CLXXXIV INTRODUCTION
sur le séjour de Mangold à Constantinople des détails tout à fait semblables à ceux que nous avons déjà rencontrés au sujet du duc de Normandie et du roi de Norvège. L'empereur byzantin use encore des mêmes procédés à l'égard de son hôte :
Rex..., non seditiosx voluntatis sententia, sed ut admiratam amplius illius experiretur prudentiam, publicam et omnibus communem apud forenses lignorum illi interdici jussit emptionem, ut dum materia sublata usibus ignis caruisset, quanam arte arnicas injurix obviare vellet, scire potuisset. Nec mora : philosophas noster indoctus elementi virtutem insequitur, naturam rimatur, et in quo duplici ex causa virtutem ampliorcm fore prsesensit in escam hoc illi contradidit : nam nuces comparari praecepit, atque lignorum vice ignem ex his ad usus necessarios fieri praecepit. Verum et prœter id quod necessitatis ratione fieri oportuit, ut popularium rumore publicatus amplius quam foret in re aurum possidere putaretur, pro ferramentis quibus plerumque equorum pedes munire usus est, aurichalcum, illorum ad formam ductum, ungulis equorum affigi praecepit, ut, mentita materia, coloris imaginatione aurum quod non fuit esse putaretur. In argumentum quoque fidei, ne forte opinantium falsata mens verum experiretur, unum ex his de auro fieri atque in suo loco œgre affigi jussit, ut in motu equi modica elevatione relictum facile ubi voluisset abjiceretur, ibique aspectum dubiae rei, non tamen sine ejus damno, faceret fidem; quod sic quoque factum est '.
Berthold, en allant faire un pèlerinage en Terre- Sainte, s'était lui-même arrêté à Constantinople en
I . Historia quomodo portio vivijîcœ crucîs Werdeam pervenerit, dans Oefele, Rerum Boicarum ccviptoreSy t. I, p. 334; G. Paris, /. cit., p. 536.