N- CCXVI. — LETTRE DE GILBERT BAYARD A M. DE MONTMORENCY
.Nouvelles <k» coati^rences pour U délivrance du Hoi. «—Elle sera très-prucEalne. — OUbert s voulu acheter une belle esclave. — On la vendait parce qu’elle est trop lY^urftntWr.
[ T«IM« . 2 jtstm I5M.1
Monseigneur, j’ay esté ce matin icy anssitost que le vis-roy, luy ai baillé les letlre.s que le Roy a e.script k l’empereur, et luy ay rlil que je retoumerove devers luy, au .soir, pour entendre si lcdict seigneur prcndroil cliausses et pourpoint. Il s’est pris à rire, et m’a dit que je retournasse et qu’il le me diroit. Je y ay esté ce soir, et à l’issue du conseil, qui a esté environ neuf heures, il m’a dit que l’on u’avoit peu achever de lire tous les articles, et que ce scroit pour demain à parachever; et que cependant je vous escripvisse que les matières prenoient très-bon chemyn. J’ay pris congé de luy, et me suis adressé à Lalemant, lequel m’a dit que le vis-roy et luy ont parlé longueiiient [avec] l’empereur, avant que le surplus du conseil y arrivast, et luy ont fait entendre les raisons pour lesquelles les choses avoient ainsi c.stc passées: tellement, que quant on a voullu débattre le contraire, ledici seigneur empereur a soiistenu ce qui luy avoil esté
SECTION IV. — DÉLIVRANCE DL' ROI. /i59 imprimé. Ledict Bouclaus m’a dit aussi qu'il avoit charge de communiquer à Fernando de V ega , commandador major, qui estoit malade en son logis, et que demain il espère que les matières prendront rinalle résolution et bonne; il m'a fort prié de souper avec luy et m’a fait fort bon visaige.
Je n’ay rencontré, aujourd’huy , aucun de ceux que je cherche; mais la matinée de demain s’employera à cela, l’aprcs-dinée à chercher choses estranges et non accoustumées d’estre veues eu France, et le soir à sçavoir ladicte resolution.
J’ay dit audict Lallemant l’intention du Roy, touchant le jour auquel se publiera la paix, et aussy celuy auquel sera faicte sa délivrance; à quoy il ne treuve point de diflicullé : il poursuivra vos lettres de pas pour aller et retourner, selon la charge que vous m’en avex donnée.
J'ay trouvé une belle et jeune esclave pour M. de Rrion, que sa maltres.se veult vendre pour ce qu’elle est trop requebrade, qui est à dire amoureuse ; je ne voy grant moyen d'en trouver d’autres.
A Tollede, le ij* de janvier.
Vostre lié» humble et très obéissant serviteur.
GILBERT BAV.yiD
N* CCXVII — LETTRE Al) CARDINAL WOLSEY
Évasion du rm de Navarre de la prison de Parie. — Tentative du prince d'Orange pour sVcfaapper d** U |iriMn Ljoo.
fS juvurr 159fi. )
Diarii nostri diii interinissi narrationem resumamus: quedam dum lum Lugduni qiiicvimus acciderunt, que fortasse audilu digna videbuntiir; recitare non gravabimus. Rcgem Navarrie captivum et a tempore gallici belli in Castro Papic detentum , te laterc non ar-
wt.
bitror. Is delusis custodibus grave redemptionis pretium 8o mil.
sctid et dulceni postliniinii jure rcversionis Iransfuga liberta-
Ipiii recuperavil. Ita res, ut fort fama, se Iiabuit; cum qiiadain arnica, annuentibus custodibus, familiaritatem is rex captivus cnntraxit, et in nocturnis silenciis secum de fuga tractavit, que dominos nobiles Papienses caesarianos, luin spe premii, in siiam traxit conjurationis sententiam, hiique, scilicct ccsariani, non suspecti, familiariter ad regcm salutandum raro tamen admittebantur. Dato ordine et temporis conimodi opportunilate oblata , mulier ad regcm scalam luneam attulil et recessit. Intenipeste noctis silentio et lune claritalis favore proadjuvantc , per fenestram descendit rex , propter tamen scale brcvitatem se dimisit in fossam non aqua sed liiuo paludoso profundam. Nobiles illi parati in ripa fosse latentes, cum regem, quibus nescio artibus, ad se salvuiu traxenint, nec, ut rex se mundaret aut inutaret, mora ulla, sed ascensis equis vento velocioribusquos promptos habebant, in volatum venus quant fugam se proruperunt, ita ut in vigilia Natalis Lugdunum salvi pervenerint, et jam casus pretcriti sola memoria recreati, nuuc triumphant. Hujus evasionis felicitatc Ibrsan invitatus, princeps Orangic, qui Lugduni captivais orat, in die Sancti Johannis apostoli ad illustrissimam dominam, multis stratiotis stipatus, perducitur, ubi totuni conteruit dicm. Interea famuli, quos dorni reliquerat , aptant pro uocte seipenti fuge prcparamenta. Gainera in qua dormicbat princeps subterraneam habebat camerulam, seu potius cavernam c rupc cavatam, in arcuin formatam et que pars rupis sive scopuli fuerat, et natura loci salis munita, nuUa Tuerai suspicionis occasio ; erat insuper in muro saxeo, in modum fenestre, foramen cITossum , per quod lumen accipiebatur, et dilEculter quis posset exirc ubi tum exierit; foramen facilliuia fuit fuge via, et a scopulo dcscensus, per hoc foramen via fuge destinata est. Interea temporis dominus princeps ad dominam illustrissimam totum diem absiimpsit. Famuli quosdomi ad custodiam camere reliquil, sub ejus lecto caute foramen elToderant, per quod in inferiorem cavernam commode descendere quis possit, et consequenter nulio fere nego-
SF.CTION IV. — DÉLIVUANCE DU ROI. 461 cio cvadere. Nunc die in vesperam inclinante, princeps ab illustrisainia domina licenciatus discessit, solila comitatus catcrva. Ubi jam cenatiim crat et jam animus principis circa alia occupatiis, milite» custodientes scpulcbruin, ut longe noctls vigiliam faciliu» superarent, et vigilandi fa.stidium commodius evaderent, ludciido in cartis magnam noctis partcin aljsumerc solebant. Jam cœna facta, cartas quenint, quibus non invciitis, varlctto sivc puero principi.» improperant eas furto abstulissc ; ipso constantcr ncgante et duni diligentius querunt, unus c\ niilitum numéro lecto principi.s imprudcntius et inconsidcratius se suminittens, incidit in foveam qiiam fecerant famuli; quo clamante, amotus est lectus, qui portabilis erat, et sic fuge détecta est prcparatio, militcsquc omnes vigilaverunt, agcre ccperunt , et mane facto, res domine illustrissime est declarala: que statim capto consilio, prefatum principem ad Viennam, locum longe tutiorem, fidelitcr scrvanduni destiuavit : ubi, in die Circiimcisionis Domini, cundem principem, cum domino de Prato Cesarls hic ambasiatore, in ecclesia vidiiiius; et ne mireris nos jam V'icnne esse , ut rem intelligas audi. lllustrissima domina ni kaleiid. januarii a Lugduno discessit in obviam ducisse Alanconii, fdie sue, ab Hispianiis revertenti, ubi cum Caisarc cgit de liberatione fratris sui Régis Cbristianissimi , et adhuc, fama refcrente, rc infecta vacua rcvertitur : et quum nos a sacra MaJ“ et R. D. litteras accepinius quarum occasions cum illustrissima nos loqui convcniebat, mandato ejusdem illustrissime eam seciiti sumus, s|>erantes V ienne in proximo quietis bo.spicio nobis audienciain prestaturam, et illustrissima domina nostra, ncscio qua mala fortuna, in quoddam podagre criiciatum cum febricula ipiadara incidit, ita ut ibi per xv dies expectantes ad eam tandem in oppidulo Roiisilion appellato, accessimus, et in lecto quiessens nobis audienciain benigne prebuit et ad V'icnnam revertimiu", per tenebrose noctis et vie periculosc districti redimus. Intérim, dum mihi parum erat negotii, civitatem Viennam perliistravi, precipue ubi ulla antiquitatis vestigia esse audiveram, et milita antiquitatuin fragmenta vidi, presertim in monasterio S'' Pétri, ubi
monachi Saucti Beiieclicli rcligionem profeSÂi habitant, et iiigredieiiü ccraitcriuni , quod ad ccclcsiani ducit , triuni leonum vaatc magnitudinis forma ostciiditur