‹ Chanson de RolandChapitre 309 sur 323 · V. le précédent · texte numérisé non relu

V. le précédent

VEILL. Adj., r. s. m. Vieux ( Vetulum , vetlum, veclum ) : Truvat Gérard le veill de Russillun , 2189. — S. p. p., veill : As eschecs [ juent ] li plus saive e li veill, 112. Ce mot s’emploie substantivement, rr II se trouve en assonance dans un couplet en ter : c’est donc vieill ou vieil que le scribe eût dû écrire. V.

Velz, Veillz , Veilz, et surtout Vielz.

VE1L.LANTIF. R. s. m. Nom du cheval de Roland (Il faut supposer un type barbare tel que Vigilantivus , fait sur vigilans) : Est passez Rollanz — SurVEiLLÀNTiF, sun bun cheval curant , 1153. Cf. 2032.

VEILLZ. S. s. m. Vieux, ( Vetulus, vetlus, veclus ) : Vint... Anseïs, li veillz, 796. V. le suivant, Veill, Veilz etc*

VEILZ/ S. s. m. Vieux (Veclus): Ja estes vus vielz e fluriz e blancs, 1771. Lire vielz , ce mot ne se trouvant que dans les couplets en ier.

VEINTRE. Verbe act., inf. prés.

Vaincre (Vincere) , 2211. — Ind.

prés., 3e p. s. : veint, 2567. — Parf.

comp., Ire p. s., avec un r. p. f., ai vencues : Tantes batailles ai vencues, 2306. 3« p. s., avec un r. s. f. : ad vencue, 3649. Et avec un r. p. m.: ad vencuz, 555. 2e p. p., avec un r. p. m. : avez vencuz , 238. 3® p. p. , avec un r. s. m. : unt vencut, 2042. — Fut., 3e p. s. : VEINTRAT, 735. Ire p. p. : veintrum, 1233. = Au passif.

Ind. prés., lr« p. s., avec un s. s. m.: sui vencut, 2087. 3® p. s., avec un s. s. m. : est vencut, 1394, 3930 (Vencut est li esturs ), et est vencud , 235. 3« p. p., avec un s. p. m. : sunt vencuz, 3642. — Fut., 3e p. s., avec un s. s. m. : ert vencuz, 2153.

— Subj. prés., 3e p. s., avec un s. s. m. : seit vencut, 3609. Ire p. p,, avec un s. p. m. : seium vencuz, 1046.— Part pass. : vencut, vencud, vencuz, vencue, vencues. = Rien à remarquer sur ce verbe, sinon que l’on disait « vaincre une bataille », et « la bataille est vaincue... »

VEIR, VEIRE. Adj. ( Verus, vera.)Y oc., s. f., veire ; Veire Paterne, 2384, 3100. — R. s. f., veire : Chrestiene est par veire conoisayice, 3987. — S. p. m., veir : Baptiset sunt... veir chrestien , 3662. = L’emploi le plus fréquent de ce mot est au neutre ; Sire, vos dites veir, 2754, 3414, Veir dites, 760. Ne dient veir, 1436. Dans ces trois exemples, veir dérive évidemment de verum. Il en est de même de la locution adverbiale : Par veir, qui vient de per verum, 87, 520. 692.

VEI REMENT. Adv. Vraiment ( Vera mente). 615, 882, etc.

VEIRS. Adj. Vraiment (De vere ,-v.ve c l’s adverbiale en français : Guenes respunt : « Jo ne sai veirs î nul hume, » 381.

VEISDIE. R. s. f. Trahison (?anc. haut allem. bausi) : Guenes... par grant veisdie cumencet à parler, 675.

VEÏSEZ. Verbe act., 2e p. p. de l’imp. du subj. de vedeir, employé comme conditionnel (Vidissetis), 349. Partout lire Veissiez.

VEISSEZ — VENT

VEISSEZ. Même mot que le précédent, 4622. V. Vedeir.

VEÏSSUM. Verbe actif, R® p. p. de l’imp. du subj. de vedeir ( Vidissemus ) : Se veïssum Rollant, einz qu’il fust mort , 2804.

VEÏST. Verbe act., 3® p. s, de l’imp.

du subj. de vedeir, employé comme conditionnel ( Vidisset ) : Ki lui

yeïst Sarrazins desmembrer ... — De, bon vassal li poüst remembrer , 1970, 1972.

VEÏSTES. Verbe actif, 2* p. p. du parf. simple de vedeir (Vidistis ),

VEIT. Verbe act., 3® p. s. de l’ind. prés, de vedeir ( Videt ), 324, 530, etc.

VEIZ. Verbe act., 2» p. s. de l’ind.

prés, de vedeir ( Vides), 2979. Pour les sept mots qui précèdent, voyez Vedeir.

VELTRES. S. s. m. Chien de chasse ( Vertragus dans Martial ; dans la loi salique, Veltrum, Veltrem, au r. s. Voy. Diez, dern. édit., î, 140) : D’enz de (la) sale uns veltres avalat, 730. — R. p. m. : veltres,

VELZ. Adj., s. s. m. Vieux ( Vetulus , vetlus, veclus) , 905, 929, etc. Cf.

1® Vielz, 523; 2® vieil (par erreur), 2615; 3° veilz, 1771, et4®VEiLLZ, 796. — R. s. m. : 1° viell, 2048. 2® veill, 2189 ; 3® vieill , 2048 ; et , par erreur; 4® velz , 171. — S. p. m. :

veill, 112. Même observation qu’au mot veill, relativement aux assonances en ier.

VEN, Verbe neut., impér,, 2* p. s.

Viens (Veni), 3594.

VENDRAT. Verbe neut., 3® p. s. du fut. de venir (Venir e habet ); Vendrat le jurz, 54.

VENDRE. Verbe act. et réfléchi, inf. prés. (Vendere) : Tel as ocis que mult cher te quid vendre, 1590. ■ — Parf. comp. au réfléchi, Ire p. s., me sui vendut : Sempres murrai, mais cher me sui vendut, 2053. — Fut., 3® p. p., au réfl. : se vendrunt : Einz que il moergent, se vendrunt mult cher, 1690. — Subj. prés., 3e p. s., au réfl.: se vende, 1924. = Rem. l’expression, « Se vendre cher... »

VENDRUNT. Verbe neut. , 3e p. p. du fut. de venir (Venir e habent ) : De plusurs régnés vendrunt li hume es tr ange, 2911. V. Venir.

VENENT. Verbe neutre, 3« p. p. de l’ind. prés, de venir ( Veniunt ), 818. V Venir et Vienent.

VENEZ. Verbe neutre, 2® p. p. de l’impér. de venir (Venitis), 953, 2844,

etc. — Rem., à ce dernier vers, la locution : venez avant, qui signifie « approchez ».

VENGER. Verbe act. et réfléchi, inf.

prés. (Vindicare.) 1® Actif. Inf.

prés. : venger, 1149. — Parf. comp., R® p. s., avec un r. p. m. : ai venget , 1951. — Fut., 3® p. s. : vengerat, 2145. — Impér. , 2® p. p. : vengez, 21 3. = 2® Passif. Fut., 3® p. s., avec un s. s. m. : se r at venget, 2808. — 3® Réfléchi. Inf. prés. : se venger, 1873. — Parf. comp., R® p. s.: m’en sui venget, 3778. = Le sens est le même artout. Notons seulement qu’on dit :

® a Venger quelqu’un » : Vengez voz fiz , voz frères e voz heirs, 3411. Li Emperere nos devreit ben venger, 1149. — 2® « Venger quelque chose » : Pur venger nostre hunte, 3539, et 3® « Se venger de » :

Venger le poez de la gent criminel, 3426. = D’après les assonances, il faut lire vengier, etc.

VENIR. Verbe neutre, inf. prés. ( Ve nire ) , 1019, 1021, etc., et au pronominal : s’en venir, 2974 (Dans le sens de s’en aller : Venir s’en volt li emperere Caries ). -- Ind. prés., 3® p.

s. : vient, 793; vent, 2203. 3® p. p. : vienent, 2636, 3945; venent, 818.

— Parf. simpl., R®p. s. : vinc, 3774.

3e p. s. : vint, 162; s’en vint, 2784. Ire p. p. : VENIMES, 197. 3® p. p. :

vindrent, 94. — Parf. comp., 'R® p.

s. : sui venut , 2675. 3® p. s., avec un s. s. m. : est venuz, 17; est venut, 3707, et est venud, 230, 774 Avec un s. s. f. : est venue, 2699. 2® p. p., avec un s. p. m. : estes venud, 3397.

3® p. p., avec un s. p. m. : sunt venut, 2826, et sunt venuz, 1592. — Plus-que-parf., 3® p. p., avec un s. p. m. : erent venuz, 3949. — Fut., 3® p.

s. : vendrat, 54. 3® p. p. : vendrunt, 2911. — Impér., 2® p. s. : ven, 3594 2® p. p. : venez, 280, 953. — Subj.

prés., lr® p. s. : vienge, 2939. 3® p. s. î vienge, 2746 ; venget, 1091 ; 3® p. p. : vengent, 1838. — Part. pass. :

venuz , venut , venud, venue , venuz.

VENJANCE. R. s. f. ( Vindicantiam ) :

Mult grant venjance en prendrat V Emperere, 1459. Quant li Emperere ad faite sa venjance , 3975. On disait donc « prendre » ou <i faire sa vengeance ».

VENT. R. s. m. (Ventum) : Orez i ad de tuneire e de vent , 1424. — R. p.

m., venz : Veit les tuneires e les venz e les giels, 2533.

VENT. Verbe neutr=, 3® p. s. de l’ind. prés, de venir ( Venit ), 2203.

Page 1