LE CHEVALIER DU ROF
Entre Lognez et le chevalier Lez-Brciz a été convenu un combat en règle.
Que Dieu donne la victoire au Breton, et de bonnes nouvelles à ceux qui sont au pays.
Le seigneur Lcz-Breiz disait à son jeune écuyer, un jour :
— Éveille-toi, mon page ; et le lève ; et va me fourbir mon épée;
Mon casque, ma lance et mon bouclier ; que je les rougisse au sang des Gaulois (desFranks).
Avec l'aide de Dieu et de mes deux bras, je les ferai sauter encore aujourd'hui»!
— Mon bon seigneur, dites-moi : n irai-je pas au combat à votre suite?
— Que dirait ta pauvre mère, si lu ne revenais pas à la maison 1 ?
Si ton sang venait à couler sur la terre, qui mettrait un terme à sa douleur?
— Au nom de Dieu ! seigneur, si vous m aimez, vous me laisserez aller au combat.
i Lez-Brciz semble ici foire un retour sur lui-même, et se souvenir de sa propre mère morie de chagrin en ne le voyant pas revenir au manoir. (K. le chant ier.)
Nam euz ked aoun rog ar C'hallaoued Kriz eo va c'halon, va dir lemmet.
Beza drouk gand aon neb a garo, Elec'h m'a eot me a ielo ;
Elec'h m'a eot me a ielo ;
Xec h ina vrezelot, me 'vrezelo. —
Monet eure Lez-Breiz d'ann emgann Nemed he floc'hig iaouank gant-han.
Sautez Anna 'r vor pa erruaz, Tre 'barz enn iliz lien a ieâz.
— Itron santez Anna benniget ; Iaouankig e teuiz d'ho kwelet ;
Ne oann ked ugent vloaz achuet ; Hag e ugent stourmad e oann bet,
Hag ho holl bon euz ho gonezet, Dre ho kennerz, iiron benniget.
Mar dann-rac c'hoaz vrar va c'hiz d'ar vro, Mamm santez Anna, me ho kopro.
Me a raio d'hoc'h eur gouriz koer A rai teir zro endro d'bo moger, -
Ha teir d'hoc'b iliz, teir d'ho pered ; lia teir d'ho touar ; pa vcnn digouet ;
Hag eur banniel voulouz-satin-gwenn, Eunn troad olifant flour d he dougen,
Ha seiz kloc'h arc'hant a roinn ouspenn A gano ge, noz-dez, war ho penn.
Je n'ai pas peur des Gaulois; mou cœur est dur, tranchant
mon acier.
Qu ou y trouve à redire ou non, où vous irez, j'irai moimême;
Où vous irez, j'irai moi-môme; où vous combattrez, je combattrai. — .
Lez-Breiz allait au combat, son jeune page avec lui pour touic suite.
En arrivant à Sainte-Anne d'Armor, il entra dans l'église.
— 0 sainte Anne, daine bénie ; je vins bien jeune vous rendre visite ;
Je n'avais pas vingt ans encore ; et j'avais été à vingt combats,
Que nous avons gagnés tous par votre assistance, 6 dame % bénie !
Si je retourne encore au pays, mère sainte Anne, je vous ferai un présent.
Je vous ferai présent d'un cordon de cire qui fera trois fois le tour de vos murs.
Et trois fois le tour de votre église, et trois fois le tour de votre cimetière, et trois fois le tour de votre terre, arrivé chez moi. »
Et je vous offrirai une bannière de velours et de satin blanc, avec un support d'ivoire poli.
De plus, je vous donnerai sept cloches d'argent qui chante* rout gaiement nuit et jour sur votre tête*
Ha teir gwech ez inn war va daoulin Da gerchat dour evit ho pinsin.
— Ke d'ann cmgann, ke, marchek Lez-Breiz : Mont a rann-me gen-oud-de ivez. —
— Klevet-bu? 'ma Lez-Breiz o lonet Gant-han cur slrollad hag hen fardelî
Ha ! dindan han eunn azenik gwenn Eur c'habestrik kanab enn he benn, ,j
Hag eur floc'h bihan enn be gichen ;
Hag hen, hervezar vrud, eur gwall-zcu. —
Floc'h bihan Lez-Breiz daF m' ho gwelaz, Tost-oc h-tost d'he vestr en era riblaz :
— Sellet-hu ! Lorgnez o lont enn lient ! Eur slroll marc'heien 'nn he ziagent.
Eur stroll marc'heien adren he gein :
Dek zo, ha deg ail, ha deg ouspenn !
Ma inl o tigout gand ar c'hoad keslen : Beac h^a vo, mesir paour, en eui zifenu.
— Gwelel pel zo anezho rit-te, Pa ho devo lanvet va dir-me.
Siok da gîeze, floc'h, ouz va chleze, Ha deomp-ni arog enn ho bete. —
— Ha ! dc-mad d'id-dc, marc hck Lez-Breiz
— Ha ! de-mad d'id-de, marc'hek Lorgnez.
Et j'irai trois fois, à genoux, puiser de l'eau pour votre bénitier.
— Va au combat, va, cheval Lez-Breiz; j'y vais avec loi. —
— Entendez-vous? voilà Lez-Breiz qui arrive; il est suivi sans doute d une armée bardée de fer.
Tiens ! il monte un petit âne blanc dont la bride est un licou de chanvre;
Il a pour tome suite un pelit page : mais on dit que c'est un terrible homme ! —
Le jeune écuyer de Lez-Breiz, eif les voyant, se serra de plus en plus contre son maître.
— Voyez-vous ! c'est Lorgnez qui vient ; une troupe de guerriers devant lui ;
Une troupe de guerriers derrière lui ; ils sont dix, et dix, et puis dix encore.
Les voilà qui arrivent au bois de châtaigniers : nous aurons, mon pauvre maître, bien de la peine à nous défendre.
— Tu iras voir combien ils sont quand ils auront goûlé mou acier.
Frappe ton épée, écuyer, conlre mon épée, et marchons à eux. —
Hé ! bonjour à toi, chevalier Lez-Breiz. Hé ! bonjour à toi, chevalier Lorgnez.
— lia d eut oud du uuau d'auu emganu?
— N'oun ked deut d'ann eingann ma uuau
D'auu emgaun ma uuau ue dann ket, Sautez Anna zo gan-in kevred.
— Dont a rann-me aberz va roue Da lemel digan-id da vuhe.
— Ke war da c'hiz ! lavar d'az roue Me ra fae out-han, 'vel auoud-de,
Me ra fae out-han 'vel anoud-4e, Tel deuz da gleze, 'vel deuz da re.
Ke da Baris, eme& ar merc'hed, Da zougen da zillad alaouret;
UenaVall, e likino da e'hoad ken ien lia ma 'z eo ann houarn pe ar men.
— Marc bek Lez-Breiz, d'i-me leveret :
E pe goad e m'oe'h-hu bet ganet?
Distera mevel zo em banden
A lemfe ho tok diwar ho peun. —
Lez-Breiz, dal'm'en deveuz he glevet, lie gleze braz en deuz diwennet :
— Ma ne t'euz ked anavetann tad, Me rai d'id anaout ar mal) anal ! —
Lean koz ar clioad war dreuz lie gelL lîa floe'h Lez-Breiz a lavarc bel :
— Tiz zo war-n-hoc h o retlrg crc'fcoad! Solret hoc h harnez gand poultr ha goadi
— Est-ce que tu viens seul au combat ?
— Je ne viens pas au combat seul ;
Au combat seul je ne viens pas, sainte Anne est avec moi.
— Moi, je viens de par mon roi l'ôler la vie.
— Retourne sur tes pas ! va dire à ton roi que je me moque de lui comme de toi,
Que je me moque de lui comme de toi, comme de ton épée, comme des tiens.
Retourne à Paris, au milieu des femmes, y porter tes habits dorés;
Autrement, je rendrai ton sang aussi froid que le fer ou la pierre.
— Chevalier Lez-Breiz, dites-moi : en quel bois avcz-vous été mis au jour?
Le dernier valet de ma suite ferait sauter votre casque de dessus votre tête. —
A ces mots, Lez-Breiz tira sa grande épée :
— Si tu n'as pas connu le père, je te ferai bien connaître le fils ! —
Le vieil ermite du bois, debout sur le seuil de sa cabane, parlait ainsi amicalement à l'écuyer de Lez-Breiz :
— Vous courez bien vite à travers le bois ! votre armure est souillée de fange et de sang.
Deuet, mabik, tre em minic'hi ; Dcuel da ziskuiz ha da walclii.
— Ne ked dare diskuiz lia gwalc'hi ; Nemed kaout eur feunteun, heb si ;
Kaout dour dreman d'ani mestr iaouank llag heu kouezet ena emgann skuiz-slank ;
Trizek soudard lazet dindan han, Marc'hek Lorgnez lazet da genian !
Ha m'em euz diskaret kement-aïl ; Lammout kuit ho deuz gret ar re-all. —
Vf.
Breizad enu lie galon na vize, Neb awalcïi he galon na c'haarze,
0 welet ar ieot gîaz ruiet
Gand goad ar C'hallaoued milliget.
Ann otrou Lez-Breiz, enn he gaonse, 0 tiskuiza, out ho a zelle.
Kristcn enu he galon na vize, E Santez Anna, neb na welze,
0 welet ann iliz o leiza
Gand daoulagad Lez-Breiz o wela,
War he zaoulin, o wela Lez-Breiz, 0 trugarekat gwir-warez Vreiz.
— Trugarekat ! mamm Santez Anna !
Cïiui hoc'h euz gonezel ann tol-ma ! «t-
Venez, mon enfant, dans mon ermitage; venez vous reposer et vous laver.
- Ce n'est pas le moment de se reposer et de se laver, mais, certes, de trouver une fontaine ;
De trouver.de l'eau par ici pour mon jeune maître, tombé au combat, épuisé de fatigue;
Treize ffuerriers tués sous lui ; le chevalier Lorgnez tué tout le premier !
Et moi, j'en ai abattu autant ; les autres ont pris la fuite. —
Il n'eût pas été Breton dans son cœur, celui qui n'aurait pas ri de tout son cœur,
En voyant l'herbe verte rougie du sang des Gaulois maudits.
Le seigneur Lez-Breiz, assis auprès, se délassait en les regardant.
Il n'eût pas été chrétien dans son cœur, celui qui n'eût pas pleuré à Sainte-Anne,
En voyant l'église mouillée de larmes qui tombaient des yeux de Lez-Breiz,.
De Lez-Breiz pleurant, à genoux, en remerciant la vraie patronne la Bretagne.
— Grâces vous soient rendues, 6 mère sainte Anne ! C'est vous qui avez gagné celle vicloire î —
no
Da zerc'hel koun mad deuz ann emgann, Ma bet savet ar barzonek-man ;
Ra vezo kanct gant tud a Vreiz
Ena enor d'ami otrou mad Lez-Breiz !
Ra vezo kanet pell tro-war-dro, Da lakat laouen holl dud ar vro !