‹ Cartulaire de Notre-Dame-des-Ardents à Arras;Chapitre 27 sur 43 · V. Mariœ, decus et ornamentum singulare domus Dei · texte numérisé non relu

V. Mariœ, decus et ornamentum singulare domus Dei

sacriflcium offerendi gratià, pro suis parentibus, seque

fratreque suo Joanne Richebé dictae ecclesiae olim prae-

posito et canonico apud Romanos P. P. Julium III, Mar-

cellum II, Paulum III, Pium IIII et V. ac S. D.N. Grego-

rium XIII pro felic. record. Carolo V. Caesare ejusque

flQio Philippe Hispaniarum rege, consiliario et argent.,

hoc altare posuit.

Registre Thieulaine, fol. 22, v.

- 4W — Ulc constructa vides fratrum moatimenta éttonim

Quos tulit infantes Artesiense solum.

Koma sed ad célèbres ambos evexit honores,

Officia ac titulos prima tabella referi ; Quod superest, potes exiguo perdicere versa ;

Cor tôt picturis splendeat ara suis.

Cereus ille sacer cœlo delatus ab ipsi^

Ante altare sacrum, Yirgine Matre, fuit.

Presule, susceptis^ Lamberto adstante, duobus

Qui tangnnt digitis plectra canora viris.

Huic sacra suprême quidam fondata toaanti,

Ornandis festisi, virgo sacrata, tuis ; Publicae divinae pietatis signa reculent.

Doni posteritas ut memor esse queat, Antoni, fundator eris per sœcula notus,

Sit tibi cum caro fratre beata quies ^

* Mss. du cabinet de M. Laroche. — Mémoire de 1770, par Desmaziëres.

:X.VII' SIECiLE.

RECOGNOISSANCE DU PASTEUR DE SAINT-NICOLAS, TOUCHANT LES CANDELLES ESTANT ALLENTOUR DU CORPS DES CON- FRÈRES, DE l'an 1604 \

Suivant la sommation faicte par les nottaires des Archiducqz soubsignez à M* Ferry de Locre, prêtre bacelier en théologie et pasteur de Teglise de Sainct-Nicolas sur les fossés en ceste ville d'Arras, a la requeste des Maieurs et confrères de la confrairie nostre dame des ardans, ad ce qu'il aist à leur mettre es mains les deulx chierges par luy levez en ladicte église aulx obsèques et funérailles de defFuncte da^' Catherine le Creux à son trespas vesve de Franchois Bourgeois en son temps Maieur d'icelle confrairie, et que a faultre de ce faire lesdits Maieurs protestoient de eulx pourvoire contre ledit sieur pasteur par complainte en telle aultre voye qu'ilz trouveroient convenir comme estans en possession de tamps immémorial de prendre samblables chierges, estant le sainct service divin achevé, ycelluy sieur pasteur en recognoissant en ce regard les droix, possessions et saisines desdicts Maieurs, a remis es mains des dicts nottaires les dicts deulx chierges pour les restituer auxdicts Maieurs comme ilz auroient faict et

» Archives départementales du Pas-de-Calais.

dont faict foy ce présent acte pour servir auxdicls maieurs ce que de raison. Faict le dix neuviesme de Juing, Tan mil six cens et quattre.

F. de Locre.

P. Hanotel.

J. Aucoustel.

Paie aulx deulx nottaires XX s.

Sacer cereus attrebatensis delatus est a sanctissimà Virgine Maria in ecclesiam majorem attrebatensem juxta altare sancti Severini episcopi die dominicâ 5** Calend. junii anno Christi 1105, pontificatus sancti Domni Paschalis II sexto, imperii flenrici III 49, Philippi T Gallia régis 45, episcopatus domni Lamberti episcopi attrebatensis anno 8°, quâ sanati fuerunt 144 œgri, in cujus

* Manuscrit du cabinet de M. A. Laroche. — Ce précieux manuscrit, que nous avons souvent cité dans ce Cartulaire, renferme plusieurs pièces inédites sur le Saint-Cierge d^Arras, rassemblées et copiées par M. Dubois de Duisans, mayeur de la Confrérie de Notre-Dame des Ardents, en 1742. Le texte, que nous rapportons ici et qui a pour titre De sacro cereo Âttrebatensi, paraît être très-ancien, au moins dans la première partie de sa rédaction. 11 fut d'abord complété en 1612, époque où fut imprimée « V Ancienne Histoire de la Saincte-Chandelle » ; c'est ce qui résulte clairement de ce document lui-môme qui contient cette phrase '. Recitatur historia delationis hujus sacrt Cerei, qua et novissiME in lucem édita fuit. Enfin ce texte a été repris, au siècle dernier, par M. Dubois de Duisans qui a continué la liste des mayeurs de la Confrérie jusqu'à Tannée 1750,

cerei honorem instituta fuit confraternitas a dicto illustrissimo cardinali episcopo anno 1106.

Cujus hae sunt prcrogativae quod confratres flunt participes missarum horarum et precum quae flunt in dicta ecclesiâ majori et, ut creditur, ut dicti confratres eorum liberi noQ ardeani igné ardenti aut moriantur morte subitanea.

Quorum confratrum duo sunt gênera : unum quod ex merâ et purâ devotione ingreditur dictam confraternitatem et solvit in introitu per singulos annos tredecim denarios turonenses ; aliud quod coactum morbo jam afflictum igné ardenti vovet intrare vel de facto intral dictam confraternitatem, quod genus confratrum solvit in ingressu et per singulos annos sex denarios turonenses et obolum, eaque confraternitas vuigo dicitur charitas Dominae nostrae ardentium.

Hujus confraternitatisdomus et sacellum primo instituta fuit a dicto cardinali episcopo in dicta urbe propè monasterium D. Yedasti ante pontem in loco . dicto sancti Nicolai, ubi dictus sacer cereus solebat antiquitùs servari et quotîdie a populo honorari, et postea translata fuit in Xenodochium vulgo hospitale a successu temporis redacta in usus privâtes.

Dicti confratres ex jussu praedicti régis Philippi habent baillivum attrebatensem in custodem et deffensorem et sub ejus etiam protectione sunt bona dictae confraternitatis, feneturque dictus baillivus cum apparitoribus suis assistere in equis et armis, sicut et sagittarii et phalisterii quoties dictus sacer cereus in publicum a confratribus defertur, in quam confraternitatem antiquitùs nullus recipiebatur nisi in stationibus publicis

quae flebant in festo sancti Remigii, pentecostis et natalis domini et ante receptionem potabat aquam dîctae charitatis, hinc formula loquendi in antiquis registris dictas confraternitatis : potus in festo s. Remigii, in pentecostes in natali domini.

Praecipua hujus confraternitatis festiva diw solebat esse in dominicâproximiori 5° Calend. junii, quod immutatum fuit, ut dicetur.

Hic sacer cereus nec decressit nec accrescit, sed ut rubus ille mosaicus manet incombustus , quamvis accendatur et guttatim in aquam stîllat, cujus aquae usus plurimus est in urbe et alibi cum multo effectu.

Imo ex dictis guttis stillantibus ex dicto cereo alii cerei deducti sunt ex charitate donati scilicet Insulensibus maioribus quod vocant ardentibus, Duacensibus, Pecquincortenis hybernis novissime Paulinatibus.

Quinetiam anno 1607 visitur in sacello minori dictœ charitatis in minori foro ubi religiosissime cereus asservatur et colitur panis rotundus ex dictis guttis in unum compactus pondère duarum librarum cum duabus unciis.

Hujus sacri cerei festum celebratur dominicâ post festum corporis Christi et defertur dictus cereus processionaliter voti causa in majorem aedem D. Mariae sacrum cum duobus cereis mirae magnitudinis qui inibi ofTeruntur.

Ipso die corporis Christi defertur dictus cereus in aliud sacellum confratrum in Joco dicto la neuve rue ubi celebratur sacrum et sub vespera reportatur in locum consuetum quod et idipsum fit diebus veneris et sabbati sequentibus et dominicâ pra^dictâ, et die lunae sequenti

Qoo^^

eelebrator totum offlcium defunctorum in memoriam majorum dicte confiraternitatis defunctorum.

7 In vigilià Assumptionis Mariae conveniunt dicti cou-

fraires in «de pênes dictum saceUum in foro ubi rithmis patriis sermone antiquo recitatur historia delationis hujus sacri cerei, quae et novissime in lucem édita fuit oratione solutà tantùm id non continetur scilicet Iterium et Nortmannum sodaliter commorantes in xenodochio S. Jacobi juxtà Auberti templum asservasse triennio dictum cereum in dicto templo.

Hujus charitatis princeps vocatur major et eligitur ultimo festorum paschalium, quorum majorum nomina hic ponuntur prout reperiri potuerunt.

{Suit la liste des Mayeurs que nous avons publiée dans notre Introduction.)

Page 1