BOURGOGNE (DUCHÉ DE
CCCXXXVJ
Déclaration de Hugues IV, duc de Bourgogne, au sujet des droits que prétendait l'aljbaye de Saint-Bûnigni' sur les hommes qui quittaient ses domaines.
1235-36 (24 février).
Nos Hugo, dux Burgundie, notum facimiis presentibus et fiitiii-is qiiod nos dedimus iii maridatis venei'abilibus viris et discretis Guidoni, abbati Caslellionensi supei- Secanam , et magistro Fredenco, decano Belnensi, quod ipsi lideliter et diligenter inquirerent si homiiies Sancii Beiiigiii Divioneusis ab ipsiiis ecclesie dominio recédèrent, se ad altérais dominium ti'ausferreiiles, qiiid de mansis, terris et omnibus aliis tara mobilibusquam immobilibus predicte ecclesie debeat remanere et qiiid dicli homines de jure debeant detinere. Ipsi autem, inquisitioue prout eis injuuxiinus l'acla, diligenter et lideliter eani uobis per litleras suas patentes rettulerunl, quarum ténor lalis est (I) :
Viro illustri Hugoiii, duci Burgundie, Cluido humilis abbas Saucte Marie de Castellione super Secanara, et magister Fredericus, decanus Belnensis, salutem et paratara ad obsequia voluntatem. Placuit dominationi vestre quod nos inquirereirius si homines ecclesie Beati Benigni Divionensisab ipsius ecclesie dominio recesserent, se ad alterius dominiini transferentes, quidde mansis, terris et omnibus aliis quod predicti homines, dum in ipsius ecelesie dominio morabantur, detinebant dicte ecclesie debeat remanere et quid homines de jure debeant detinere. Ut quicquid inde nobis rel'erremus sive per jus diceremus vos predicte
(1) Celte cliarte, qui est eu quelque sorte la confimiation de celle iuscrite plus haut sous le u° CCCXXVII, contribua à fixer sur des bases plus certaines la coutume suivie jusque-là, eu ce qui concernait le désaveu du seigneur par ses maiumortables. L'abbaye de Flaviguy, comme on l'a vu, prétendait garder les biens meubles et immeubles des hommes qui l'abandonnaient. Celle de Saint-Béuigue, au contraire, exigeait au préalable le consentement du seigneur. 6i la demande était agréée, le serf pouvait en toute sûreté quitter le domaine en emmenant ses biens meubles; s'il négligeait cette formalité, il était traité en serf fugitif, poursuivi et puni comme tel. Mais dans tous les cas les immeubles restaient au seigneur.
La coutume du Duché, dont les premiers styles remontent au règne de Hugues IV, reconnut et consacra le droit du mainmortable de s'affranchir à sa volonté ; il l'entoura de toutes les garanties de la justice, mais il y mit pour condition l'abandon total des biens meubles ou immeubles. — Cf. Coutumes anciennes, Bouhier, 1, le.
ecclesie sigillarotis el lldeliler in omnibus servaretis. Nos igitur de promissis veritate diligentius inqiiisita per jiirameula multorum (ide dignorum, invenimus sufficienter probatum boc esse jus et consuetudinem ab autiquis temporibus approbatam in terra Saucti Benigni Divionensis, quod si homo Sancli Benigni de consciencia ejus qui preest loco in (|uo manet in terra Sancli Benigni transtulerit se ad aliud dnminium , dominus qui sibi pieerat débet eum conducere per terrain suam bona iide pro posse suo cum omnibus mobilibus suis. Si vero absque consciencia sua domini sui transférât se de terra Sancti Benigni ad aliud dominium, omnia bona sua mobilia que inveniuntur in terra Sancti Benigni post recessum ojus rémanent ecclesie Sancti Benigni. Corpus etiam lalis hominis sic fugitivi cum onmibus bonis mobilibus quod portabit vel ducet in recessu suo poterunt capi sine injuria a mandato Sancti Benigni, et inde faciet ecclesia Sancti Benigni voluntatem suam. Sive aulem de consriencia domini sui sive prêter conscienciam recédai homo Sancti Benigni tranferens se ad aliud dominum, omnia iramobilia que movebant de Sancto Benigno quodtenebat homo ille dura morabatur, in dominio Sancti Benigni, rémanent ecclesie Sancti Benigni. Et si contra hoc jus sive consuetudinem aliquis homo Sancti Benigni ti'ansfi'rens se ad aliud dominium, immobiiia que movebant de Sancto Benigno retinuit post recessum suum contra voluntatem abbatis et conventus Sancli Benigni, injuriara fecit ecclesie Sancti Benigni. Ouare secure vobis per jus dicimus quod in terra Sancti Benigni Divionensis jus sive consuetudo predicta observanda est. In premissorum aulem leslimoniam, presenles lilleras sigillorum nostrorum munimine duxirous loborandas. Actum anno Domini M° CC° tricesimo quinto.
Nos aulem de consilio bonorum virorum in utroquejure peritorum predictam inquisitionem scienles lideliter secundum dominum et jus esse faclam, eam approbamus et jus et consuetudinem, prout in supra dicta inquisilione dictum est, dicte ecclesie confirmamus. Promillentes bona fuie el slatuentes predicta in perpetuum per tolum dominium et posse noslruni irrefragabiliter observari tam a nobis (juam heredibus nostris. Injungentes bailiivis, preposilis el aliis servienlibus nostris ut ipsi dictam ecclesiam de promissis non permittant ab aliqno molestari, sed predicta faciant inviolabililer observari. Aclum anno Domini M° CC" tricesimo quinto, mense februario, in die Beati Mathias apostoli.
Original : Archives de la Gôte-d'Or. Fonds de l'abbaye de Saint-Bénigne de Dijon. Chartes des Ducs de tîourgogne.