehendere potuimus, aliis omnibus interram salvis abeuntibus. In lintre autem eorum quam deseruerant, bis gemini juvenes extabant, non de eorum gente geniti, sed quos in tellure aliéna rapuerant, quorum singulis ex recenti vulnere virilia absciderant ; quoe res admirationem non parvam nobis attulit. Hos autem eum in nostras suscepissemus navieulas, nutibus nobis insinuarunt quemadmodum illi eos ah ipsis manducandos abdueerent : indicantes intérim quod gens hxc tam elîera et crudelis, humanarum carnium comestrix, canibali nuncuparetur. Postea autem nos ipsam eorum lintrem nobiscum trahentes et eum naviculis nostris cursum eorum terram versus arripientes, parumper intérim constitimus, et naves nostras média tantum leuca a plaga illa distantes ancoravimus : qua eum populum plurimum oberrare vidissemus, in illam eum ipsis naviculis nostris subito properavimus, ductis nobiscum duobus illis, quos in lintre a nobis invasa comprehenderamus. Quamprimum autem terram ipsam pede contigimus, omnes trepidi et seipsos abdituri in vieinas nemorum latebras diffugerunt. Tune vero uno ex illis quos prehenderamus abire permisso, et plurimis illi amicitiœ signis necnon nolis, cymbalis, ac speculis plerisque datis diximus ei, ne propter nos caeteri qui aufugerant expavescerent, quoniam eorum amicos esse plurimum cupiebamus. Qui abiens jussa nostra solerter implevit, gente illa tota, quadringentis videlieet fere viris eum fœminis multis a silvis seeum ad nos eductis. Qui inermes ad nos ubi eum naviculis nostris eramus, omnes venerunt, et eum quibus tune amicitiam bonam firmavimus, restituto quoque eis alio, quem captivum tenebamus; et pariter eorum lintrem quam invaseramus, per navium nostrarum soeios, apud quos erat, eis restitui mandavimus. Porro ha;c eorum linter quae ex solo

Quatuor americi vesputii navigationes 38 i

arboris trunco cavata el multum subtiliter ett'ecta fuerat, longa viginti sex passibus et lata duobus brachiis erat. Hanc cum a nobis récupérassent, et tuto in loco fluminis repossuissent, omnes a nobis repente fugerunt, nec nobiscuni amplius conversari voluerunt. Quo tam barbaro facto comperto, illos mahx' fidei malœque conditionis existere cognovimus. Apud eos aurum duntaxat pauculum, quod ex auribus gestabant, vidimus. Itaque plaga illa relicta et secundum eam navigatis octoginta circiter leucis, stationem quamdam naviculis tutam reperimus ; in quam introeuntes tantas inibi comperimus gentes, ut id admirabile foret. Cum quibus facta amicitia, ivimus deinde cum eis ad plures eorum pagos, ubi multum secure multumque honeste ab eis suscepti fuimus, et ab eis intérim quingentos uniones unica nola emimus, cum auro modico quod eis ex gratia contulimus. In hac terra vinum ex fructibus sementibusque expressum, utciceram cervisiamve albam et rubentem, bibunt; melius autem ex myrrha^ pomis valde bonis confectum erat : ex quibus cum multis quambonis aliis fructibus gustui sapidis et corpori salubribus, abundanter comedimus, proptera quod tempestive illuc adveneramus. Hœc eadem insula eorum rébus supellectilive quammultum abundans est, gensque ipsa bona; conversationis et maioris pacificentia; est, quam usquam alibi repererimus aliam. In hoc portu decem et septem diebus cum ingenti placito perstitimus, venientibus quotidie ad nos populis multis, nos effigiemque nostram et albedinem necnon vestimenta armaque nostra et navium nostrarum magnitudinem admirantibus. Hi etiam nobis gentem quamdam eis infestam occidentem versus existere retulerunt, qua* gens infinitam habebat unionum quantitatem ; quodque quos ipsi habebant uniones, eisdem inimicis suis in belligerationibus adversus eos habitis abstulerant ; nos quoque et quemadmodum nascerentur edocentes. Quorum dicta vera profecto esse cognovimus, prout et maiestas vestra post hœc amplius intelligere poterit. Relicto autem portu illo, et secundum plagam eamdem, in quam continue gentes affluere prospiciebamus, cursu nostro producto, portum quemdam alium reficiendïc unius navicukv nostras gratia, in quo gentem multam esse comperimus, cum quibus nec vi nec amicitia conversationem obtinere valuimus, illis, si quandoque in terram cum naviculis nostris descenderemus, se contra nos asperc defendentibus, et si quandoque nos sustinere non valerent, in silvas aufugientibus et nos nequaquam expectantibus : quorum tantam barbariem nos cognoscentes ab eis exhinc discessimus. Tuncque inter navigandum insulam quandam in mari, leucis a terra quindecim distantem, vidimus, quam, si in ea populus quispiam esset, invisere concordavimus. In illam igitur accélérantes, quamdam inibi invenimus gentem, quas omnium bestialissima simplicissimaque, omnium quoque gratiosissima benignissimaque erat. Cuius quidem gentis ritus et mores eiusmodi sunt.

Hi vultu ac gestu corporis brutales admodum extant et ferini : singulique maxillas herba quadam viridi introrsum repletas habebant, quam pecudum instar usque ruminabant, ita ut vix quidquam eloqui possent. Quorum quoque singuli ex collo pusillas siccatasque cucurbitas duas, alteram earum herba ipsa quam in ore tenebant, alteram vero ex ipsis farina quadam albida, gypso minuto simili, plenam gerebant, habite

ùb2 QUATUOR AMERICI VESPUTIl NAVIGATIONES

bacillo quodam, quem in ore suo madefactum masticatumque sœpius in cucurbitam farina repletam mittebant, et deinde cum eo de eadem farina extrahebant, quam sibi post haec in ore utrinque ponebant, herbam ipsam, quam in ore gestabant, eadem farina respergitando : et hoc frequentissime paulatimque efficiebant. Quam rem nos admirati illius causam secretumque aut cur ira facerent satis nequivimus comprehendere. Hœccine gens, ut experimento didicimus, ad nos adeo familiariter advenit, ac si nobiscum sa;pius antea negotiati fuissent, et longœvam amicitiam habuissent. Nobis autem per plagam ipsam cum eis ambulantibus colloquentibusque, et intérim recentem aquam bibere desiderantibus, ipsi per signa se talibus aquis penitus carere insinuantes, ultro de herba farinaque quam in ore gestabant offerebant : propter quod regionem eamdem aquis deficientem, quodque ut sitim sublevarent suam, herbam ac farinam talem in ore gestarent intelleximus. Unde factum est, ut nobis ita meantibus, et circum plagam eamdem una die cum média illos concomitantibus, vividam aquam nusquam invenerimus, cognoverimusque quod ea quam bibebant aqua, ex rore noctu super certis foliis, auriculis asini similibus, decidente collecta erat. Quœ quidem folia eiusmodi rore nociurno tempore se implebant, ex quo rore, qui optimus est, idem populus bibebat : sed tamen talibus foliis pleraque eorum loca deficiebant. Hœccine gens victualibus, quœ in terra solida sunt, penitus carent, quinimmo ex piscibus quos in mari piscantur vivunt Etenim apud eos, qui magni piscatores existunt, piscium ingens abundat copia, ex quibus ipsi plurimos turtures ac quambonos pisces alios plures ultro nobis obtulerunt. Eorum uxores herba, quam in ore viri ipsi gerebant, nusquam utebantur : verum singulœ cucurbitam unam aqua impletam, ex qua biberent, habebant. NuUos domorum pagos nullave tuguria gens haec habet, prœterquam folia grandia qucedam, sub quibus a solis fervore sed non ab imbribus se protegunt : propter quod autumabile est, quod parum in terra illa pluitet. Cum autem ad piscandum mare adierint, folium unum adeo grande secum quisque piscaturus effert, ut illo in terram defixo, et ad solis meatum versato, sub illius umbra adversus œstum totum se abscondat. Haccine in insula quammulta variorum generum animalia sunt, quœ omnia aquam lutulentam bibunt. Videntes autem quod in ea commodi nihil nancisceremur, nos relicta illa aliam quamdam insulam tenuimus ; in quam nos ingredientes et recentem unde biberemus aquam investigantes, putantes intérim ipsam eamdem terram a nullis esse habitatam, propterea quod in ea neminem inter adveniendum prospexeramus, dum per areham deambularemus vestigia pedumquammagna nonnulla vidimus, ex quibus censuimus, quod si eisdem pedibus reliqua membra respondebant, homines in eadem terra grandissimi habitabant. Nebis autem ita per arenam deambulantibus, viam unam in terram ducentem comperimus, secundum quam novem de nobis euntes insulam ipsam invisere paravimus, ob id quod non quamspatiosam illam, neque multas in ea habitare gentes existimavimus. Pererrata igitur secundum eamdem viam una fere leuca, quinque in convalle quadam, quœ populatte apparebant, vidimus casas : in quas introeuntes quinque in illis reperimus mulieres, vetulas videlicet duas et iuvenculas très : quœ quidem

QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES 383

orrnes sic statura procera; erant, ut inde valde miraremur. Hœ autem, protinus ut nos intuita; sunt, adeo stupefactte permanserunt, ut aufu giendi animo penitus deficerent. Tumque vetulœ ipsas lingua eorum nobiscum blandiuscule loquentes, et sese omnes in casam unam recipientes, permulta nobis de suis victualibus obtulerunt. Eœdem vero omnes longissimo viro statura grandiores erant, et quidem œque grandes ut Franciscus de Albicio, sed meliore quam nos sumus proportione compacta,'. Quibus ita compertis, post ha."c una convenimus, ut iuvenculis ipsis per vim arreptis, eas in Castiliam quasi rem admirandam abduceremus : in qua deliberatione nobis existentibus, ecce xxxvi vel circiter viri, multo quam fœminaî ipsœ altiores, adeo egregie compositi ut illos inspicere delectabile foret, casam ipsam introire occœperunt : propter quos tanta tune affecti fuimus turbatione, ut satius apud naviculas nostras quam cum tali gente esse duxissemus. Hi etenim ingentes arcus et sagittas necnon et sudes persicasque magnas instar clavarum ferebant. Qui ingressi loquebantur quoque inter se mutuo, ac si nos comprehendere vellent. Quo tali periculo percepto, diversa etiam inter nos tune fecimus consilia : unis, ut iI!os in ipsa eadem casa invaderemus; aliis vero nequaquam, sed foris potius et in platea; et al!is, ut nusquam adversus eos pugnam quœreremus, donec quid agere vellent intelligeremus, asseverantibus. Inter quœ consilia casam illam simulate exivimus et ad naves nostras remeare occœpimus : ipsique quantus est lapidis jactus, mutuo semper loquentes nos insequuti sunt, haut minore quam nos, ut autumo, trépidantes formidine, cum nobis mirantibus ipsi quoque eminus manerent, et nisi nobis ambulantibus non ambularent. Cum vero ad naves nostras pertigissemus, et in illas ex ordine introiremus, mox omnes in mare prosilierunt et quammultas post nos sagittas suas iaculati sunt, sed tune eos perpaueum metuebamus : nam tune machinarum nostrarum duas in eos, potius ut terrerentur quam ut interirent, emisimus. Quarum quidem tumultu percepto, omnes eonfestim in montem unum propinquum fuga abierunt. Et ita ab eis erepti fuimus, discessimusque pariter. Hi omnes nudi, ut de prioribus habitum est, eunt : appellavimusque insulam illam Gigantum ob proceritatem eorum. Nobis autem ulterius et a terra paulo distantius transremigantibus, sœpius interdum cum eis pugnasse nobis accidit, ob id quod quidquam a tellure sua sibi tolli nequaquam permittere vellent. Et utique quidem repetendce Castilite propositum iam nobis in mentem subierat, ob id potissimum, quod uno iam fere anno in mari perstiteramus, nec nisi tenuem alimentorum neeessariorumque aliorum munitionem retinebamus. Quae quidem adhue ex vehementibus, quos pertuleramus, solis caloribus iam contaminata inquinalaque erant, cum ab exitu nostro a Campiviridis insulis usque tune continue per torridam navigassemus zonam, et transversim per lineam œquinoctialem bis, ut prœhabitum est. In qua quidem voluntate nobis perseverantibus, nos a laboribus sublevare nostris Santifico eomplacuit Spiritui : nempe receptum quempiam pro rursum novandis navalibus nostris nobis quasrentibus, ad gentem quamdam pervenimus, quae nos cum maxima suscepit amictia, et quam quidem unionum perlarumve orientalium comperimus in numéro maximo tenere. Propter quod qua-

S84 QUATtrOR AMERICl VESPUTII NAVlGATlONES

draginta et septem diebus ibi perstitimus, et centum decem et novem unionum marchas pretio, ut asstimabamus, quadraginta non superante ducatos ab eis comparavimus. Nam nolas, specularia, christallinosque nonnullos, necnon levissima electri folia quœdam eis tantum propter ea tradidimus. Nempe quotquot quilibet eorum obtineret uniones, eos pro sola nola donabat. Didicimus quoque interdum ab eis, quomodo et ubi illos piscarentur : qui et quidem ostreolas, in quibus nascuntur, nobis plures largiti sunt. Et pariter nonnullas mercati fuimus : ubi in quibusdam centum et triginta uniones, in quibusdam vero non totidem reperiebantur. Noveritque maiestas vestra, quod nisi permaturi sint, et a conchiliis in quibus gignuntur per sese excidant, omnino perfecti non sunt, Quinimmo in brevi, ut sccpius ipse expertus sum, emarcescunt, et in nihil redacti sunt. Cum vero maturi fuerint, in ostrea ipsa inter carnes, praster id quod ipsis carnibus hœreant, se séparant : et huiuscemodi optimi sunt. Effluxis igitur quadraginta et septem diebus, necnon gente illa, quam nobis plurimum amicam effeceramus, relicta, hinc ab eis excessimus, ob plurimarum reruni nostrarum indigentiam, venimusque ad Antiglia.» insulam, quam paucis nuper ab annfs Christophorus Columbus discooperuit, in qua reculas nostras ac navalia reficiendo, mensibus duobus et diebus totidem permansimus, plures interdum Christicolarum inibi conversantium contumelias perpetiendo, quas, prolixus ne nimium fiam, hic omitto. Eamdem vero insulam vigessima secunda lulii deserentes percursa unius mensis cum medio navigatione, Galicium tandem portum octavo mensis Septembris subivimus : ubi cum honore profectuque suscepti fuimus. Et sic per Dei placitum finem nostra cepit secunda navigatio.

QUATUOR AMERICI VESPUTII NAVIGATIONES 385