LU
χαὶ ἡλικίαν χαὶ χώραν χαὶ φύσεως ἰδιότητα χαὶ ὡρῶν ἀλλαγὰς χαὶ πειρχαμῶν bo καὶ ψυχῆς κατάστασιν οὐσάν τε χαὶ προηγησαμένην, La οὕτως ἑκάστῳ τῶν ἀγωνιζομένων τὰς ὑποθέσεις ὑποτίθεσθαι τῶν χαμάτων. πλὴν πᾶσαν ἀσχητιχὴν ἀγωγὴν γνώσει χαὶ συνέσει χρὴ χατορθοῦσθαι, εἰ μὴ μέλλοιμεν ἀργοί τινες χαὶ ἕωλοι μετὰ πολλοὺς δείχνυσθαι τοὺς ἱδρῶτας" καὶ γὰρ τὸ μὴ σχοπεῖν χχτὰ τί χρήσιμος ἡμῖν τῶν πνευματικῶν χαὶ σωματικῶν ἀγώνων ἡ ἐπιχείρησις, μηδὲ
τῶν νοημζτων καὶ θεωρημάτων, ἀγνωσίας ai τύφου χαὶ δοζήσεώς ϊ ϊ ? ἱ D Ÿ
2. τῆς λαύρας RC | 3. ἄλλος C || 4. προαιρέσεως --- τῆς αὐτῆς om. V || Ὁ τε om. V || 8. ἔχχστα C || 11. ὑποτίθεται C 13. εἰ δὲ μὴ V.
ASCETICA INSTITUTIO
BASILIT MONACHI MALEINI
Basilii monachi presbyteri el præfecti lauræ Maleini asceticæ vilæ descriptio.
Omnis forma ascetica aliter aliis convenit : siquidem non omnes æque valentes ac robusti, nec omnium eadem victus studiorumque ratio et modus; nec vero iisdem perturbationibus animorum, nec etiam æque parum multumve omnes agitantur. Quocirca ordinem quemdam asceticorum operum universis simpliciter communem præscribere ac depingere difficile est. Ad singulorum enim, quos diximus, ætatem, regionem in qua vivunt et naturæ conditionem proprietatemque respicere, vicissitudines, tentationum insultus, animæque statum et præsentem et præteritum intueri, et ita unicuique sacrum hoc certamen certantium laborum materiam proponere oportet. Verum enimvero in omni instituto ascetico bene, hoc est, cum cognitione et prudentia versandum est : nisi post sudores multos inertes adhuc et marcidi velimus apparere. Etenim non circumspicere quid nobis conducat spiritualium corporaliumque pugnarum susceptio, nec cum certaminibus corporeis cogitationes commentationesque spiritales conjungere, quantum fieri potest, hæc ignorantiam, fastum, gloriosam de se opinionem vagationemque mentis ac sensuum et alia insuper multa vitia progenerant.
Corporalium porro certaminum opera sunt jejunium, vigi-
οσευχὴ μευνία., ἀλουσί 7τῚ δ! ἡσυχί πή προσευχὴ, χαμευνία, ἀλουσία, γυμνότης, δίψα, ἡσυχία, σιωπή; LA »: - 4 # ᾽ ἿΞ x A -Ὁ a “Ὁ 3 \ μελέτη, φυγὴ τῶν σχέσεων, ἐξαγόρευσις χαθαρὰ τῶν τε λογισμῶν καὶ La ». -» 42 » ΄ LA τῶν ἄλλων τῶν ἑξῆς ἄχρι καὶ παροράματος χαὶ πόσεως ὕδατος, ἐπίσχεψις χατὰ πᾶσαν ἑσπέραν τῶν du ὅλης ἡμέρας ἔργων τε χαὶ λόγων \ πὶ ᾿ - ΄ ΄ χαὶ ἐνθυμημάτων χαὶ αὖθις μετὰ τὴν νύχτα τῶν διὰ πάσης νυχτός; 3 Ρ ν᾿ τ ἌΝ \ 1 5 5 τ “Ὡς ᾿ ἐργασία χειρῶν ἐπίμονος, πρὸ δὲ πάντων ἀμεριμνία τῆς ὕλης χαὶ (ὃ RAA ! 3 / À NS TA ex # φροντίδων περιχοπή, εὐλόγων τε (φημί) καὶ ἀλόγων, καὶ ὅσα τούτων ἐγγύς. πλὴν τῶν σωματικῶν χατὰ λεπτὸν μὴ ποιεῖσθαι χρὴ τὰς Α & Δ ΝΞ ἐξαγορεύσεις μήτε μελετᾶν εἰς αὐτὰ δῆθεν χατανυσσόμενοι" ἀναμνη- A 1 Ὁ : - NES 1 Ων FN στιχὰ γὰρ ταῦτα πέφυχε τῆς ἡδονῆς χαὶ γεννᾶν οἷδε τοὺς ἐρεθισμοὺς καὶ τοὺς γαργαλισμοὺς ἀποτίκτειν, ἐπεὶ χαὶ τῶν παθῶν ἐντεῦθεν » ῃ- τὸ " - 6 ΄ A +5 . - Ψ, τ, αἴσθησιν οἷδε τὸ σῶμα λαμοάνειν καὶ ἡδονὴν ταῖς ἀναμνήσεσι. A ᾽ - - - # æ ΠΙνευματιχὰ δὲ νοήματα αὐτὴ ἣ τοῦ θεοῦ γνῶσίς ἐστιν, ὑπὲρ Ὡς "ὦ , ’ # 7 - -“ πᾶς χαταδάλλεται χόπος, ἥτις ἐξ ἀληθινῆς χαὶ πολλῆς πέφυχε γίνε- ἌΣ ἀπ Ξ ῃ " ΄ σθαι ταπεινώσεως, ἐξ ἧς χαὶ δι ἧς γνώσεταί τις τὸν θεόν, ὥς φασί rives” γινώσχει δέ τις τὸν θεόν, εἰ ἑαυτὸν γῆν καὶ σποδὸν ἡγούμενος ἐναισθήσει χαὶ χείρονα πάντων ἀνθρώπων χαὶ αὐτῶν δὴ τῶν προδήλως ἁμαρτανόντων χαὶ πᾶσι πάθεσιν ὑποχειμένων" εἰ δὲ μὴ οὕτως τι ἘΠ" n e - Ὁ τοῦ μνήμη χαὶ τῆς χοίσεώς ἐστι χαὶ ἡ ἀπὸ τοῦ σώματος ἡμῶν ἔξοδος \ ε Ὁ e ΄ - ᾿ - La Ζ r # Ὁ. = χαὶ ἡ τῶν ἡμετέρων παθῶν χαὶ τῶν ἁμαρτημάτων φροντίς, ὅ τε τῆς quarts τῶν αἰσθήσεων ἀχριθχομός, τό τε ἀψήφιστον καὶ ἀμέτρητον χαὶ ἀμετεώριστον ἐν. πᾶσι χαὶ συνετόν. θεωρήματα δὲ πνευματικὰ αὐτὴ ἡ τῶν ὁρωμένων θεωρία ἐστίν, ὅσον ἐγχωρεῖ, καὶ ἐπιδολὴ χαὶ 4 , Ξῷ v τὰ NE ᾿ χατάληψις, ἥ τε μνήμη τῶν Χριστοῦ παθημάτων καὶ τῆς οἰχονομίας τὸ μέγεθος καὶ ἡ περὶ θεοῦ χαὶ ἀγγέλων χαὶ νοητῶν ἄλλων καὶ αἰσθητῶν ἔννοια χαὶ ὅσα χρήσιμα ἕτερα.
His Sonsosc Ne προ ον ΕΣ ερὶ διαφορᾶς δὲ χαὶ εἴδους ἀσχητιχῶν ἀγώνων, ῥητέον οὕτως. τὴν ἄσχησιν οὐκ ἀγαθὸν ἁπλῆν “τινα νομίζειν χαὶ μονοειδῆ, ἀλλὰ ποικίλην τε καὶ περιεχτιχὴν τῶν ὅλων χατορθωμάτων. διόπερ τῇ τῶν
\ N ti
> ἘΣ = / A 2 βρωμάτων απο ἢ χαι ἢ τῶν μεριμνῶν χαὶ φροντίδων Par AA σχέσεων
3. παρορώματος C || 4. à ὅλης ἡμέρας ΒΜ : δι᾽ ὅλης τῆς ἡμέρας CRV || ὅ. καὶ αὖθις χαὶ μετὰ M || 5. τῆς devant νυχτὸς d’abord écrit, puis effacé dans M || 8. χχταλεπτόν CR || 8. γὰρ en surcharge de la même main dans R || 12. ἐν ταῖς V || 16. τὸν θεὸν, εἰ om. BMRC P1 ΡΞ} 17. ἐναισθήσει om. MRC P? || 18, εἰ δὲ 1 χὰν BMRC ΡῚ P? || 19. ἔχει Υ νοήματα, à τ΄ 0. VC || τοῦ θανάτου χρίσεως ἢ || 20. ἐστιν V || 9. ἡμῶν] ἡμῖν RC || 28. δὲ om. V.
liæ, oratio, humicubatio, balneorum vitatio, nuditas, quies, silentium, meditatio, familiaritatum fuga,.tum cogitationum, tum cæterorum deinceps omnium, usque adnegligentiæ lapsum levissimum et haustum aquæ sincera confessio, omni vespera totius diei, actorum, dictorum, cogitatorum examen : rursumque incipiente die, transactæ totius noctis disquisitio, constans labor manuum, et ante omnia sollicitudinum super fluxis et caducis rebus, curarumque sive illæ rationem habeant, sive non habeant, et reliquorum omnium, quæ cum his implicata sunt, inanitas et amputatio. Porro corporalia non ita subtiliter et minute confiteri necesse est, neque ex compunctione ea accuratius scrutari atque perpendere; consueverunt enim admonere voluptati et irritamenta ac titillationes pariunt; quando hinc et affectione contingi, et ex ipsis recordationibus voluptate permulceri .corpus solet.
Spirituales autem cogitationes ipsa Dei cognitio est, cujus causa laborem omnem præmolimur : quæ quidem ex vera et magna humilitate ducit originem, ex qua et per quam, ut nonnulli sentiunt, Deum quispiam cognoseit. Cognoscit autem, si
seipsum terram ac cinerem et omnibus mortalibus etiam mani- :
feste palamque sceleratis et omni generi vitiorum servientibus deteriorem ex animo reputat. Quod si non ita de nobis sentimus, nostra nos fallit opinio. Jam vero spirituales cogitationes sunt memoria mortis et judicii et discessus nostri ex hoc corpore, in frangendis sedendisque turbidis motionibus et peccatis devitandis cura et providentia atque in custodia sensuum diligens animadversio, suo judicio parum tribuere, nihil uspiam immoderatum, nihil elatum, nihil a prudentia alienum volutare. Commentationum autem spiritualium argumenta sunt ipsa rerum quæ cernuntur, quantum fas est, contemplatio, notio, comprehensio, Christi passionum memoria, ejus œconomiæ præstantia, Dei, angelorum aliorumque et intellectui et sensui subjectorum consideratio et quæcumque demum utilitatem habent.
Cæterum de differentia et forma asceticorum ita disseramus
licet. Institutum asceticum non simplex quiddam et uniforme, |
sed varium universorumque recte et cum virtute factorum com-
btésohi best ee LS > à
ἐπαχολουθείτω" εἶ ὕγω Th, εὐχή, μιελέ LYOUTVIX, AA ἐπαχολουθείτω" εἶτα μόνωσις, σιωπή, εὐχή, μελέτη, ἀγρυπνία, χαὶ ἁπλῶς ὅσα τοῖς σωματιχοῖς ἀγῶσι προειρήχαμεν ἀναχίρνασθαι χαὶ μίγνυσθαι τοὺς πνευματιχούς. οἷς ἑπέσθω λιτότης τροφῶν χαὶ βραχύ- # A e 72 ΄ τῆς; ἐνδυμάτων τε χαὶ ὑποδημάτων ὀλιγότης ἅμα χαὶ ταπεινότης --ῇ % “Ὁ - A -Ὁ = χχὶ TOY ἄλλων χρειῶν τοῦ σώματος ἄχρι καὶ τῶν χατ᾽ οἶχον σχευῶν, Ψ ι . ’ mn. As # \ σχήματος καὶ φρονήματος ouvre, ποδῶν ἐπίκρυψις χαὶ χειρῶν, » χῶ τι LA » ἣν \ " , La » A ΄ ὀφθαλμῶν χαὶ ὥτων ἐποχὴ χαὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἐπὶ τελειότητι = N = \ . = 5 τῆς διαγωγῆς ταύτης, μετὰ δὲ τούτων χαὶ ἡ φυγὴ τῶν ἀνθρώπων. \ » DANS A € ὃ A = 0) 7) A “- # Τὰ μέν τοι εἴδη χαὶ αἱ διαφοραὶ τῶν βρωμάτων χαὶ τῶν πομάτων ἔχουσιν οὕτως. τινὲς τοὺς ἅλας χαὶ τὸν ἄρτον σιτοῦνται; ἀγνοοῦντες (οἶμαι) ὅτι γονιμώτατοι πάντων χαὶ σπέρματος οἱ ἅλες γεννητιχοί" ΄ . — cr: ΤᾺ ν᾿ - Lr » χαθόσον δὲ ἐν ἡμῖν ὑπόκειται σπέρμα, χατὰ τοσοῦτον οἶδεν οχλεῖν τὸ πάθος τὴς ἡδονῆς τὴν ἔχχρισιν τοῦ ὑποχειμένου ζητοῦν. διόπερ ἀναγκαῖον παραιτεῖσθαι τοὺς ἅλας μάλιστα τοὺς πολλοίς, ὥσπερ δὴ ΄ ΄ δ Mn χαὶ βρωμάτων καὶ πομάτων χαὶ ὕπνου χαὶ τὴς ἄλλης ἀδείχς τὸ περισ- \ ÿ ΄ τὰ | N € δι » y ne ΤΩ 200 2 σὸν διά τε τἄλλα χαὶ τὴν βηθεῖσαν αἰτίαν. βρῶμα τὸΐνυν ἀσχηταῖς “ > : “Ν Β Ἶ ᾿ \ D ᾿ χατλλληλόν ἐστιν ἄρτος χαὶ ὕδωρ ἢ χαὶ τὰ λεπτὰ τῶν λαγχάνων ὠμά. παροπτέον δὲ χὰν τούτοις ὅσα παχύχυμα καὶ ὑγρότητος πλείστης -“ » AY -- e -μετέχουσι χαὶ ὅσα. δριμύτερα: ἐρεθιστιχὰ γὰρ ταῦτα τὴς ἡδονῆς χαὶ σπέρματος γεννητιχά. ἀπειρηχότος δὲ τοῦ στομάχου, ἑφθοῖς σὺν ᾿, -" = 2 1 F7 . r 7 ἄρτῳ τοῖς λαχάνοις χρηστέον, ὄξει αὐτοὺς ἡδύνοντας, ἔστιν ὅτε χαὶ 3 ΄ Eu \ ἘΞΞ ἐλαίῳ. κάμνοντος δὲ πάλιν τοῦ στομάχου χᾶν τούτοις, ἐπὶ τὴν τῶν ἑφθῶν σπερμάτων γρῆσιν ἰέναι, ἔστιν ὅτε χαὶ τῶν βρεχτῶν, ἐλαίου ι 4 > N: ΄ ” # € 2 ΄ χαὶ ἄρτου χωρίς. εἰ δὲ χάν τούτοις ἔτι πάλιν ἢ τε φύσις χαὶ ὃ στόμᾶχος κάμνοι, χρηστέον χαὶ τῷ ἐλαίῳ. τῆς δυνάμεως δὲ ἤδη χαταδλη- ͵ » eo = , 14 a = à Fe ΩΝ SA θείσης, ἄρτῳ ἅμα τοῖς εἰρημένοις χεχρῆσθαι, πλὴν μέτρῳ προσήχοντι, + 5 2 , Ων A δι ῳ “- ΄ - r ὡς εἶναι ἐξ μὲν οὐγγίας τοῦ ἄρτου, ἐξ δὲ τοῦ προσληφθέντος ὀσπρίο" à A = ar δ᾽ δὴ Le (14 es ἣν 2e (6 it ἢ λαχάνου, τῆς φύσεως δηλαδὴ ἀρχούσης πρὸς τὴν ἀχρίδειαν. πλὴν 3 ΄ ΄ “ \ PINS τ a 1 χὰν τούτοις παραιτητέον ὅσαι παχύχυμα χαὶ φυσώδη" γεννητιχὰ γὰρ Nr
’ ε ΄,ὔ 7. -" ᾿ -δρύων παροπτέον ὡς ἐπίπαν μάλιστα, Et μὴ τις αὐτοῖς βούλοιτο χρῆ-
2. ἀναχιρνᾶσθαι ( || 7. ἐποχή] ἀποχὴ VP1 || 8. χαὶ om. V || 9. χαὶ πομάτων MRC [| 12. δ᾽ ἐν C || κατατοσοῦτον R || 13. ἔχρισιν B || 19. μετέχονσι VM : μετέχει BROP? Ι| δρυμύτερα V : δριμώτερα C-|| 20. σπέρμα M || 23. βρεχτῶν] βρεχθῶν M | 25. χαταχληθείσης M || 29. φυσώδη χαὶ γεννητιχά αἵματος BMRCP1P? || 30. ἐστιν. ὡσαύτως χαὶ τοῦ πόματος V. Le copiste ἃ dû passer une ligne à cause des deux χαΐ, omission analogue dans la traduction de Pontanus. || 31. χρῆσθαι om. B.
prehensivum par est arbitrari. Quocirca ciborum abstinentiam, sollicitudinum, curarum et familiaritatum vacatio comitetur : deinde solitudo, silentium, oratio, meditatio, viciliæ et omnino quæcumque corporeis contentionibus ae certaminibus ἃ viris spiritualibus conjungenda immiscendaque supra diximus ; quibus accedat mensa brevis et frugalis, indumentorum item et calceamentorum raritas at vilitas, quod item de aliis, quibus corpus indiget, usque ad vasa instrumentumque domesticum intelligi volo. Vestis detrita, spiritus contritus, pedum et manuum occultatio, oculorum, aurium, reliquorumque sensuum ad perfectionem hujus instituti consequendam refrenatio et præterea congressionum declinatio.
Discrimina porro ciborum ac potionum sic habent. Quidam sale et pane vescuntur, ignorantes, ut opinor, salem omnium maxime urinam genitalem procreare : quæ quo magis abundaverit, eo voluptaria illa perturbatio turbas majores ciere solet, dum id quod collectum est excernere ac profundere quærit. Idcirco esum salis præsertim multi quemadmodum etiam alimenti ac potus et aliorum quæ nobis permittuntur usum immodicum cum ob alia, tum ob caussam ἃ me prolatam repudiare et cavere oportet. Ascetis itaque idonea et congruentia nutrimenta sunt panis et aqua aut etiam minuta et cruda olera. Sed in his etiam relinquenda quæcumque admodum humida et crassi succi aut gustatu acria sunt. Hujusmodi siquidem semen generant et libidinem accendunt. Stomacho autem infirmo languentique olera cocta cum pane adhibenda, aceto etiam addito et nonnunquam oleo. Quod si nihilominus in his concoquendis stomachus delassabitur, ad legumina cocta et aliquando oleo tantum perfusa, pane omisso, veniendum erit. Si rursum natura et stomachus hæc conficere non poterunt, utendum erit oleo minime valenti et supra dictis cum pane, sed mensura conveniente, ut panis quidem unciæ sumantur sex, totidem leguminum aut olerum, diligentia naturam adjuvante videlicet. Quanquam et in his quæ succum crassiorem et inflationem habent quia san-
guinem et semen efliciunt rejici debent. Cui rei vitandæ etiam :
parciore potu necessario utimur. Semel in die corpus cibo reficere; mensura circumscripta ac definita commodum et utile
»Φ νὰ CS
σθαι μεμετρημένως χαὶ ἄρτου χωρίς, ἡνίκα χαὶ τοῦ πόματος τὴν "» δὲ € » LR? τὴν δὰ κ᾿ “ , ENT τω ἔνδειαν ὡς ἀναγχαίαν ἤδη παραλαμδάνομεν. ἢ μέν τοι μετάληψις τῆς τροφῆς ἐπωφελὴς χαὶ χρήσιμος à διὰ μιᾶς, τὴν ὥραν τῆς μεταλήψεως, ἧς δυνά Te νης: ἀγαθὴ δὲ à ἡ διὰ δύο: χαὶ Ξε mA τὴς δυνάμεως ὁριζομένης" ἀγαθὴ δὲ χαὶ ἡ διὰ δύο χαὶ τριῶν χαὶ τεσσάρων χαὶ τούτων ἔτι πρρρὼς το ὅταν ὁ λόγος ταύτην ἐπιζητῇ, οἷον ἐπὶ παθῶν ἀνταγωνισμοῦ ἢ ἑτέρου τινός. πλὴν ὡς ἐπὶ τῆς διὰ μιᾶς χαὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν τὸν χόρον παραϊτητέον χαὶ αὐτοῦ (éyw) τοῦ ὕδατος.
Ἰστέον δὲ τοῦτο, ὅτι τὸ προσανέχειν τῇ ἀγρυπνίχ χαὶ τῇ δίψῃ σωφροσύνης ἐστὶ φάρμαχον δοκιμώτατον: πάντα δὲ ταῦτα χαλῶς πήγνυνται χαὶ δυθμιίζονται, βουλῆὴς ὑποχειμένης καὶ πραότητος xai ταπεινώσεως καὶ ὑποταγῆς. ὁ μέν τοι περὶ ταύτης λόγος οὕτως ἔχει. ἀγρυπνεῖν ἐν ἀρχῇ τῆς νυχτὸς εὐθὺς ὥρας δύο χαὶ κατὰ τὸ πλήρωμα τῆς ὀγδόης ἀνίστασθαι" ὑποδεῤηκυῖα, δὲ αὕτη κατάστασις χαὶ οὐχ ἀγωνιστῶν. ἕτεροι ἄχρι τρίτης ὥρας ἢ τετάρτης ἢ πέμπτης δίχα τῶν due) συνάξεων, ἔστιν ὅτε χαὶ διὰ πάσης TAG νυχτὸς τὴν ἀγρυπνίαν παραλαμδάνουσιν, ἑορταῖς μάλιστά τισι χαὶ πανηγύρεσι δημοτελέσιν: ἀπέχονται δὲ χαὶ ὕπνου ἑωθινοῦ τοῦ μετὰ τὴν σύναξιν, ἐπεὶ Hal ἀχατάλληλός ἐστιν οὗτος τοῖς μοναχοῖς᾽ ἀπέχονται δὲ χαὶ τοῦ μετὰ τὸ ἄριστον, διότι συμθάλλετα: πάνυ τοῖς θέλουσι παθῶν καθαρεύειν χαὶ σωφρονεῖν᾽ ποτὶ δὲ χατὰ τὸν χαιρὸν τοῦ θέρους ὀλίγον χρῶνται τῷ ὕπνῳ ἔστιν ὅτε χαὶ καθ᾽ ἕτερον χαιρόν, χρείας ἐπειγούσης τινος, ἐπεὶ συνερ ργός ἐστι χαὶ ἀλείπτης τοῦ XAUATOU τῆς νυχτερινὴς ἀγρυπνίας. ἐργασίαι δὲ τῷ ἀγρυπνεῖν σπεύδοντι αὗται" εὐχὴ χαὶ στάσις ἀχλινὴς χαὶ ἀρ ρέμδαστος, στιχολογία, γονυχλισιῶν πλῆθος, she
(QE ον
ἔοξυνοι τῶν λογισμῶν χαὶ ἐξέτα δαχρ ούων γύσις ἀπο 2€ ef 5}. ke ÉCGETAGICs ) χύσις 27
αναθό EG τοὶ £ov 19 “ο σις χαὶ χυλ er e XX τ αγα OV ἔστιν ἣ τοῦ ξργοχει ον χρῆσις χα: CAN μον: τινες ŒAAOL GOUT.
3. ὥραν] ἡμέραν V : … «v B, le papier ayant été rongé par les vers || 5. ὅταν λόγος M || 5. ἐπιζητεῖ V || 6. ἀνταγωνισμοῖς VMP1 || 9. δὲ χαὶ τοῦτο MPL || 15. ὥρας om. M || 16. καὶ ἔστιν ὅτε V || 18. καὶ om. BMRC || 20. τοῖς θελοῦσι τῶν nav [| 22, κατεπειγούσης RC || 28. éxetvns-V || χατορθώθη V || 29. ἐπεὶ δὲ C || 30. σχυλμοί] σχυλτιμοι B.
est. Bonum item bis, ter, quater et sæpius, si ratio ita postulet ut in morborum vehementia aut aliqua alia de caussa. Veruntamen quomodo in una, sic in cæteris refectionibus fugienda est saturitas.
Hoc quoque sciendum, pervigilare et sitim tolerare castitatis esse adminicula exploratissima. Sed hæc omnia probe struuntur et aptantur, si voluntas, mansuetudo, humilitas, subjectio præstructæ sint. Vigiliarum porro hæc est ratio.
Statim adveniente nocte instituenda est pervigilatio ad horas
duas, et audita hora octava surgendum. Hunc terminun transilire monachos non decet. Alii usque ad tertiam, quartam, quintam ante matutinam synaxin et nonnunquam -per totam noctem extendunt vigilias, præcipue quibusdam festis aut publicis ad sacra celebranda, die sequenti futuris conventibus. Matutino autem somno secundum synaxin abstinent, quando quidem ille monachismo non est consentaneus. Similiter et ἃ . meridiano temperant, quoniam sedare et comprimere vitiosos affectus et castitatem tueri volentibus id mirifice conducit. Est quando per æstatem modice meridiantur : quod et alio tempore faciunt si necessitas urgeat; etenim ad nocturnas vigillas somnus de prandio sive meridiatio hortatrix quædam et adjutrix est. Opera autem cupide vigilantis sunt oratio, statio sine acclinatione et vagatione aspectus, versiculorum recitatio, crebra genuflectio, perscrutatio et examen cogitationum, profusio lacrymarum tum ex contritione spiritus, tum ex consideratione eorum qui ante nos certaverunt, observationeque, quantum et quam egregie illi in virtutibus profecerint, et quantopere nos careamus bonis omnibus. In vigiliis autem secundum prandium laudatur opus aliquod manuum et labores alii corporales, oratio item et meditatio.
De quiete cæterisque proprietatibus statuum virtutis hæc dicimus. Quietis meta ac scopus est perfecta ab hominibus, a
un Di
σεὼν λέγομεν οὕτως. ἡἥσυχίας ὅρος ἐστὶν ὁ παντελὴς τῶν ἀνθρώπων x - ᾿ AN - =
δ 1 2 ΄ ul a Y A LA Ὑ τινὰ μήτε βλέπεσθαι πρός τινος μάλιστα χατὰ καιροὺς ἤδη τε-
r LA A = 12 ΄
,ὔ A …, - LL # ᾽ ,. ΄ La τρίτης μιὴ προϊέναι τῆς χέλλης μήτε μιὴν ἀνέχεσθαί τινὸς περ!χοπτοντος, εἰ μή τι πνευματικὸν ἄρα χαὶ ἀναγχαῖον τὸ χατεπεῖγόν ἐστιν᾿ ἀλλὰ nai τινα τῶν διαχονοῦντων εἴποτε προσχαλέσασθα: δέοι, διὰ συσσήμου τινὸς τὰς χλήσεις χαὶ βραχείας τὰς πρὸς αὐτὸν ὁμιλίας ποιείτω, ὅτε δὲ Alu τῆς χέλλῃς προέλθοι, χρείας πάντως ἐπειγούσης
7) ὃ \ (δ PAL = A -- = ι ΄ “- τινός, διὰ φροντίδος ἐχέτω πολλὴς τὸ σιωπᾶν χαὶ σύννους εἶναι, ταῖς » ᾿ \ \ =.
εἴσω μελέταις ἀπασχολούμενος, χαὶ χατηφὴς LA έτος χαὶ τῷ
ΠΩΣ ᾿ ΠΣ" ὕτα δὲ φροντιζέτω χαὶ τῇ XX UE χα! τῷ RATE TAUTA € D80vT TILETO ZLAL τῆς Χελλὴς
ce 4
LA Ἂν GW τυγχάνων ἔχειν χαὶ εἰς ἐχχλησίαν ἀπιὼν χαὶ ταύτῃ εἰσιών" χαὶ ὙΠῸ τὰ Ρ ΤΙΝ 1 2 à x ἴὸ » 2 2?
π᾿ αὐτῆς ἐξιὼν εὐθὺς ταχέως πάνυ πρὸς τὸ ἴδιον ἀπιέτω xe MOV, ᾿ ", ἐς τ ν , = μὴ gi EEE τινος, χἄν τινες αὐτῷ δι᾽ ὄχλου γίνωνται τῶν ἀπε- ΄ ΄᾿ὕ͵ Ν ὩΣ a 22 5 πον \ οἰσχέπτων. πάντα δὲ ὅσ λέγει χαὶ ποιεῖ, ἡμέρως καὶ ἐπιειχῶς χαὶ , \ # \ 4 περισπασμοῦ χωρὶς καὶ ταραχῆς πάσης χαὶ ποιείτω χαὶ διανοείσθω,
lac μὴ ποιεῖσθ ΄ ήδσας, n ἐνδεῶς ἔ - ἀνίστασθ us ας μη ποιεισῦαι GUVTOU.OUE, ως un £VO EG ξχοντας ανιστασῦαι TOUS
͵ A 5 , ι AS. \ ΄ ΄ ἐσθίοντας παρὰ τὴν οἰκείαν καὶ γνώμην χαὶ ἰσχὺν καὶ ποοχίρεσιν, μιήτε μὴν παρεχτείνειν αὐτὰς πέρα τοῦ πρέποντος" ἐμπαθὲς γὰρ τοῦτο χαὶ τρυφηλόν. ταραχῆς δέ ποτε χινεθείσης, ἐπισπεύδειν χαὶ συντέμνειν δεῖ
1. τῶν ἰδιωμάτων V || χαὶ χχταστάσεων en marge dans Β || χαὶ om. V avant χαταστάσεων || 3. μὴ] μήτε BMRCP? || 5. παρεμποδιστιχὰ καὶ συγχυτιχά πως ὄντως οἰσὶν ἡσυχίας BMRCP'P? | 8. προσιέναι M || 13. διὰ] καὶ M || σύννουν C || 15. χαὶ τῷ σχήματι om. V || 18. γίνονται. Υ ΒΜΙΠΟΡῚ || 90. xoù ταραχῆς --- διανοείσθω om. M | 23. γὰρ om. V || 34. ἀναχιρνᾶσθαι RC [{|-πολλῶν χαχῶν ἐστι BMRCP? || 25. ποιείσθω CI 27. συντόμως BMC || πέρα] παρὰ C.
sollicitudinibus curisque rerum pereuntium secessio atque sejunctio, ut nec videas quenquam nec videaris a quoquam, præsertim temporibus quibusdam constitutis. Etenim aspicere et aspici quietem impediunt atque confundunt. Diebus reliquis ascetam decet usque ad nonam aut sextam minimum ad tertiam horam extra cellam pedem non efferre, nec pati ab ulla re hoc tempus sibi imminui, nisi spirituale quippiam et necessarium ita exegerit. Quod si quem ministrorum vocare opus fuerit, signo ex composito id fiat paucisque cum 60 colloquatur. Si denuo necessitate aliqua prorsus compellente e cella prodierit, studiose curet uti silentium servet, apud se sit, internæ meditationi vacet, subtristis sit et animo suo moderetur. Sed ista cogitet, dum adhuc intra cellam est, dum ad Ecclesiam vadit, dum illam ingreditur. Dum porro egreditur, quam citissime cellam repetat nec ullius causa redeat etiamsi inconsiderati et inepti quidam ei molestiam facessant. Omnia quæque dicit, quæque facit, cum mansuetudine et lenitate ac sine distractione dicat et faciat, etiamsi nonnulli imperiti ad indignationem eum impellant.
Est quoque in rem ascetæ etiam solum pœne semper cibum capere et celerius a mensa surgere. Facile se immiscere sive crebro omnibus se ingerere magnam vim malorum complectitur. Communem autem cum aliis mensam non abrumpere, ne nondum satis exempta fame cogantur surgere, qui accubuerant, cum viribus imperfecte revocatis præterque voluntatem suam et sententiam. Nec tamen plusquam decorum est eam producere; id enim affectum non laudabilem et delicias sapit. Turba interdum super mensam excitata, festinare cam comprimere atque componere repenteque surgere et ad cellam mox se recipere. Quod idem aliis temporibus commota discordia et litibus facere oportet.
Sit ergo asceta consideratus, consultus, attentus, non insolens, sermone suavis, moribus simplex, in prosperis et adversis semper imperturbatum animi statum æquabiliter conservans; hæc quidem ut sibi propria, illa tanquam a Dei mi-
᾿ ἵν. Ν᾿ Le é εἶ Π 26 TRAITÉ ASCÉTIQUE DE BASILE LE MALÉINOTE.
Ἔ, 5 CU ee Eee = rue st ἘΣ ΕΜ στῶ τοίνυν ὁ ἀσχητὴς περιεσχεμμένος, βουλευτιχός, ἄτυφος, προσ- EU TS δὺ 5 ΄ Ge “Ὁ A ,ὔ ᾽ ξί LE ᾽ ΄ ἐχτικός, ἡδὺς τὸν λόγον, ἁπλοῦς τὸν τρόπον, ἀνεξίχαχος, τὸ ἦθος ἀτάρα-
\ 6. A DA re "2 ”, "» 2 ἮΝ τω » ’ χον χαὶ βεοηχὸς ἀεὶ ὡσαύτως ἔχων ἔν τε θλίψεσι χαὶ ταῖς εὐημεοία!ις, τὰς μὲν ὡς ἰδίας δεχόμενος, τὰς δὲ ὡς ἐλέει θεοῦ έ ὑτῷ
ς μὲν ὡς ἰδίας ὀεχόμενος, τὰς dE ὡς ἐλέει θεοῦ παρεχομένας αὐτῷ, e ᾽»Ἔ »
Ἐπ Αι ΕΘ / re 7 4 ᾿ τῇ ζωῇ σου». πᾶντας μὲν οὖν τιμάτω χαὶ λόγῳ χαὶ πράγματι χαὶ
" τῷ ΄ A NV = πρὸ τῶν γονάτων πιπτέτω χαὶ τῶν ποδῶν αὐτῶν, χαὶ στεργέτω τοὺς
΄ \ #, La - “ de πάντας χαὶ ποοανιστάσθω πάντων, ἑαυτοῦ δὲ χατήγορος ἔστω χαὶ LA \ # 5 e ἥμερος καὶ χοινωνικός, ὥσπερ οὖν χαὶ σφοδούς, ὅτε δεῖ, χαὶ ἐμόριθὴς χαὶ ἀπότομος. ἀπεχέσθω δὲ πάντων χαὶ παρεχέσθω τοῖς πᾶσι᾽ τοὺς λόγους δὲ ἐπιτετηρημένους ποιείσθω, ἀγάπῃ μὲν χαὶ ἐπιειχεία χαΐ
LA 1 A » ω τὸ > 1 ul \ » LA ΄ παραχλήσει. κατὰ τὸ ἐγχωροῦν" ἐπιδλέπειν δὲ χαὶ ἐπιτηδεύματα χαί ΄ ὃ ΄ A ΄ ι 3 ΄’΄ A - 3 ΄, \ μέτρα παιδεύσεως καὶ λόγου χαὶ ἀλογίας χαὶ παθῶν ἐνεργείας χαὶ - ΄ Γ = " ὃ L θυμοῦ χαὶ πραότητος χαὶ ὅσα τοιαῦτα, ἵν᾽ ἑχάστῳ προσφόρως χαὶ Ἰστέον δὲ χαὶ τοῦτο, 6 με διελθεῖν ἀνωτέρω διέλαθε. μετὰ τὴν € ( A x € ΕἾΝ ΄ er " = > 35 = 2N7 ΄ «τς ἑωθινὴν Ἢ ἑσπερινὴν σύναξιν πρὸ τοῦ εἰσδῦναι τῷ ἰδίῳ χελλίῳ, τὸν λαοῦ μάλιστα προεστάναι λαχόντα, τοῖς ἐπερωτῶσί σι τῶν ἀναγχαίων ἀποχρίνασθαι μεμιετρημένως" τὸ δὲ λοιπὸν τῆς ἡμέροις χαὶ τῆς Ν, (2 LA r » x - νυχτὸς διέρχεσθαι, χαθάπερ ἤδη προείρηται" ὠφέλιμον γὰρ τῷ ἀσκητῇ Ἐν ρέζΖ θ x ὃς Ἂν DES e, AN ER ve ee 3 εἴσω χαθέζεσθαι. χατὰ δὲ τὴν τρίτην ὥραν ἢ ἕχτην ἔξεστιν αὐτῷ 1 4 2 3 βίαν “ - Ρ, = ? ΄ “ μετὰ τοὺς πρώτους ἀγῶνας ἅμα πᾶσι προσοάλλειν τῇ ἐχχλησίχ ἕνεχεν ἀχριξείας χαὶ παραφυλαχὴς τῶν ἐπισχοπουμένων παρ᾽ αὐτοῦ τύπων χαὶ & à Ξὰ ΞΞ € A ἧς ψαλμῳδιῶν χαὶ τῆς λοιπὴς χαταστάσεως" σιωπῇ δὲ ὅμως χαὶ τοῦτ γινέσθω καὶ φυλαχῇ τῶν αἰσθήσεων: πέφυχε γὰρ τὰ διὰ τούτων τοῖς λογισμοῖς ἐντυπούμενα δίχην βιδλίου, καιρὸν εὑρόντα, ἀναγχάζειν τοὺς ἀγωνιζομένους ἐκμελετᾶν χαὶ μετέρχεσθαι, ὅπερ ἐστὶν ἐπισφαλὲς χαὶ ὀλέθριον.
3. ἀεὶ καὶ ὡσαύτως V || 5. θλίψει Ο || 6. ἀπέλανες V οἵ. Luc, 16, 90 ||7. μὲν om. Β [[9. χαὶ om.MM [[δὲ om. M || ΡΞ ajoute après ἔστω les mots δίχατος γάρ φησιν ἐν πρωτολόγῳ ἑαυτοῦ χατήγορος. Une main postérieure à indiqué par un pointillé que ces mots devaient être supprimés || 11. παρερχέσθω τοὺς πάντας VRMCPIP?. L'expression παρεχέσθω τοῖς πᾶσι fournie par B semble préférable, car elle marque mieux lantithèse || 12. ἐπιτετηρημένως R || 13. χαὶ χατά B || ἐπιθλέπειν VB : ἐπιδλέπων MRC || 14. χαὶ λόγου en surcharge dans V et dans ΡΞ || 15. προσφόρω V || 19: λαὸν VC || ἐπερωτῶσι τί VR || 22. χατὰ δὲ τρίτην C || 25. ψαλμῳδῶν M || 27. Le texte s'arrête dans C à δίχην, par suite de la disparition d’un ou de plusieurs feuillets.
