I.ETTRE DliXXXTI

Délibérations de la commission des Etats de Hollande et des Amirautés. Instructions à donner aux capitaines qui escortent les navires marchands.

Woensdag, 6 Oct. 1756.

Continuatie van besoigne.

Denik dat rapport aan H. K. H. van de swarigheden gedaan sijnde, de Princesse had geseid dat niet kwalijk soude nemen en selfs permitteerde de gedagten te uitten. Dat dese morgen bij de Princesse geweest sijnde, H. K. Hgeseid had dat sij persisteerde bij haar ad vis.

Onderscheid in de woorden en niet in de sin; andere onderscheid in de sin etc., geen intensie om iemand te laedeeren. Verklaren dat de extensie praefe" rabel, oneindig praeferabel voor die van de Admiraliteiten tôt pag. 4, 5.

Maar op pag. 3 van praeadvis soude men denken dat er een praedilectie geweest is van de Admiraliteit voor een nabuurige mogentheid.

N. B. de extensie van H. E. H. 25 maal.

Admiraliteit Amsterdam ad idem.

Admiraliteit N. Q. „ „

Ridderschap Op de nieuwe extensie en aile remarques soo schiel^k niet kunnen expliceeren; sijn in het generaal van gedagten dat men het tractaat van 1674 moet vasthouden, maar men ook moet considereeren de constitutie van de Republicq en de gevolgen voor de commercie om die niet in het geheel stil te doen staan; dat in vorige besoignes sig hebben geconformeert met de gedagten van H. K. H. en nu wederom nadere voorslageu vernemende, liefst soude sien dat het rapport soude werdon uitgebracht dien conform, om dan occasie te hobbon nader op deze importante materie delibereeren. Dort conformocren sig in ailes met de Aduiiralitoiten, in

327 [1756. Octobre.

hetgeen maar woordelijk différent maakt, conformeeren sig met beyde advisen.

Op het tempérament door H. K. H. voorgeslagen over het inladen van masten en scheepstimmerhout, eerst secuur sijn dat Engeland dan vergenoegt soude sijn, en alsdan veele speculatie tusschen de swakken staat en de verplichting om de commercie te protegeeren, want dat het woord van scheepstimmerhout ver geëxtendeert [kan] werden; het soude ook effect kunnen hebben op de navigatie. Deenen en Sweeden soude ondertusschen die négocie vrij drijven en die tak gediverteert werden, sonder dat Engeland tegenwoordig de vrugt daarvan soude hebben; dat raakt de commercie; nu moet men de saak politique aanschouwen. De Republicq moet vaste principes houden. Heeft aangenomen de neutraliteit te onderhouden ; maar waarom heeft Vrankrijk met ons die neutraliteit wel willen aangaan? om van onse vlag te profiteeren. Als men nu een verbod doet na Vrankrijk, en niet na Engeland, sal Vrankrijk niet seggen dat wij de neutraliteit niet observeeren? Dat in dese omstandigheden , daar de Republicq de reden, de billickheid, de tractaten voor sig heeft niet tôt die laagheid moet komen om sulke pas te doen als by H. K. H. werd voorgeslagen. De eer also wel tegen Engeland als tegen Vrankrijk; maar wij hebben selfs niet de verseekering dat Engeland dan content soude sgn, want K. H. H. proponeert het als een proefneming; bedanken de Heeren van de Admiraliteit voor het expédient door haar voorgeslagen, namentlijk verbod generaal van de Admiraliteit en een secreet acte om sulks niet te permitteeren na Vrankrijk. Als men wist dat het in Engeland daarbij soude blijven, soude men sig daarmede genoegen en aan de kroon van Engeland, onder de hand, kennis geven dat, als men wist dat Engeland daarmede content soude wesen, men dan die ordre aan de Admiraliteiten soude geven.

Dat op de ordres te geven aan convoyers, klaar dat de schepen gebragt moeten werden na de plaatsen

1756. Octobre.] 328 —

van hare destinatie; de instructie klaar genoeg om de superioriteit klaar te maken, best te volgen de woorden van de acte van 3 Novemb. 1656, maar nog klaarder maken.

Op de rest met de Admiraliteiten Haerlem bedanken de Heeren van de Collégien ter Admiraliteit voor haar attentie; hebben in een vorige besoigne sig geuit, selfs meer als andere leden, en soude daarom sig kunnen dispenseeren van te spreken op de saak daar de Heeren van Dort sig op hebben geuit met soo veel soliditeit, maar te considereeren dat er in een vorig besoigne een praeadvis van de Admiraliteiten, waarop versogt is het advis van H. K. H., die de goedheid heeft gehad van haar advis te geven, dog dat men volkomentlijk sig niet heeft kunnen conformeeren met de gedachten van de Princesse, daarom gevraagt het advis van de Admiraliteiten op het advis van de Princesse, en daarom bedanken nog meer de Admiraliteiten; bedenken op het advis van de Princesse om tôt een proefneming iets toe te geven sonder eens te weten of het voldoen soude ; gelijk ook op het point van de ordres te geven aan de capiteinen, en denken niet dat een lid sig met de Princesse soude conformeren; dat het advis van de Admiraliteiten op solide gronden staat en dat op dien voet het rapport soude moeten werden uitgebragt en de Admiraliteiten versogt haar redenen in scriptis te brengen of over te geven om dan gedrukt te worden. Een bedenken op het advis van Dort: niet aan Engeland vragen of sij daarmeede te vreden sijn, maar alleen op de voet, reeds gestabileert, het tractaat vast houden en verklaren dat wy de vriendschap willen houden, dog de tractaten en de independentie houden; dat met een verbod te doen, niet onbepaalt, maar bepaalt, ex. gr. voor een maand. De proefneming soude dan in effect geschieden. Soo dat lukt, wel; soo niet, niet met al doen; verwagten niet dat andere leeden anders denken.

Deirt bedanken de Admiraliteiten, conformeeren sig, ailes

. 329 — [l''56. Octobre.

blij vende in sijn geheel; goûteeren de voorslag van Haerlem om te bepalen op een of twee maanden; op de ordres aan de capiteinen te volgen de ordres gegeven aan de Ruiter.

Leyden met Delft. Amsterdam wenscht dat er een volkome eenparigheid tusschen H. K. H. en de Admiraliteiten , maar aangenaam dat gehoort hebben dat de Princesse , nadat sij gepersisteert heeft, wel mag lijden dat de Admiraliteiten haar advis uitten; conformeeren sig met het advis van de Admiraliteiten; vinden het gevaarlijk te amplecteeren het advis of expédient door H. K. H. voorgeslagen ; slaan dan af die voorslag als andere leeden voor haar hebben gedaan, maar vinden selfs swarigheid in de voorslag door de Admiraliteiten gedaan op het point van het verbod van uitvoer van masten, etc., want men soude dan sien dat, niettegenstaande dat verbod, het publicq soude evenwel sien dat den uitvoer geschied. Het expédient nog niet aannemelijk, voor alsnog niet. Hoe sullen de Admiraliteiten permissie verleenen? met een préambule? Blijven dan liever bij het eerste prae- Hdvis van de Admiraliteiten; attentie te maken op de reflexie door Dort gemaakt op de instructie. Op het point van de geblocqueerde plaatsen met de extensie van de Admiraliteiten, maar voor de tijd van een maand. Als men soo resolutie neemt , die communiceeren aan Denemarken en Sweden.

Gouda met Admiraliteiten.

Rotterdam bedanken de Admiraliteiten en aïs wel overwogen hebben de advisen van H. K. H. en van de Admiraliteiten, in eenige pointen eens, en daar discrepantie is, met de Admiraliteiten, soowel om het welwesen van de commercie, als om politique redenen. Geen antwoord nog van Engeland. Sij soude nog sterker op haar stuk staan, edog, om de swakke staat, wenschen om een expédient. Sijn geëmbarrasseert dat expédient aan te nemen, sonder permissie van principalen; dog sagen veel liever dat geamplecteerd wierd het eerste advis

1756. Octobre.] 330 —

van de Admiraliteiten ; op de ordres sijn de iustructien klaar genoeg. Aile explicatie superflu en embarrassant, want superioriteit niet gemakkelijk te bepalen. Met de Admiraliteiten om te blijven bij de instructien. Op geblocqueerde plaatsen met Admiraliteiten , maar bepaalen voor één maand, om Engeland onse goede wil te doen sien, en, aan de andere kant, dat wij ailes niet voor gereed geld willen aannemen. Sehiedam met Admiraliteiten en met Amsterdam. Alkmaar stellen sig geen partije en sullen sig schikken; vreesen dat een verkeerde bravoure den staat in ongelukken soude kunnen entraineeren, dog inclineeren voor het advis van Admiraliteiten, conform aan acte 1656. Versoeken dat het advis geextendeert mag werden. Hoorn met de Admiraliteiten en met Amsterdam. Enkhuysen met Admiraliteiten en Amsterdam. Medenblik met Alkmaar.

Conelusie met Admiraliteiten en bepaling van één maand, in plaats van bij provisie.

Denik maakt swarigheid haregedagten in scriptis te geven. Haerlem insteert daarop om de principalen te instrueeren en het opus compleet te hebben.

I^ETTRE DL.XXXTII.

Louis de Brunsvic à W Bentinck. La Gouvernante souhaite que le prince de Nassau-Weilbourg entre au service de la République. Le roi de Prusse demande la médiation de la République.

A la Haye, ce 16 Octobre 1756 le soir.

Monsieur I

.... Ce matin à 10 heures j'ai reçu le billet cijoint de la Princesse, dont je vous envois la copie. Je n'ai pas tardé un moment de l'envoyer à M^ le

— 331 — [1756. Octobre.

Conseiller-Pensionaire pour qu'il soye au fait, et voici ce qu'il m'a répondu. ~ A midi et demi je me suis rendu moi-même chés S. A. R. Je lui ai dit que je venois lui témoigner ma reconnoissance de la communication qu'elle avoit bien voulu me faire et pour recevoir ses ordres, si elle en avoit à me donner. La Princesse, sans me répondre, me fit plusieurs révérences et parla d'abord sur ce que Hellen lui avoit dit avant-hier au soir au sujet de la médiation, que le Roy de Prusse souhaite que la République s'en charge entre les quattres parties belligérantes '). A cette occasion la Princesse me témoigna être fort chocquée de la conduite de Hellen à son égard, parce qu'il lui avoit fait cette confidence comme à elle seule, sans exception de personne, et qu'ensuite pourtant le Greffier étoit venu chés elle, en lui disant que Hellen lui avoit dit la même chose et que lui, Greffier, l'avoit dit au Conseiller-Pensionaire. Elle me demanda ensuite si Hellen ne m'en avoit pas parlé. Je lui dis que non, ne l'ayant pas vu du tout depuis qu'il avoit été chés moi avec Lentulus'). Après que la Princesse m'avoit fait beaucoup de plaintes contre Yorke et contre l'Angleterre et parla ensuite de choses indifférentes, voyant qu'elle ne me parloit pas du tout de son billet, ni de Weilbourg, je me levai pour partir; étant près de la porte, elle me disait tout haut en présence de Madame la Princesse Caroline: «Vous me permettes donc que j'at- „tache le Prince de Weilbourg au service de la République?" Elle prononça ceci avec un embarras

•) Cf. Pol. Gorresp. Friedr. d. Gr. t. XIH, p. 498.

*) Le baron R. S. Lentulus, envoyé à Londres pour apporter la nouvelle de la victoire de Lobositz. Cf. Pol. Corr. Friedr. d. Gr. t. XIV, p. 34.

1756. Octobre.] 332 —

qu'elle tâcha de cacher par un ton riant et mocqueur. Je répliquai en souriant, que je croyois que ma permission ne venoit pas à propos dans cette occasion, surquoi elle me fit une révérence, sans rien répliquer là-dessus et elle me souhaita un heureux voyage pour ma campagne. Je n'entrerai point dans quelque détail sur cette affaire, laquelle n'a pas besoin de commentaire; vous en ferés bien vous-même. Je ne vous envois point l'original de Madame la Princesse, parce que j'en pourrois avoir besoin. Vous aurés la bonté, Monsieur, de me restituer le billet du Pensionaire, auquel j'ai aussi fait rapport de la visite que j'ai fait à Madame la Princesse et sur lequel je n'ai pas encore de réponse ....

LOUIS DE BRUNSVIC

La Haye, ce 15 Oct.

Le Prince de Nassau Weilbourg*) souhaite ardemment d'être attaché au service de l'Etat. Je ne puis approuver aussy qu'il serve contre les Roys d'Angleterre et de Prusse. Cependant je n'ai pas voulu me déterminer sans vous en avoir fait part, me trouvant toujours si bien de vos conseils, mon bon Duc, que je vous importune souvent, étant toujours votre sincère amie,

Anne.

Monseigneur !

Je suis pénétré de la plus vive reconnoissance de la bonté, que V. A. S. m'a bien voulu communiquer le billet de S. A. R. Je suis étonné que Madame la Princesse va si en avant, sans consulter personne, au moins autant que jesai, de la province de Hollande, car il paroit clair que la résolution est prise*); ce qui est bien singulier, vu les

•) Cf. t. n, p. 883 svv.

*) Steyn veut dire : la résolution do marier la princesse Caroline au prince de Nassau-Weilbourg.

— 333 [1756. Octobre.

résolutions de l'Etat prises sur le mariage de la Princesse Caroline *).

Il me semble, Monseigneur, que Madame la Princesse a senti qu'avec décence elle n'a pas pu passer V. A. S. et qu'elle a voulu éviter toute discussion là-dessus, mais comment cette affaire sera prise chez nous et des autres provinces, c'est ce que je ne puis pas décider, mais qu'il ne sera pas agréable qu'on a pris la résolution avant de consulter là-dessus, est assez certain. Comme je ne pourrai pas omettre d'en donner quelque connoissance sous main aux principaux membres, on apprendra bientôt comment ils pensent là-dessus.

Pour moi je croyois que ce Prince, au lieu de s'attacher pour le présent à l'Etat, feroit mieux de tâcher de se distinguer dans ce tems-ci dans un autre service, et je ne trouverois aucun obstacle dans cette supposition que ce Prince seroit dans le service du Roi d'Angleterre ou dans celui du Roi de Prusse, mais peut-être on ne le voudra pas exposer à de si grands dangers et à s'éloigner d'ici. Au reste je suis trop ignorant quel pian S. A. R. se propose pour faire entrer ce Prince pour le présent dans notre service.

La communication *) que j'ai reçu hier de M"", de Hellen est bien singulière , comme il est aussi étonnant que Madame la Princesse n'en a pas parlé un mot dans la Conférence, n paroit par cette démarche du Roi de Prusse, autant que je juge, qu'il voudroit bien être tiré de cette guerre, dont les conséquences sont si douteuses. J'ai l'honneur ....

P. 8TEYN.

') La résolution du 16 Nov. 1747 relative à la succession dans la ligne féminine.

») Cf. p. 331.

1756. Octobre.] 334 —