‹ Averroes et l'averroïsme: essai historiqueChapitre 214 sur 235 · lbid., Bernays, Floril., p · texte numérisé non relu

lbid., Bernays, Floril., p

Je traité De Causis corruptarum artium*. « Nomen est u Commentatoris nactus, s'écrie-t-il , homo qui in Ansce totele enarrando nihil minus explicat , quam eum ipk sum, quem suscepit declarandum. Sed nec potuisset « explicare, etiamsi divino fuisset ingenio , quum esset (( humano, et quidem infra mediocritatem. Nam quid u tandem adferebat, quo in Aristotele enarrando posset (( esse probe instructus? Non cognitionem veteris memo- « riœ, non scientiam placitorum priscœ disciplina? et « intelligentiam sectarum, quibus Aristoteles passim sca- « tet. Itaque videas eum pessime philosophos omnes ance tiquos citare, ut qui nuîlum unquam legerit, ignarus ce grœcitatis ac latinitatis. Pro Polo Ptolomseum ponit, « pro Protagora Pythagoram, pro Cratylo Democritum ; « libros Platonis titulis ridiculis inscribit , et ita de iis ce loquitur, ut vel cœco perspicuum sit litteram eum in « illis legisse nullam. At quam confidenter audet pronuncc tiare hoc aut illud ab eis dici, et quod impudentius est, « non dici ; quum solos viderit Alexandrum, Themistium ce et Nicolaum Damascenum ; et hos . ut apparet, versos ce in arabicum perversissime ac corruptissime ! Citât enim « eos nonnunquam , et contradicit, et eum eis rixatur, « ut nec ipse quidem qui scripsit intelligat. Aristotelem ce vero quomodo legit? Non in sua origine purum et in- «. tegrum , non in lacunam latinam derivatum (non enim « potuit linguarum expers) , sed de latino in arabicum ce transvasatum2; in qua transfusione ex Graecis bonis « facta sunt latina non bona ; ex latinis vero malis arace bica pessima. » Vives cite ensuite un passage qui ne justifie que trop ses sarcasmes, mais dont la responsabi-

i. Opp. t. I, p. 410 sqq.

2. Il n'est pas besoin de faire remarquer l'énorme erreur que commet ici Vives. Huet l'a copiée, De clarls interprète p. 126 ( Paris, 1680).

lité , il faut l'avouer , doit retomber beaucoup plus sur le traducteur arabe que sur le commentateur. « Aristo- « telessi revivisceret, intelligerethaec, s'écrie-t-il, aut poser set vel conjecturis castigare? O hommes valentissimis « stomachis qui haec devorare potuerunt et concoquere , « et in haec tam ab Aristotelis sententia ac mente abhor- « rentia auscultare quae Aven Rois commentator commii< niscitur : favete linguis viro tanti nominis et alteri « Aristoteli. » La malheureuse secte des Herculéens1 lui fournit l'occasion d'intarissables plaisanteries. « Haec « sunt tua, an Herculeorum, ut tu vocas? Tua sunt, qui « adeo es impius ut impietates inserere vel tuo vel alieno « nomine semper gaudeas. Atqui hic est Aben Rois quem « aliquorum dementia Aristoteli parem fecit, superiorem « divo Thomee. Rogo te, Aben Rois, quid habebas quo « caperes hominum mentes, seu verius dementares? Ce- « perunt nonnulli multos sermonis gratia et orationis le- « nocinio; te nihil est horridius, incultius , obscœnius, « infantius. Alii tenuerunt quosdam cognitione veteris « memoriae, tu nec quo tempore vixeris, nec qua œtate « natus sis novisti , non magis praeteritorum consultus , « quam in silvis et solitudine natus et educatus ! Admira- « tione atque omnium laude digni sunt habiti qui praeu cepta tradiderunt bene vivendi : te nihil est scelerai< tius aut irreligiosius : impius fiât necesse est et aÔeoç « quisquis tuis monimentis vehementer sit deditus. Jam « die ipse , quare quibusdam placuisti? Audio, teneo, « non tua culpa est, sed nostra : non tu adferebas quo « pîaceres, sed nos adferebamus quo non displiceres. « Suavia erant obscuris obscura , inanibus inania , et « quibusdam pulchra sunt visa quae non ipsi intellige-

Page 1