C. BENTINCK

Je vois, Monseigneur, que j'ai manqué de répondre à un article de la lettre de V. A., c'est touchant le mémoire qu'elle me fait la grâce de me promettre de m' envoyer. V. A. aura vu par la lettre à M"", le Greffier, dont j'ai déjà fait mention, que j'ai fait au Duc de Newcastle les argumens que je pouvois lui faire. Je serai très charmé si V. A. veut me faire la grâce de me fournir encore des matériaux, dont je ferai tout l'usage que je pourrai. Permettez moi seulement» Monseigneur, de la prier que, si elle me les envoyé dans un mémoire formé, ce mémoire soit conçu dans des termes, qui ne fassent pas plutôt continuer les disputes que de les faire cesser, et que V. A. veuille encore considérer, s'il ne vaut pas mieux que je dise les faits de bouche, que de les donner par écrit. Je trouverai peut-être occasion de lesfaire venir à propos, tantôt l'un, tantôt l'autre, sans en venir à de si grandes discussions et sans aigreur.

171 — [1748. Mai.

LETTRE XCII

Le greffier Fagel au Prince d'Orange. Affaires de Prusse. A Aix on a signé les 'préliminaires.

Hage, den 3 Mey 1748.

Doorlugtigste Furst en Heer.

Seedert U H^^ vertrek is mij nietwes alhier voorgekoomen dat U Hoogheids attentie meriteert, als de nevensgaande missive van den Heer Grave van Gronsvelt'), waaruit U H. sien suit dat den Koning van Pruyssen het werk van de visitatie der scheepen met veel ijver schijnt op te vatten en dat daarin door deszelfs minister, de H^ d'Ammon, malicieuselijk werd opgeset. De H'^ Raadpensionaris, die met hem een sérieuse conversatie daarover gehad heeft, heeft voornaamentlijk met hem gedisputeert over de sin en meening van 't regt der volkeren en ik weet niet dat ik iets anders aan hem gesegt heb, wanneer hij mij op die materie in een seer hooge taal heeft onderhouden, als dat het mij eenigsints verwonderde, dat men de Republic'q thans soo sterk daarop pousseerde, daar deselve ailes tragtte te doen wat tôt genoegen van de Koning konde strekken; dat wij in deesen een gemeene saak hadden met Engeland en dat, schoon het antwoord van Engeland in substantie hetselve was als het onse, men van onse swakheid scheen te willen profiteeren om ons te dwingen van verandering te

*) B. I. S. A. van Diepenbroeck , comte de Gronsfeld, envoyé extraordinaire à Berlin depuis Novembre 1747 {Res. Roll. 1747 p. 766). Cf. Polit. Corr. Friedr. d. Gr. t.V,n0.2761sqq. Les puissances maritimes avoient interdit tout commerce avec la France à leurs sujets et le commerce d'articles de contrebande aux puissances neutrales. Cf. Secr. Res. Eoll. le 30 Nov. 1747. Pol. Corr. Friedr. d. Gr. t. V, n»". 2916, 2943.

1748. Mai.] 172

maaken in de genoome resolutie ; ailes egter met aile moogelijke discretie en sonder iets te zeggen dat na eenige violentie soude smaaken, gelijk de heer d'Ammon dan ook uiterlijk seer content van mij is vertrokken ; dog dien heer moet een verkeerd gebruik gemaakt hebben van deese conversatie, dewijl daarop gevolgt is de declaratie in de brief van den Grave van Gronsvelt vervat. Ik heb met den heer Raadpensionaris overlegt of iets en wat in deesen nader te doen was en ben met sijn WelEd. geconvenieert, dat hij desselfs gedagten soude laaten gaan, of men iets meerder aan den Koning van Pruyssen soude kunnen toegeeven als bij het laaste antwoord is gedaan, en dat ik ondertusschen den Grave van Gronsvelt soude informeeren van hetgeen met den heer d'Ammon alhier gepasseert is en de kwaade tournure die hij daaraan tragt te geeven, alsoo men alhier geen intentie heeft, als om met den Koning van Pruyssen in een goede verstandhouding te leeven. Het sal mij aangenaam sijn, bij occasie de gedagten van U H. hier op te moogen weeten, om mij daarna schuldpligtig te kunnen reguleeren.

H. K. H. heeft mij de eer gedaan van mij deese morgen te communiceeren U^ H^^ missive uit Breda, waaruit mij seer leed is te sien dat in de schikkingen met den Hertog ^) gemaakt, verandering is gekoomen en dat sulks de desseinen van U H. derangeert. . . .

H. FAGEL

P.S. Soo eeven doed H. K. H. mij de eer van mij te communiceeren de blijde en aangenaame tijding van het sluiten der préliminaires. Ik feliciteer U H. en onse Republicq daarover uit grond van mijn hart. Ik hoop en wensch dat wij nu haast het geluk zullen

') Le duc de Cumberland.

17eS — - [1748. Mai.

hebben van U H. weer hier te moogen sien, om ooggetuige te sijn van de blijdschap en dankbaarheid, die aile de ingeseetenen van 't land daarvoor aan U. H. suUen betoonen.

Missive van den Heer Grave van Gronsfeldt.

Berlin, den 27 April 1748.

WelEdele Gestrenge Heer.

De heer Baron van Mardefeld '), die vermits de aanhoudende indispositie van den heere Grave van Podewils ') de functien van eerste Minister der buytenlandsche zaken blijft waarneemen, heeft door een zeer vriendelijke boodschap mij op voorleden Woensdag tegen twaalf uuren aan sijn huys ontboden en aldaar uit naam en op ordre van S. K. M. van Pruyssen een declaratie gedaan, waarvan ik mij de eer zal geeven hiermeede van woord tôt woord, voor zo ver zulx mogelijk is, door het canaal van U WelEd.Gestr. aan H. Ho. Mog. verslag te doen. Welgem. heer Minister maakte een begin aan de conversatie met te zeggen^ dat de Koning, onvoldaan over het antwoord van den Staat ten opzigte van het visiteren en aanhouden van S^. M^. scheepen, hem van zeekere boodschap gelast hadde^), van dewelke sijn E. tôt soulaes van de memorie, die vermits sijn E^. nog aanhoudende onpasselijkheid zwak was, een kleine note schriftelijk opgesteld hadde en dat de vrijheid zoude neemen mij dezelve voor te leezen. Ik heb getragt om mij deese lecture (die op mijn versoek twee maal gedaan is, dewijl de heer Minister, alleenUjk ordre hebbende om mij de zaak mondeling te declareeren, niet konde defereeren aan de instantien die ik deed om copije van het opgestelde te hebben) te imprimeren en ik heb dezelve, op eenige expressien na, die mij seer *) essentieel voorkwamen, onthouden als hier volgt:

*) A. de Mardefeld, ministre d'état prussien. ') H. de Podewils, ministre d'état prussien. 2) Fol. Corr. Fr. d, Gr. t. VI, n^ 3020. *) Faut-il lire: seer weinig?

1748. Mai.] — 174

„Le Roy ayant apris avec beaucoup de déplaisir la „ manière dont le Ministère de Hollande s'est expliqué envers „Mr. le chambellan d'Ammon au sujet de la navigation des „ sujets de S. M., en répondant que la République feroit en „cecy cause commune avec l'Angleterre, à quoy l'un des „ ministres a ajouté qu'il sembloit que le Roy voulut traiter „les Hollandois en esclaves, que S. M. ne traitoit pas les „Anglois de même et que peut-être Elle jugeoit des premiers „par la foiblesse qu'on avoit eu dans ces conjonctures de „retirer le vaisseau garde-côte, mais que les conjonctures „pouroient changer, etc., m'a ordonnné de le témoigner à „Mr. l'Envoyé Extraordinaire et de luy déclarer, quoyqu' avec „ regret, que, puisque la République n 'avoit pas répondu aux „ représentations amiables du Roy d'une manière aussi satis- „faisante qu'en égard à la justice et à l'équité des demandes „de S. M. on auroit du s'y attendre, S. M. se verroit obligée „de prendre d'autres mesures pour indemniser ses sujets des „ pertes qu'ils pourroient souffrir de la part des armateurs „ou autres navires de la République; que S. M. ne confon- „droit pas celle-cy avec l'Angleterre; que par rapport à cette „ dernière, S. M. luy avoit fait déclarer qu'Elle indemniseroit „ses sujets par le moyen des dettes Angloises hypothéquées „sur la Silésie, mais que, quant à la République , la proximité „et la situation des Etats respectifs fournissoit à S. M. plus „d'un moyen de dédommager ses sujets des pertes injustes „que le procédé de la République leur occasionneroit, et „qu'Elle se verroit obligée d'y prendre recours, ce que toute ^fois Elle ne feroit qu'à regret, puisqu'EUe ne souhaitout rien „plus que de trouver dans le procédé de la République des „ motifs de cultiver de plus en plus l'amitié et le bon voisinage, „ comme ayant pour L. H. P. l'estime la plus distinguée."

Mijn antwoord was dat ik niet in gebreke zoude blijven van voorsz. declaratie aan mijne hooge principalen behoorlijk kennis te geeven en H. Ho. Mog. ordres daarop af te wagten ; dog dat ik inmiddels niet kon nalaten aan Sijne Exe. te betuigen, met hoeveel leetwesen ik 's Konings ongenoegen over het gegeeven antwoord van H. Ho. Mog. moest waaruemen, om zoo meer dewijl mij toescheen dat men onmogelijk

175 — [1748. Mai.

iets meer had kunnen beloven als aan S. K. Maj* toegestaan was; dat natuurlijker wijse H. Ho. Mog., zig in hetzelve geval met Engeland bevindende, met deese Kroon een gemeene zaak moesten maaken en dat H. Ho. Mog. niets anders deeden als hetgeen aile oorlogende Mogentheeden beregtigt en genoodzaakt zijn te doen; dat ik bovendien het eygentlijke voorwerp van 'sKonings ongenoegen niet kon bevatten, vermits er, mijns weetens, geen Pruissische scheepen genomen, veel minder bij onse admiraliteiten eenige uytspraken ten nadeele van 's Konings onderdanen gedaan waren en dat ik mij verseekert hield van de regtvaardigheid der decisien van de voorschrevene collégien, zoo wel als ook van de deferentie, die men bij voorkomende gevallen van wegens den staat jegens S. K. Maj^ immers zoo veel als jegens eenige andere Mogentheid van Europa zoude bewijsen. Op dit en op hetgeen ik nog verder aangaande deeze materie oordeelde te moeten zeggen, zonder egter mentie te maken van het discours dat aan een der ministers van den Staat in 't particulier toegeschreeven werd , repliceerde den heer Baron van Mardefeld, dat de Zee-mogentheeden tegenwoordig ailes voor contrebande en van goede prise verklaarden en er alzoo voor neutrale commercieerende natien niets overbleef te laden nog te vervoeren; dat het geval van 1706 niet kon werden geappliceerd, dewijl Koning Frederik den Eerste als geallieerde in den oorlog tegen Vrankrijk ingewikkelt geweest en door middel van de groote subsidien genoegsaam schadeloos gestelt was ten opzigte van het nadeel, dat de Zee-Mogentheeden door hunne prohibitien van die tijd aan S^". Maj^s commercieerende onderdanen toegevoegt hadden; dog dat men misschien zig over en weder kwalijk konde geëxpliceert hebben en derhalven, na het oordeel van Sijn Exe, goed zoude zijn zig nader te verstaan, waarbij Sijne Exe. veel cordate protestatien van desselfs zugt en lever voor een goede verstandhouding tusschen den Koning, sijnen meester, en H. Ho. Mog. voegde. Van de opregtheid deezer verseeckeringen, zoo wel als ook van de goede dispositien van den heere Grave van Podewils, ben ik volkomen overtuygt, maar moet teffens gissen dat S. K. Maj* door de berigten

1748. Mai.] — 176 —

van desselfs minister uyt den Haag en door de chimérique projecten van sommige baatzoekende soogenaamde koopluyden of directeurs van de commereie opgezet werd. . . .

B. I. S. A. G VAN GRONSVELDT.

liETTRE :ï:€iii.