‹ Annales de l'imprimerie des Estienne; ou, Histoire de la famille des Estienne et de ses éditionsChapitre 49 sur 178 · De Haereticis a civili magistratu · texte numérisé non relu

De Haereticis a civili magistratu

puniendis Libellus, adversus Martini Bellii farraginem, & novorum academicornm sectam, Theodoro Beza Vezelio auctore.— Oliva Roberti Stephani. m. d.

uni. In-8.

On a justement flétri la barbare intolérance qui s'est souillée du très inutile crime de ce supplice ; et si, dans toutes les eroyances, la vraie piété le condamne, il ne peut pas davantage être rendu excusable par les exigences de la plus soupçonneuse police. Ce lut une atrocité que ses auteurs ne réussirent pas même à colorer du moindre prétexte de nécessité publique. Servet put être un rêveur, mais il étoit inoffensif, et Calvin , ainsi que ses disciples, ne le furent point. Ce que dit très bien H. Grotius (Animadversiones in Rivetum). « Servetus , quicquid tandem senserit, de quo mibi non satis patet , turbator certè Genevensis reipublicae non fuit. Nam neque cœtus collegit, necjue Genevye morari voluit, sed considère Calvinum, cujus de discipulis omnia, ubicumqtie invaluere, imperia turbantibus idem dici non potest. »

9. Alphabetum Hebraicum : accuratiora omnia. — Oliva Roberti Stephani.

m. d. uni. In-8.

10. Alphabetum Graecum, cumTheodori Bezae scholiis, in quibus de germana Graecse linguas pronunciatione dissent.

— Oliva Roberti Stephani. m. d. uni.

In-8.

\\. Ambrosii Calepini Dictionarium, quarto & postremo ex Roberti Stephani latinae linguœ Thesauro auctum. — m. d. un. A la fin .- Excudebat Robertus Stephanus in sua officina. Cal. Jan.

m. d. liiii. 2 vol. in-fol.

Très déterminé à ne point grossir mon livre par la facile et oiseuse réimpression d'inutiles préfaces et dédicaces, je ne crois pas me mettre en contradiction avec moi-même en introduisant ici la presque totalité de cette préface de Robert. Ce seroit une faute de l'omettre, malgré l'étendue de la citation.

« Rol>. Stephanus Lectori. Permiruni est, quod inter homines aliqui reperiantui ea i audaciâ & impndentia ul alienum labo-

rem ad se libenter transférant Quum nos

adhuc scholastiei essemus , videremusque quantopere opus esset Dictionariis integris atque emendatis, instituimns instaurare atque emendare Dictionariiim Calepini. Quum-

que Aideremus ilhul non sufficere cœpi-

mus aliud novum edére, qnod Thesaurum Lioguae Latinae appellavimus. Ad qnod absolvendnm perninltos libros legimus, in priniis eorinn qui suis commentariis Latinos au tores explicarunt . . . Quumque eogitaremus aliquid adhuc efficere & certius & melius, dedimus operam, ut Cicero etet crique ejusdem puritatis et authoritatis diligenter legercntur. Quo in génère maximos sanè indices confe-

eimus Cœpimus denuo imprimere no-

strum Thesaurum, tum corrigentes , tum augentes, &c. Hoc quum singulari quadam diligentià & industrie egissemus, quidam in Aquitanica sive Lugdunensi Gallia Typograplu , quibus nune librum non licebat propter regium privilegium imprimere, editionem Calepini suscipiunt, addentes tum dictiones, tum formas loquendi ex ïhesauro nostro sumptas, inlerdum decem lineas, interdum viginti , aliquando dimidiam columnam , nonnunquam etiam unam inte-

gram Quotiescunque ipsorum impressio

venditione est distracta, liinc & illinc evellunt minuta cpueclam fragmenta, eaque prioribus addunt, cum nova semper epistolà, &c. Nec vero istis compilatoribus (quorum nominibus parco) dissimulavi, me, quod mihi furati fueranl, jure meo vendicaturum ; id quod certe hoc tempore faccre volui, praesertim quum intellexerim eos velle adhuc librum istum coacervare, mcum Thesaurum compilando... quem nos postrcmô adornamus, corrigentes ca, quae mendosa sunt ; et, (pue redundant, resecantes ; eumque augentes Graeca etiam addentes Nec in-

stituam longam querelam de iis qui in Germania hune Thesaurum contractum impresserunt, no\am inscriptionem Promptuarii ei dautes. cum longissima epistolà... Neque plura dicam de eo ipso Thesauro, qui Veneliis est impressus ; in quo ne ea quidem errata emendaverunt quae nos prœtermiseraiiius ; tantummodo gneca ex Calepino in illiim rhesaurum branstulerunt... Equidem poteram hœe omnia declarare in praefatione akerius cujusdam lil>ri. sed non tam opportuao tempore & loco (piain in edendo atque iinpiiiix'iidf) isto lil»io [ntcrea autem quoi

millia erratorum deprehensa... Quam prseter operis rationem infarta multa (quae tamen intégra reliquimus, ne quid Calepini aucti amatores a nobis detractum quereren-

tur) Quum operis nostri exemplar

emendatum dare arbitrât! essemus, in excudendo parandum fuit, & ex tempore praestandum, quod fieri potuit : plura alias praestituri, vitam si Dominus longiorem commodaverit, non in hoc castigando, sed novo

plane formando Neque vero intérim

cessabunt amici fesso Atlanti humeros supponentes, ab emendando nostro Latiuae Liuguae Thesauro & augendo, grœcisque dictio-

nibus formisque adjiciendis et in novo

Graecae lingnae Thesauro absolvendo , in quo eamdem quam in latino, observatam rationem conspicies, ex optimis delectissimisque Graecorum grammalicis, poetis, rhetoribus, oratoribus , historiographis , & variarum rerum scriptoribus. Quae dum tibi, lector,

magnis vigiliis parentur , Deum pre-

cibus adito , ut vires animosque mihi & amicis augeat, quo a nobis cœpta, aliquando perfecta accipias, etiam in literis sacris, Vale, Ex urbe. m. d. lui. Cal. Jul. »

M. Francisci Hotomani Commentariorum in OrationesM. T. Ciceronis priraum volumen. — Excudebat Robertus Stephanus in sua officina. Anno m. d.

liiii. Idib. Augusti. In-fol.

Très estimables Commentaires dont la suite n'a point paru. Ce premier volume ne contient que treize oraisons, pro P. Qu'mctio, Sext. Roscio, Q. Roscio, Verrinœ Septem, pro M. Fonteio, A. Cœcina, pro lege Manilia. Dans sa Préface, le commentateur se plaint en ces termes de l'altération des textes dans la plupart des éditions de Cicéron :

« Adhibui manuscriptorum codicum et

eorum qui ex impressorum officinis prodierant , numerum non parvum. Cognovi in impressis libris tantam repugnantiam ac dissensionem , ut ipse (opinor) Tullius , si revivisceret, sua haec scripta vix agniturus

esse videatur » Les commentaires sur

les Verrines sont dédiés à Théodore de Beze, par une préface spéciale de l'auteur, datée nr. Id. Feb. m. d. lui.

HOBERTUS STEPHANUS PRIMUS. 1555-5G

Page 1